Jump to content

ភាពចលាចលកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២២

ពីវិគីភីឌា

 ទំព័រគំរូ:Campaignbox Post-Soviet Conflictsភាពចលាចលកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២២ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ខែមករានៃការបង្ហូរឈាម ( កាហ្សាក់: Қанды қаңтар  ; រុស្ស៊ី: Кровавый январь ) [១] [២]សោកនាដកម្មខែមករា ( កាហ្សាក់: Қаңтар трагедиясы ), [៣] [៤] គឺជាការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន នៅថ្ងៃទី២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ បន្ទាប់ពីការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃតម្លៃឧស្ម័នរាវបន្ទាប់ពីការលើកតម្លៃមួកដែលបង្ខំដោយរដ្ឋាភិបាលនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា។ ការតវ៉ាបានចាប់ផ្តើមដោយសន្តិវិធីនៅក្នុងទីក្រុងផលិតប្រេងហ្សាណាអូហ្សេន ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់ទីក្រុងផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេស ជាពិសេសទីក្រុងដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសអាល់ម៉ាទី ដែលឃើញបាតុកម្មរបស់ខ្លួនប្រែទៅជាកុបកម្មដ៏ហឹង្សា ដែលបង្កឡើងដោយការមិនពេញចិត្តចំពោះរដ្ឋាភិបាល និង ភាពក្រីក្ររីករាលដាល[៥] [៦] យោងតាមមន្ត្រីកាហ្សាក់ស្ថានបានឱ្យដឹងថា ក្នុងអំឡុងភាពចលាចលដ៏ហិង្សា និងការបង្ក្រាបរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ មនុស្សចំនួន២២៧នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ និងជាង៩៩០០នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ [៧]

ការមិនសប្បាយចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើងជាមួយរដ្ឋាភិបាល និងអតីតប្រធានាធិបតីន័រស៊ុលតង់ ណាហ្សាបាយអេវ ដែលនៅតែជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខកាហ្សាក់ស្ថាន បានជះឥទ្ធិពលលើបាតុកម្មធំជាងមុន។ ដោយសារមិនមានក្រុមប្រឆាំងដ៏ពេញនិយមប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលកាហ្សាក់ស្ថាន ភាពចលាចលហាក់ដូចជាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំដោយផ្ទាល់ដោយប្រជាពលរដ្ឋ។ ជាការឆ្លើយតប ប្រធានកាស៊ីម យ៉ូម៉ារតូកាយអេវ បានប្រកាសភាពអាសន្ន នៅក្នុង តំបន់ម៉ង់ហ្គីស្តូ និង អាល់ម៉ាទី ចាប់ពីថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២។ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីម៉ាមិន បានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃដដែល [៨] [៩] ហើយណាហ្សាបាយអេវ ខ្លួនឯងក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផងដែរ។ [១០] ភាពអាសន្នត្រូវបានពង្រីកក្នុងរយៈពេលខ្លីដល់ប្រទេសទាំងមូល។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើរបស់តូកាយអេវ អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព (CSTO) ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តយោធារបស់ រុស្ស៊ី អាមេនី បេឡារុស្ស កៀហ្ស៊ីស៊ី ស្ថាន តាជីគីស្ថាន និងកាហ្សាក់ស្ថាន បានយល់ព្រមដាក់ពង្រាយកងទ័ពនៅកាហ្សាក់ស្ថាន។ [១១] គោលបំណងត្រូវបានប្រកាសថាជាការរក្សាសន្តិភាព ខណៈដែលអ្នកអត្ថាធិប្បាយមួយចំនួនបានពណ៌នាថាវាជួយរដ្ឋាភិបាលកាហ្សាក់ស្ថានក្នុងការលុបបំបាត់ភាពចលាចលនេះ។ [១២] [១៣] ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន បានពណ៌នាការអន្តរាគមន៍នេះថា ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នា ដើម្បីការពារសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងតំបន់ ពីអ្វីដែលលោកបានពណ៌នាថាជា បដិវត្តន៍ពណ៌ ដែលបង្កឡើងដោយការជ្រៀតជ្រែកពីបរទេសក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត។ [១៤] កងទ័ពអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព ត្រូវបានដាក់ពង្រាយដំបូងទៅកាន់អគាររដ្ឋាភិបាលក្នុងរដ្ឋធានីអាស់តាណា ហើយបន្ទាប់មកបានការពារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅអាល់ម៉ាទី។ [១៥]

ក្នុង​នាម​ជា​សម្បទាន លោកតូកាយអេវ បាន​ប្រកាស​ថា​តម្លៃ​សាំង​រថយន្ត​ដែល​មាន​តម្លៃ ៥០ តោន ​ក្នុង​មួយ​លីត្រ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​ក្នុង​រយៈពេល ៦ ខែ។ [១៦] [១៧] [១៨] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា លោកបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថាបទបញ្ជារដ្ឋធម្មនុញ្ញ "ត្រូវបានស្តារឡើងវិញយ៉ាងទូលំទូលាយនៅគ្រប់តំបន់ទាំងអស់នៃប្រទេស" ។ [១៩] [២០] [២១] លោកក៏បានប្រកាសថា លោកបានបញ្ជាកងទ័ពឱ្យប្រើកម្លាំងដ៍សាហាវប្រឆាំងនឹងក្រុមបាតុករ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យមានការណែនាំ "បាញ់សម្លាប់" ដោយមិនមានការព្រមាន ដោយហៅក្រុមបាតុករថា "ចោរ និងភេរវករ" ហើយនិយាយថា ការប្រើប្រាស់កម្លាំងនឹងបន្ត "បំផ្លាញការតវ៉ា"។ [២២] [២៣] [២៤] [២៥]

បាតុករ​នៅ​កណ្តាល​ក្រុងអាក់តូបេ ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០២២។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ មករា រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រកាស​ជា​ថ្ងៃ​កាន់​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ពេល​មាន​ភាព​ចលាចល។ [២៦] នៅថ្ងៃទី១១ ខែមករា លោកតូកាយអេវ បាននិយាយថា សណ្តាប់ធ្នាប់ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាននៅក្នុងអ្វីដែលគាត់បានពិពណ៌នាថាជាការប៉ុនប៉ង ធ្វើរដ្ឋប្រហារ[២៧] លោកក៏បានប្រកាសថាកងទ័ពអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព នឹងចាប់ផ្តើមដកខ្លួនចេញពីប្រទេសនៅថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ហើយពួកគេត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុងត្រឹមថ្ងៃទី២០ ខែមករា។ [២៨] នៅក្នុងសុន្ទរកថាថ្ងៃទី១១ ខែមករាទៅកាន់សភា លោកតូកាយអេវ បានសន្យាថានឹងធ្វើកំណែទម្រង់ និងទទួលស្គាល់ការមិនសប្បាយចិត្តជាសាធារណៈចំពោះវិសមភាពប្រាក់ចំណូល ហើយបានរិះគន់ណាហ្សាបាយអេវ និងសហការីរបស់គាត់អំពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ។ [២៩] នៅថ្ងៃដដែល ជើងហោះហើរអន្តរជាតិត្រូវបានបន្តទៅ និងមកពីរដ្ឋធានីអាស់តាណា របស់ប្រទេស។ [៣០] គាត់ក៏បានតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៅថ្ងៃនោះ អេលីហាន ស្មៃយឡូវ, ហើយក្រោយមកបានបណ្តេញរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ មូរ៉ាត បេកតាណូវ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមករា។ [៣១] នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា លោកតូកាអេវ បានថ្លែងសុន្ទរកថារដ្ឋក្នុងសម័យប្រជុំរួមគ្នានៃសភាដែលក្នុងនោះលោកបានគូសបញ្ជាក់អំពីកម្មវិធីកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ [៣២]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Imamova, Navbahor (2022-02-16). "Kazakhstan Seeks Lessons From Its Bloody January". VOA (in អង់គ្លេស). Retrieved 2022-02-18.
  2. "Қанды қаңтар: Перзентінен айырылған ата-ана, жетім қалған бала..." inbusiness.kz (in កាហ្សាក់). 2022-01-18. Retrieved 2022-02-18.
  3. "Қаңтар трагедиясы: Ұрлық пен тонау фактісі бойынша 1674 іс тіркелген". lenta.inform.kz (in កាហ្សាក់). 2022-02-05. Retrieved 2022-02-18.[តំណភ្ជាប់ខូច]
  4. "Timeline: January tragedy in Kazakhstan". www.kt.kz (in អង់គ្លេស). 2022-01-16. Retrieved 2022-02-18.
  5. Lillis, Joanna (3 January 2022). "Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests". eurasianet.org. Archived from the original on 4 January 2022. Retrieved 4 January 2022.
  6. Kantchev, Georgi (7 January 2022). "Kazakhstan's Elite Got Richer on Natural Resources. Then Came the Unrest.". The Wall Street Journal. ល.ត.ម.អ. 0099-9660. https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-elite-got-richer-on-natural-resources-then-came-the-unrest-11641572839. 
  7. "Russia-Led Military Alliance Completes Withdrawal From Kazakhstan" (ជាen). Radio Free Europe/Radio Liberty. 19 January 2022. https://www.rferl.org/a/kazakhstan-csto-troops-withdrawal-security/31661294.html. 
  8. Auyezov, Olzhas (5 January 2022). "Kazakhstan government's resignation fails to quell protests". Reuters. https://www.reuters.com/markets/commodities/kazakhstan-government-resigns-after-violent-protests-over-fuel-price-2022-01-05/. 
  9. Walker, Shaun (5 January 2022). "Kazakhstan protests: government resigns amid rare outbreak of unrest". Archived from the original on 5 January 2022. Retrieved 5 January 2022.
  10. Jacobs, Harrison (6 January 2022). "Russia-led alliance troops have arrived in Kazakhstan after mass protests". NPR. https://www.npr.org/2022/01/06/1070840030/police-say-dozens-have-been-killed-in-kazakhstan-unrest. 
  11. Hopkins, Valerie; Nechepurenko, Ivan (5 January 2022). "Russia-Allied Forces to Intervene as Unrest Sweeps Kazakhstan". The New York Times. ល.ត.ម.អ. 0362-4331. https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/europe/kazakhstan-protests-gas-prices.html. 
  12. Sabin, Lamiat; Sullivan, Rory (2022-01-06). "Russian troops arrive in Kazakhstan to quell unrest as police say officer beheaded". The Independent (in អង់គ្លេស). Archived from the original on 2022-01-06. Retrieved 2022-02-01.
  13. Rickleton, Chris (21 October 2022). "Russia's Unhappy Club: The CSTO". RFE/RL.
  14. "Vladimir Putin vows to stop 'colour revolutions' after sending troops to Kazakhstan". Financial Times. 2022-01-10. https://www.ft.com/content/ee9005ee-7269-4081-801a-61011b233e78. 
  15. Auyezov, Olzhas; Gordeyeva, Mariya (13 January 2022). Fletcher, Philippa (ed.). "Russia-led bloc starts Kazakhstan pullout after possible coup bid crushed". Reuters. Archived from the original on 13 January 2022.
  16. "Kazakhstan declares state of emergency in protest-hit city, province". Reuters. 5 January 2022. https://www.reuters.com/markets/commodities/protests-erupt-kazakhstan-after-fuel-price-rise-2022-01-04/. 
  17. "Kazakhstan unrest: Government restores fuel price cap after bloodshed". BBC News. 6 January 2022. https://www.bbc.com/news/world-asia-59896471. 
  18. Kussainova, Meiramgul (2022-01-06). "Kazakhstan imposes 180-day state regulation on fuel, food prices amid protests". aa.com.tr. Retrieved 7 January 2022.
  19. Auyezov, Olzhas (7 January 2022). "Kazakh president says constitutional order mostly restored". Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakh-president-says-constitutional-order-has-mostly-been-restored-2022-01-07/. 
  20. "Kazakhstan unrest: Fresh gunfire as president says order largely restored". BBC News. 7 January 2022. https://www.bbc.com/news/world-asia-59900037. 
  21. "Kazakh President: Constitutional Order Restored". voanews.com. Retrieved 7 January 2022.
  22. Child, David; Safdar, Anealla (7 Jan 2022). "Kazakh leader tells troops to shoot without warning". aljazeera.com. Retrieved 7 January 2022.
  23. Walker, Shaun (7 January 2022). "Kazakhstan president says he gave order to 'open fire with lethal force'". the Guardian. Retrieved 7 January 2022.
  24. Litvinova, Dasha (7 January 2022). "Kazakh leader ordered use of lethal force on 'terrorists'". Associated Press. AP NEWS. Retrieved 7 January 2022.
  25. Auyezov, Olzhas (7 January 2022). "Kazakh president gives shoot-to-kill order to put down uprising". Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakh-president-says-constitutional-order-has-mostly-been-restored-2022-01-07/. 
  26. Litvinova, Dasha (2022-01-10). "Nearly 8,000 detained in Kazakhstan amid unrest". AP NEWS. Retrieved 2022-01-10.
  27. Vaal, Tamara; Balmforth, Tom (2022-01-11). "President of Kazakhstan says he has weathered attempted coup d'état". Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/president-kazakhstan-says-he-has-weathered-attempted-coup-detat-2022-01-10/. 
  28. "Post-Soviet security bloc's last peacekeepers depart from Kazakhstan for Moscow". TASS. 2022-01-19.
  29. Vaal, Tamara (2022-01-11). "Russian troops to quit Kazakhstan, says president, taking aim at the elite". Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-detains-almost-10000-over-deadly-unrest-2022-01-11/. 
  30. "В Нур-Султане восстановили международное авиасообщение". РБК (in រុស្ស៊ី). Retrieved 2022-01-11.
  31. "Kazakhstan president fires defence minister for lack of leadership during protests" (ជាen). Reuters. 2022-01-19. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-security-forces-high-alert-almaty-amid-calls-fresh-protests-2022-01-19/. 
  32. "Kassym-Jomart Tokayev Delivers State-of-the-Nation Address to the People of Kazakhstan". Akorda.kz. Archived from the original on 16 March 2022.