ព្រះកែវមរកត

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
Siam Captured Emerald Buddha From Khmer 1380
(ព្រះកែវមរកត សៀម) អំពី​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតន​សាស្ដារាម.
​ សៀមយកបានព្រះកែវមរកតពីខ្មែរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨០

ព្រះកែវមរកត (អង់គ្លេសEmerald Buddha); (សៀមพระแก้วมรกต) មានដំណាលនៃការឆ្លាក់ដោយ ឬ ព្រះដាម៉ា (Dhama) ក្នុងរវាង ស.វទី២ នៅនគរ បាលីបុត្តៈ (English:Pataliputra) ក្នុងឆ្នាំ ២១៤ មុន គ.ស ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២ នៅរដ្ឋឥណ្ឌា ដែលបច្ចុប្បន្នជាទីក្រុង ប៉ាតណា (English:Patna) នារជ្ជកាលស្ដេច មាលានដា (English: Milinda Panha) ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលឥណ្ឌា មានព្រះសង្ឃតែមួយអង្គគត់ដែលមានឈ្មោះថា៖ នាគកាសេន (English:Nagasena) នៅសតវត្សរ៍ទី ៣ រឺទី ៤ បានយកព្រះពុទ្ធមរកត ទៅកាន់ប្រទេស ស្រីលង្កា នៅទី ក្រុងអានូរ៉ាផាពូរ៉ា (English:Anuradhapura) រាប់រយឆ្នាំបន្ត ៤៨៣ ដល់ ៥៦៣ មុន គ.ស ។ (ប្រទេសស្រីលង្កា - កាន់ព្រះពុទ្ធថេរវាទ) នៅសតវត្សរ៍ទី ៦ ។​ ការធ្វើដំណើររបស់ ព្រះពុទ្ធមរកត បន្តជាមួយគ្រួសាររាជវង្ស "រាជវង្សសៃលេន្ទ្រៈ" (English:​Shailendra) ផ្លាស់ទីលំនៅទៅកោះជ្វា ជាមួយនិងការនាំយក ព្រះពុទ្ធមរកត ទៅដែរផងនោះ ដែលឥឡូវវាជាកោះជ្វានៃប្រទេស ឥណ្ឌូណេស៊ី នៅសតវត្សរ៍ទី ៨ ។ [១] គ្រួសាររាជវង្ស "រាជវង្សសៃលេន្ទ្រៈ" ក៏បានសាងសង់ប្រាសាទព្រះពុទ្ធដ៏ធំជាងគេនៅលើពិភពលោកនេះផងដែរ គឺប្រសាទ "បូរ៉ូប៊ូឌួរ" (English:Borobudur) ។ នៅគ្រានោះព្រះរាជា "ស្រីវិជ័យ"(English:Srivijaya) ត្រកូលរាជវង្ស "កៅឌិណ្ឌ" (English: Kaundin) នៅជិតអាណាចក្រ "ម៉ាលេយូ" បានសុំខ្ចី ព្រះពុទ្ធមរកត និង គម្ពីរ ព្រះត្រៃបិដក ជាមួយនិងដំណើរទៅយកនៃសំពៅពីរ ។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះសំពៅធ្វើដំណើរត្រលប់មកវិញជួបព្យុះធំ (ព្យុះត្រូពិក) ហើយឧប្បត្តិហេតុដែលបានបាត់វង្វេងទៅ ដោយរសាត់មកដល់ដីគោកខ្មែរនាស្រុកបន្ទាយមាស នៅក្បែរឆ្នេរ (អូរកែវ) ឥឡូវវាក្លាយជាខេត្ត អានយ៉ាងប្រទេស វៀតណាម (English: An Giang Province, Vietnam) ហើយប្រជាជនបានយកព្រះពុទ្ធមរកត និង គម្ពីរ​ ព្រះត្រៃបិដក ទៅកាន់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី១ (English: Suryavarman I) (សករាជ ៦៣៩-៦៥៦) ត្រូវនឹង ១០០៦-១០៥០ គ.ស នៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន[២] [៣] ព្រះពុទ្ធមរកត នៃរឿងព្រេងនិទាន ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ចាប់ផ្តើមធ្វើពិធីគោរពបូជាថ្ងៃនៃព្រះពុទ្ធមរកត បានធ្វើឲ្យមានភាព ល្បីល្បាញដល់ប្រទេសភូមា (English: Burma) ជាស្តេចនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះនៅប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា មានឈ្មោះថា "អនុរដ្ឋា" (English:Anawrahta) នៃនគរ "បាកាន" (English:Pagan Kingdom) ស្នើទៅព្រះមហាក្សត្រខ្មែរសុំចម្លងអត្ថបទ គម្ពីរ​ ព្រះត្រៃបិដក នៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ស្តេចជាច្រើនបន្ទាប់ពីរាប់រយឆ្នាំ ក្នុងរាជព្រះបាទ "លំពែងរាជា" (English: Lompeng Reachea) បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៤៦ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនមាន រតនៈបល្ល័ង្កទាំងប្រាំនោះទេ ដែលមាននរណាម្នាក់បានយកវាទៅលាក់ទុក ជាមួយនិង ព្រះពុទ្ធមរកត ដូចនេះទ្រង់ក៏សម្រេចចិត្តបង្កើតថ្មីឡើងវិញនៅ រតនៈបល្ល័ង្កទាំងប្រាំនោះរួមជាមួយនិង ព្រះពុទ្ធមរកត ក្នុងឆ្នាំ ១៣៤៨ នៃគ.ស ។ នៅឆ្នាំ ១៣៥២ កងទ័ពសៀម ១០.៥០០០ នាក់បានចូលលុកលុយទីក្រុងអង្គរហើយព្រះរាជា "លំពែងរាជា" បានទទួលមរណភាពក្នុងសមរភូមិអង្គរ ។ ហើយព្រះរាជាថ្មី "ស្រីសូរិយាវង្ស" បានលើកទ័ពឡើងដោយមានជំនួយពីកងទ័ពនគរ "ឡានឆាង" (English:Lan Xang) បានបណ្តេញកងទ័ពសៀមនៅឆ្នាំ ១៣៥៧ ។ ជ័យជំនះលើកងទ័ពសៀមព្រះអង្គបាន បញ្ជូនព្រះពុទ្ធរូប ព្រះសិរអារ្យមេត្រីយ៍​ (English: Maitreya Buddha) ធ្វើអំពីសំរិទ្ធទៅអោយស្តេច នគរ "ឡានឆាង" ឈ្មោះ ហ្វាង៉ាំ (English:Fa Ngum) ហើយព្រះអង្គក៏បានរកឃើញ ព្រះពុទ្ធមរកត ដែលត្រូវបានគេលាក់ទុកផងដែរ ។ ហើយចុងក្រោយ នៃកំណត់ត្រា ត្រូវបានគេកត់សំគាល់អំពីព្រះពុទ្ធមរកត ជាមួយនិងស្តេចខ្មែរ "ធម្មាសោករាជ" ឬ "ធម្មារាជា ទី១" (English:​ Thoama Reachea I) (១៣៧៣-១៣៨០) សមរភូមិអង្គរដែល ស្តេចសៀមមានឈ្មោះថា "បរមរាមាធិបតី"​​ (English: Borom Rama Thibadey) បានលើកកងទ័ពសៀម ១០,០០០០ ជាមួយនិងកាំភ្លើងធំវាយប្រហារ ក្រុងអង្គរ មានរយៈពេល (៧ ឆ្នាំ) ក៏បំបែកទីក្រុងអង្គរបាន ហើយសំលាប់រាជវង្សស្តេចខ្មែរទាំងអស់ហើយយកព្រះពុទ្ធមរកត ទៅកាន់ក្រុង "ទេពបុរីមហានគរ" (លពបុរី) (English:​ Tep Borey Mohanokhor) "Lopburi" និងភាពជោគជ័យរបស់ស្តេចសៀមព្រះអង្គបានប្តូរឈ្មោះទៅជា "ព្រះឥន្ទរាជា" (ថៃ:"ឥន្ទ្រៈរ៉ាឆា") ​​(English: Indra Racha) ហើយបានរស់នៅអង្គរ ២ ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីស្តេចខ្មែរតែមួយគត់ដែលមានឈ្មោះថា "ពញាយ៉ាត" ឬ បរមរាជាទី១ (១៣៨២-១៤៣៤ ) ហើយបានត្រឡប់មកសងសឹកប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង "ព្រះឥន្ទរាជា" របស់ស្តេចសៀមនិងបានសំលាប់ស្ដេចនោះនៅឆ្នាំ ១៣៨២ បន្ទាប់ពីច្រើនឆ្នាំទីក្រុងអង្គរនេះពិបាកនឹងស្តារឡើងវិញ ព្រះបាទ "ពញាយ៉ាត" ទ្រង់ក៏សំរេចចិត្តចាកចេញពីតំបន់អង្គរនៅឆ្នាំ ១៣៨៧ ទៅ "ទួលបាសាន" នៅខេត្តកំពង់ចាមនិងបន្តជាមួយតំបន់ "ចតុមខ" (ក្រុងភ្នំពេញ) សព្វថ្ងៃនេះ ។ [៤] [៥]

ព្រះកែវមរកត មានបញ្ចុះនូវព្រះអដ្ឋិធាតុ ព្រះពុទ្ធសមណៈគោត្តម (Gautama Buddha) ប្រាំពីរក្នុងនោះផង៖[កែប្រែ]

  • ក្នុងព្រះកេស (ក្បាល)
  • ក្នុងព្រហត្ថឆ្វេងស្ដាំ (ទ្រូង)
  • ក្នុងបាតព្រះហស្ថឆ្វេងស្ដាំ (ដៃ)
  • ក្នុងព្រះជានុឆ្វេងស្ដាំ (ជង្គង់)

ដោយសារតែ ព្រះកែវមរកត ក្នុងរាជវាំងប្រទេសថៃ ធ្លាប់ត្រូវបានក្រុមស្រាវជ្រាវ Discovery ឆ្លុះរ៉ាដាមើលតែមិនមានឆ្អឹងសិរីរឹគធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធក្នុងនោះទេ ទើបមានមតិបដិសេធមួយលើកឡើងថា ព្រះកែវមរកត ក្នុងរាជវាំងប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន ជាព្រះកែវមរកត ដែលបង្កើតឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៤ ដោយស្ដេចថៃព្រះនាម រាមាទី១(អង់គ្លេស: Rama I) នៃអាណាចក្ររតនៈកូសុីន (អង់គ្លេស:Rotanakosin) ដែលយកលំនាំនៃរចនាបទព្រះពុទ្ធ ឈៀងសែន របស់អ្នកស្រុកនៃអាណាចក្រ ឡានណា (អង់គ្លេស: Lanna).

ព្រះត្រៃបិដក[កែប្រែ]

ព្រះត្រៃបិតក ជាគម្ពីរ ឬ ជាឃ្លាំង ឬ កញ្ជើរសម្រាប់ផ្ទុក នូវពុទ្ធវច្ចនៈដែលមានសរុប ៨៤០០០ ធម្មក្ខន្ធ គឺជា មូលដ្ឋានទ្រឹស្ដី ទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ព្រះត្រៃបិដកត្រូវចែកចេញជា៣គម្ពីរសំខាន់ៗ មានដូចជា ៖ ក. វិន័យបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មក្ខន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ១៣ភាគ) ជាគម្ពីរដែលស្ដីអំពីច្បាប់ ក្រិត្យក្រម ដែលព្រះពុទ្ធបានបញ្ញត្តិហាមប្រាមនិងទ្រង់អនុញ្ញាតិ្ត ទុកជាគោលប្រព្រឹត្តិប្រតិបត្តិនៃបព្វជិតនិងគ្រហស្ថ ។ ខ. សុត្តន្តបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មក្ខន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ៦៤ភាគ) ជាកម្រងនៃពុទ្ធិ ផ្នែកព្រះសូត្រ ដែលនិយាយអំពីអំពើល្អ និងអាក្រក់ ការធ្វើបុណ្យទានជាដើម ។ គ. អភិធម្មបិតក ៖ (មាន ៤២០០០ធម្មក្ខន្ធ ត្រូវ ៧គម្ពីរ ហើយចែកជា ៣៣ភាគ) ជាកម្រងទស្សនៈពុទ្ធិដែល និយាយអំពី បរមត្ថវិជ្ជាប្រកបដោយអត្ថ បួនយ៉ាងគឺ ចិត្ត ចេតសិក រូប និព្វាន ។

កំណត់ត្រា[កែប្រែ]

Cambodia Emerald Buddha 17th Century
  • ឯកសារចងក្រង ដោយលោក Mr.Félix Gaspard Faraut (1846‒1911). Faraut visited Cambodia ... with epoch 11 March 544 BCE, the day of the Buddha emerald.
  • ឯកសារចងក្រង The Journal of Asian Studies:​ (1956) Attacks on Angkor before 1430
  • ឯកសារចងក្រង ដោយទស្សនាវដ្ដី កម្ពុជាសូរីយ៉ា ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា (1941)
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តកោកកាក ខេត្តកណ្ដាល
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តទឹកវិក ខេត្តកណ្ដាល
  • ឯកសារចងក្រង មហាបុរេសខ្មែរ ភាគ១ ដល់ភាគទី៧ របស់លោក អេង សុត និង លីមយ៉ាន (1969)

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Cœdes, G (1983) The making of South East Asia translated by H.M. Wright Berkeley: University of California Press p. 96 ISBN 9780520050617 ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 11 September 2015
  2. កំណត់ត្រា លោក ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម កម្ពុជសូរីយា បោះពុម្ពផ្សាយ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យ កម្ពុជា (October 1950)
  3. George Coedès (1968) Walter F. Vella (ed.) The Indianized States of Southeast Asia trans.Susan Brown Cowing University of Hawaii Press ISBN 978-0-8248-0368-1
  4. Eng Soth (1969) Moha Boros Khmer volume-1-7 eLibrary of Cambodia (ចុះផ្សាយនៅថ្ងៃ August 29, 2014)
  5. Bibliography of Asian Studies: (1956) The Far Eastern Quarterly Association for Asian Studies p. (Vol. 1, No. 1 - Vol. 15, No. 5)