អាមេនី

ដោយវិគីភីឌា


{about|សាធារណរដ្ឋសម័យបច្ចុប្បន្ន}}

សាធារណរដ្ឋអាមេនី
(Republic of Armenia)

Հայաստանի Հանրապետություն
ទង់ វរលញ្ចករ
បទភ្លេង: Մեր Հայրենիք (language?)
Mer Hayrenik (transcription)
Our Fatherland
ធានី
និង ទីក្រុងធំបំផុត
Yerevan
40°11′N 44°31′E / 40.183°N 44.517°E / 40.183; 44.517
ភាសា​ផ្លូវការ Armenian[១]
ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​តិច ([២])
ប្រជានាម Armenian
រដ្ឋាភិបាល Presidential republic[១]
 -  President Serzh Sargsyan
 -  Prime Minister Tigran Sargsyan
 -  Speaker Hovik Abrahamyan
នីតិបញ្ញត្តិ National Assembly
Formation and independence
 -  Traditional date 11 August 2492 BC 
 -  Nairi 1200 BC 
 -  Kingdom of Ararat 840s BC 
 -  Orontid Dynasty 560 BC 
 -  Kingdom of Armenia
formed

190 BC 
 -  Democratic Republic of
Armenia
established

28 May 1918 
 -  Independence
from the Soviet Union
Declared
Recognised
Finalised


23 August 1990
21 September 1991
21 December 1991 
ផ្ទៃដី
 -  សរុប 29.743 គ.ម. (141st)
11.484 ម៉ាយការ៉េ
 -  ទឹក (%) 4.71[៣]
ប្រជាជន
 -  ការ​ប៉ាន់​ស្មាន 2010  increase 3,262,200[៤][៥] (134th)
 -  សន្ទភាព 108.4/គម (99th)
280.7/ម៉ាយ​ការ៉េ
ផសស (យអទ) ការ​ប៉ាន់​ស្មាន 2011
 -  សរុប $17.941 billion[៦]
 -  ក្នុង​ម្នាក់ $5,384[៦]
ផសស  (មធ្យម) ការ​ប៉ាន់​ស្មាន 2011
 -  សរុប $10.106 billion[៦]
 -  ក្នុងម្នាក់ $3,032[៦]
ជីនី (2006) 37[៧]
មធ្យម
លអម (2010) increase 0.695[៨]
មធ្យម · 76th
រូបិយបណ្ណ Dram (դր.) (AMD)
តំបន់​ម៉ោង UTC (មសស+4)
បើកបរ​ប្រកាន់ right
ក្រមហៅទូរសព្ទ +374
Patron saint St. Gregory the Illuminator
វថកអន្តរជាល .am

អាមេនីជាប្រទេសមួយនៅអឺរ៉ុប។ វាគឺស្ថិតនៅព្រំដែនរវាងអឺរ៉ុបនិងអាស៊ី។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួននៅក្នុងពេលកន្លងមកនេះបានចាត់ទុកប្រទេសអាមេនីនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា ប៉ុន្តែនៅក្នុងដងសម័យទំនើបប្រទេសអាមេនីត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃអឺរ៉ុប។ វាមិនមានសមុទ្រទេ

មាតិកា

២.១ ប្រវត្តិសាស្រ្ត[កែប្រែ]

ការកសាងឡើងវិញនៃ Herodotus "ផែនទីពិភពលោកគ។ 450 មុនគ, ជាមួយនឹង Armenia បានបង្ហាញនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលនេះ

Armenia ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបជុំវិញភ្នំគម្ពីរប៊ីបអារ៉ារ៉ាត, ដែលទូករបស់លោកណូអេត្រូវបានគេនិយាយថាបានមក ដល់នៅសល់ក្រោយពីទឹកជំនន់។ (ព្រះគម្ពីរលោ 8: 4) ។ មានភស្តុតាងនៃអរិយធម៌នៅក្នុង Armenia ក្នុងសម័យសំរិទ្ធ និងមុននេះមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងប្រហែល 4000 ឆ្នាំមុនគ។ ការស្ទង់មតិបុរាណវិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ 2010 និង 2011 នៅឯគុហា Areni-1 បានលទ្ធផលនៅក្នុងការរកឃើញស្បែកជើងរបស់ពិភព លោកដំបូងបំផុតដែលបានស្គាល់ស្បែកសំពត់និងកន្លែងផលិត ស្រានេះ។ប្រតិទិន Haik បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃ Navasardi 1 (គណ នាទៅជាស្មើនឹង 11 សីហា) 2492 មុនគ, ពេលដែលស្ដេច Haik កម្ចាត់បាប៊ីឡូនស្ដេច BEL (Nemruth) ។ ដោយប្រពៃណី Armenia រំលឹកគ្រឹះរបស់ខ្លួនដើម្បីកាលបរិច្ឆេទនេះ។ រដ្ឋជាសម័យសំរិទ្ធមួយ ចំនួនរីកចំរើននៅក្នុងតំបន់នៃមហា Armenia រួមទាំងជនជាតិចក្រភព (នៅកម្ពស់នៃអំណាចរបស់ខ្លួន), Mitanni (ប្រវត្តិសាស្រ្តខាងត្បូងលោក ខាងលិច Armenia) និង Hayasa-Azzi (1500-1200 មុនគ) ។ មនុស្ស Nairi (សតវត្សទី 9 ដល់ទៅ 12 មុនគ) និងព្រះរាជាណាចក្រ Urartu (1000-600 មុនគេបានបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់អធិបតេយ្យភាពរបស់ ខ្លួននៅលើអាមេនីឯស្រុក។ ប្រទេសនេះបានបញ្ជាក់និងកុលសម្ព័ន្ធបាន ចូលរួមក្នុង ethnogenesis របស់ប្រជាជនអាមេនី។ សិលាចារឹក lapidary អក្សរសម័យបូរាណដ៏ធំមួយបានរកឃើញប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុង YEREVAN បានបង្កើតឡើងដែលថារដ្ឋធានីសម័យទំនើបនៃ Armenia ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅរដូវក្តៅនៃ 782 ដែលព្រះបាទ Argishti I. ទីក្រុង YEREVAN គឺជាទីក្រុងចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោកបានចងក្រងជាឯកសារកាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដនៃមូលនិធិរបស់ខ្លួន។មនុស្សប្រហែល 600 មុនគ.ស ព្រះរាជាណាចក្រ Armenia ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្រោមរាជវង្ស Orontid ។ នគរនេះបានក្លាយជារដ្ឋពេញលេញពីដែននៃឥទ្ធិពលនៃ Seleucid ចក្រភពក្នុង 190 មុនគ.ស នៅក្រោមព្រះបាទ Artaxias ខ្ញុំនិងចាប់ផ្តើមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវង្ស Artaxiad នេះ។ Armenia បានឈានដល់កម្ពស់របស់ខ្លួនរវាង 95 និង 66 មុនគ.ស នៅក្រោម Tigranes ដ៏អស្ចារ្យដែលបានក្លាយជានគរដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៃពេលវេលាភាគខាងកើតរបស់ខ្លួននៃសាធារណរដ្ឋរ៉ូម៉ាំង។ នៅសតវត្សបន្ទាប់ Armenia មាននៅក្នុងវិស័យនេះអាណាចក្រនៃឥទ្ធិពលកំឡុងរជ្ជកាល Tiridates ជាស្ថាបនិកនៃរាជវង្ស Arsacid របស់ Armenia នេះ។ នៅទូទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនក្នុងព្រះរាជ្យនៃ Armenia រីករាយពេលឯករាជ្យភាពទាំងពីរ និងអំឡុងពេលនៃប្រធានបទស្វ័យភាពទៅចក្រភពសហសម័យ។ ទីតាំងជាយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ខ្លួនក្នុងរវាងពីរទ្វីបនេះបានទទួលរងវាទៅឈ្លានពានដោយប្រជាជនជាច្រើនរួមទាំងជនជាតិអាសស៊ើរ (ក្រោម Ashurbanipal នៅជុំវិញ 669-627 មុនគ.ស ព្រំដែននៃចក្រភពអាសស៊ើរបានឈានដល់ដូចជានៅឆ្ងាយដូចជា Armenia & ភ្នំ Caucasus ដែល) ក្រិករ៉ូម, សភាព, ពួកអារ៉ាប់, ម៉ុងហ្គោល, ពែក, អូតូម៉ង់ទួនិងរុស្ស៊ី។ ដែលជាអ្នកមិនជឿអាមេនីប្រាសាទ Garni ប្រហែលជាបានសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី 1 នៃគ, គឺជា "ការកសាងឡើងត្រង់បាំងសាច Greco-រ៉ូម៉ាំង" តែនៅក្នុង Armenia និងទាំងមូលអតីតសហភាពសូវៀត។ [38]

សាសនានៅ Armenia បុរាណត្រូវបានទាក់ទងទៅនឹងប្រវត្តិសាស្រ្តសំណុំនៃជំនឿដែលនៅពែរ្ស, នាំឱ្យមានការកើតមាននៃការ Zoroastrianism នេះ។ វាជាពិសេសផ្តោតទៅលើការគោរពបូជានៃ Mihr (Avestan Mithras) និងក៏មានរួមបញ្ចូលទាំងការ pantheon នៃព្រះ Aryan ដើមកំណើតដូចជា Aramazd, Vahagn, Anahit, និង Astghik មួយ។ ប្រទេសនេះបានប្រើប្រតិទិន Hayk ស៊ុម|ស្តាំ|នេះប្រាសាទអាមេនី Garni ប្រហែលជាបានកសាងឡើងសតវត្សទី 1 គឺជា "ការកសាងឡើងត្រង់បាំងសាច Greco-រ៉ូម៉ាំង" តែនៅក្នុង Armenia និងទាំងមូលអតីតសហភាពសូវៀត។ អាមេនីពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលមានរយៈពេល 12 ខែ។គ្រីស្ទសាសនាបានរីករាលដាលចូលទៅក្នុងប្រទេសនេះនៅដើមគ 40 ព្រះបាទ Tiridates ទី III (គ 238-314) បានធ្វើឱ្យសាសនាគ្រីស្ទសាសនារបស់រដ្ឋក្នុង 301 ក្លាយជារដ្ឋដែលជាគ្រិស្ដសាសនិកជាផ្លូវការលើកដំបូងនោះគ្រីស្ទសាសនាដប់ឆ្នាំមកហើយមុនពេលដែលចក្រភពរ៉ូមបានផ្តល់ ជាត្រាប្រណីផ្លូវការនៅក្រោម Galerius, និង 36 ឆ្នាំមុនពេលនេះត្រូវបានគេស្ទែដ៏អស្ចារ្យបានទទួលបុណ្យច្រមុជទឹក។

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជាណាចក្រអាមេនីក្នុង 428 គ.ស ភាគច្រើននៃ Armenia ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាការ marzpanate ក្នុង Sassanid ចក្រភពមួយ។ បន្ទាប់ពីការបះបោរអាមេនីក្នុង 451 គគ្រីស្ទានអាមេនីរក្សាសេរីភាពសាសនារបស់ពួកគេខណៈដែល Armenia ទទួលបានស្វ័យភាព។

២.២អាយុកាល អាមេនី[កែប្រែ]

Etchmiadzin ជាព្រះវិហារចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក

ក្រោយឆ្នាំ(៤២៨-៦៣៦),Armenia បានក្លាយជាអេមីរ៉ាតដែលជាវត្ថុដ៏សក្ដិសិទ្ធិនៃចក្រភពអារ៉ាប់,វត្ថុសក្ដិសិទ្ធិនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយព្រះអង្គម្ចាស់នៃ Armenia, និងទទួលស្គាល់ដោយ caliph និងសភាពអធិរាជ។រដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសអាមីនេវាគឺជាផ្នែកមួយដែលបង្កើតឡើងដោយពួកអារ៉ាប់ ហើយក្នុងនោះពួកអារ៉ាប់ក៏បានបញ្ចូលGeorgia and Caucasian Albania។ នាយកសាលានៃប្រទេស អាមីនេបាននិយាយថារហូតមកដល់ ៨៨៤ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យវិញ អារ៉ាប់បានចុះខ្សោយក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបាទ Ashot I Bagratuni

ព្រះរាជាណាចក្រអាមេនី ស្រុកគីលីគា, ១១៩៨-១៣៧៥

រដ្ឋអាមេនីបានក្រោកឡើងវិញដោយលេចរូបរាងដ៏ល្អក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្ស Bagratuni និងបន្តរហូតដល់ 1045។នៅពេលដែលតំបន់ជាច្រើននៃ Bagratid Armenia បានបំបែកនគរឯករាជ្យនិងជាក្សត្រដូចជាព្រះរាជាណាចក្រ Vaspurakan គ្រប់គ្រងដោយសភា Artsruni នៅភាគខាងត្បូងនៃព្រះរាជាណាចក្រ Syunik នៅភាគខាងកើត, ឬព្រះរាជាណាចក្រ Artsakh នៅលើទឹកដីសម័យទំនើប Nagorno Karabakh សម័យនោះក៏ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះរាជា Bagratid ដែរ។មិនយូរប៉ុន្មាអាមេនីក៏បានធ្លាក់ក្នុងស្ថានការណ៍ដូចដើម (១០៤៥)។ដើម្បីគេចផុតពីសេចក្តីស្លាប់និងការធ្វើជាខ្ញុំបំរើរបស់ពួកគេ Gagik II, ស្តេច នី(Ani) នៃរដ្ឋអាមេនីរួមជាមួយនិងលោក Roupenបានរត់ចូលទៅក្នុងជ្រោះនៃភ្នំ Taurus ហើយបន្ទាប់មកចូលទៅក្នុងក្រុងតើសុសស្រុកគីលីគា។អភិបាលបានផ្ដល់ជំរកឱ្យពួកគេ ដែលជាកន្លែងដែលព្រះរាជាណាចក្រអាមេនី ស្រុកគីលីគា ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករាឆ្នាំ ១១៩៨ នៅក្រោមព្រះបាទលោក Leo ដែលជាកូនចៅរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Roupen មួយ។ ដោយបានឃើញខ្លួនឯងបានឃើញភាពជោគជ័យថ្ងៃនេះនៃគ្រិស្ដសាសនានៅភាគខាងកើតអ្នកស្រុកគីលីគាមានសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏រឹងមាំជាមួយនិងក្លិប Crusaders អឺរ៉ុប ។ សារៈសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ស្រុកគីលីគានិងរដ្ឋអាមេនីត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការផ្ទេរអាសនៈនៃ Catholicos របស់អាមេនីភូមិភាគសាសនាចក្រដែលជាមេដឹកនាំសាសនារបស់ប្រជាជនអាមេនីនៅក្នុងតំបន់នោះ។ ចក្រភព Seljuk ចាប់ផ្តើមដួលរលំ។ នៅដើមសតវត្សទី ១២,មេដឹកនាំអាមេនីនៃក្រុមគ្រួសារដ៏ថ្លៃថ្នូ Zakarid បើកឡានចេញពី Seljuk និងបានបង្កើតឡើងនូវវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិអាមេនីពាក់កណ្តាលឯករាជ្យនៅភាគខាងជើងនិងភាគខាងកើត Armenia គេស្គាល់ថាជា Zakarid Armenia, ដែលមានរយៈពេលស្ថិតក្រោមការគាំទ្ររបស់ហ្សកហ្ស៊ីកម្ពុជា។ ក្រុមគ្រួសារដ៏ថ្លៃថ្នូនៃ Orbelians ចែករំលែកត្រួតពិនិត្យ Zakarids ក្នុងផ្នែកផ្សេងគ្នានៃប្រទេសនេះជាពិសេសនៅក្នុង Syunik និង Vayots Dzor ខណៈពេលដែលក្រុមគ្រួសាររបស់លោក Hasan អាមេនីJalalians បានគ្រប់គ្រងខេត្ត Artsakh និង Utik ដែលជាព្រះរាជាណាចក្រ Artsakh ។

២.៣អាមេនីដើមសម័យទំនើប[កែប្រែ]

ក្នុងអំឡុង 1230 នេះចក្រភពម៉ុងហ្គោលសញ្ជ័យ Zakaryan នាយកសាលាក៏ដូចជានៅសល់របស់ Armenia បាន។ ការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោលីត្រូវបានគេតាមដានយ៉ាងឆាប់ដោយ អ្នកយកការនៃកុលសម្ព័ន្ធដទៃទៀតនៅអាស៊ីដូចជា (ក្រុម Kara Koyunlu, Timurid និង AK Koyunlu) ដែលបានបន្តពីសតវត្សទី 13 រហូតដល់សតវត្សទី 15 ។នៅសតវត្សទី 16 ចក្រភព Ottoman និង Safavid Persiaបានចែកក៏បាន Armenia ។

Seizure of Yerevan fortress by Russian troops in 1827 by Franz Roubaud.

២.៤សង្គ្រាមលោកលើកទីIនិងសង្គ្រាមប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនី[កែប្រែ]

២.៥ សាធារណរដ្ឋដំបូងនៃអាមេនី[កែប្រែ]

បើទោះបីជា កងទ័ពរុស្ស៊ី (ខាវខេស៊ូស) Caucasus ដែលជាកងកម្លាំងអធិរាជបានបញ្ជាដោយ នីកូលៀ យូឌីនីក(Nikolai Yudenich) និងអារមេនីក្នុងអង្គភាពស្ម័គ្រចិត្តនិងជីវពលអាមេនីដែលដឹកនាំដោយ អានដ្រានិក អូសានាន(Andranik Ozanian )និង ធូម៉ាស ណាសាប៊ីហ្គាន(Tovmas Nazarbekian )ទទួលជោគជ័យក្នុងភាគច្រើនបំផុតនៃអូតូម៉ង់ អាមេនី ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី១, ការកើនឡើងរបស់ពួកគេបានបាត់បង់ការជាមួយបុលសេវិកបដិវត្តន៍ឆ្នាំ 1917 ។

The Government house of the First Republic of Armenia (1918–1920)

នៅពេលនោះប្រទេសរុស្ស៊ីដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងកើត អាមេនី, ហ្សកហ្ស៊ី, និងអាហ្សែបែហ្សព្យាយាមភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នានៅក្នុង ប្រជាធិបតេយ្យសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ។ទោះជារយៈពេលចុងក្រោយសហព័ន្ធនេះ មាន ចាប់ពីខែកុម្ភៈដល់ខែឧសភាតែឆ្នាំ 1918 ក៏ដោយ នៅពេលដែលភាគីទាំងបីបានសម្រេចចិត្តដើម្បីរំលាយវាបាន។ ជាលទ្ធផលរដ្ឋាភិបាល ហ្ដាសនាកស្តូថយូន(Dashnaktsutyun) នៃ អាមេនី ខាងកើតប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី 28 ខែឧសភាដែលជាសាធារណរដ្ឋដំបូងនៃអាមេនី ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្រុកស៊ីរី ម៉ានួកាន(Manukian) នេះ។សាធារណរដ្ឋតំបូងមានឯករាជ្យភាពរយៈពេលខ្លីរស់នៅ ដោយសារសង្រ្គាមរ ជាមួយនឹង ជម្លោះ ទឹកដីនិងការហូរចូលដ៏ធំនៃជនភៀសខ្លួនពីអូតូម៉ង់ អាមេនី,ការនាំយកជាមួយពួកគេជំងឺនិងអត់ឃ្លាន។ អំណាច អ៊ីនធែន(Entente), បំភ័យដោយសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលអូតូម៉ង់ដែលបានស្វះស្វែងដើម្បីជួយឱ្យរដ្ឋអាមេនី ដែលបានបង្កើតឡើងសារជាថ្មីតាមរយៈមូលនិធិជំនួយសង្គ្រោះនិងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃការគាំទ្រ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្រ្គាមនេះបានទទួលជ័យជំនះមានអំណាចដើម្បីចែកឡើងចក្រភព អូតូមាន(Ottoman)ចុះហត្ថលេខា រវាងសម្ព័ន្ធមិត្តនិងសមាគមអំណាចនិងចក្រភពអូតូម៉ង់នៅថ្ងៃទី 10 ខែសីហាឆ្នាំ 1920 សន្ធិសញ្ញា សេវ៉ើ(Sèvres) បានចុះកិច្ចសន្យាដើម្បីរក្សាបាននូវអត្ថិភាពនៃសាធារណរដ្ឋអាមេនីហើយដើម្បីភ្ជាប់អតីតទឹកដីរបស់អូតូម៉ង់ អាមេនី។ដោយសារ តែព្រំដែនថ្មីនៃArmeniaត្រូវបានគូរដោយលោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិ វូដរ៉ូវ វីលសុន(Woodrow Wilson) អូតូម៉ង់ អាមេនីក៏ត្រូវបានយោងទៅតាមឈ្មោះរបស់គាត់រួចដាក់ថា ”វីលសុន អាមេនី” (Wilsonian Armenia )។ លើសពីនេះទៀតគ្រាន់តែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនថ្ងៃទី 5 ខែសីហាឆ្នាំ 1920 មីរេន ដាម៉ាឌៀន(Mihran Damadian ) របស់អាមេនីសហភាពជាតិដឺរដ្ឋបាលអាមេនីជាក់ស្ដែងនៅស្រុកគីលីគាបានប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ ស្រុកគីលីគាជាសាធារណរដ្ឋស្វយ័តអាមេនីស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។ រូបភាពតូច|ស្តាំ|Advance of the 11th Red Army into the city of Yerevan ទោះបីជាមានការពិចារណានៃការអាចធ្វើទៅបានធ្វើឱ្យ អាមេនីអាណត្តិស្ថិតក្រោមការការពាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាសន្ធិសញ្ញានេះ ត្រូវបានច្រានចោលដោយចលនាជាតិប្រទេសតួកគីហើយមិនដែលបានចូលជាធរមាន។ ចលនានេះត្រូវបានគេប្រើសន្ធិសញ្ញានេះថាជាឱកាសនេះដើម្បីប្រកាសខ្លួនវាផ្ទាល់របស់រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់ប្រទេសទួកគី ជំនួសរបបរាជានិយមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុលដោយមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងទីក្រុងអង់ការ៉ាសាធារណរដ្ឋមួយ។ ក្នុងឆ្នាំ 1920 កងកម្លាំងជាតិនិយមតួកគីបានលុកលុយសាធារណរដ្ឋអាមេនីក្មេងខ្ចីពីទិសខាងកើត។កងកម្លាំងទួរគីនៅក្រោមការ បញ្ជារបស់ កាស៊ីម ការ៉ាប៊ីគី(Kazim Karabekir) បានចាប់យកទឹកដីអាមេនីដែលរុស្ស៊ីបានបញ្ចូលបន្ទាប់ពី សង្គ្រាមទួរគីឆ្នាំ 1877-1878ហើយបានកាន់កាប់ទីក្រុងចាស់របស់ អាលិចសាន់ដ្រូពូល(Alexandropol) សម័យបច្ចុប្បន្នជីយូមរី (Gyumri) ។ ការប៉ះទង្គិចដោយហិង្សានៅទីបំផុតបានបញ្ចប់ដោយសន្ធិសញ្ញាអាលិចសាន់ដ្រូពូល (Alexandropol )នៅលើទី 2 ខែធ្នូឆ្នាំ 1920 ។ សន្ធិសញ្ញានេះបានបង្ខំឱ្យ អាមេនី ដកហូតអាវុធភាគច្រើននៃកងកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួនប្រគល់អតីតទឹកដីអូតូម៉ង់ទាំងអស់ ដែលបានផ្តល់ទៅឱ្យវាដោយសន្ធិសញ្ញាសើវីស(Sèvres)និងដើម្បីផ្តល់ឱ្យឡើងទាំងអស់នេះ "(Wilsonian Armenia)" បានផ្ដល់ទៅវានៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាសើវីស(Sèvres)។ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះកងទ័ពសូវៀតទីដប់មួយក្រោមការបញ្ជារបស់ ហ្គ្រីហ្គូរីយ អរចនីកីដស៍(Grigoriy Ordzhonikidze) នោះបានឈ្លានពាន អាមេនីនៅ ការាវាន់សារៀ(Karavansarai) (សម័យបច្ចុប្បន្ន អ៊ីជីវាន់(Ijevan) នៅថ្ងៃទី 29 ខែវិច្ឆិកា។ នៅថ្ងៃទី4 ខែធ្នូកងកម្លាំង អរចនីកីដស៍ (Ordzhonikidze) បានយាងចូលទីក្រុង យិរីវាន់(YEREVAN )និងសាធារណរដ្ឋអាមេនីដែលជារយៈពេលខ្លីបានដួលរលំ។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសាធារណរដ្ឋនេះជាខែកុម្ភៈបះបោរឆាប់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ 1921 និងបាននាំឱ្យមានការបង្កើតនៃ សាធារណរដ្ឋភ្នំ អាមេនី ដោយកងកម្លាំងអាមេនីស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់ ហ្គារីជីន (Garegin Nzhdeh) លើខែមេសា 26 ដែលវាយប្រយុទ្ធបិទទាំងពីររំលោភបំពានសូវៀតនិងប្រទេសតួកគីនៅ ហ្សាងហ្គីហ្សូ(Zangezur) នេះ តំបន់ភាគខាងត្បូង អាមេនី។បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសូវៀតដើម្បីរួមបញ្ចូលនៅក្នុងខេត្ត ស៊ីយូនិក(Syunik) ស្នាក់ អាមេនីរបស់ការបះបោរនេះបានបញ្ចប់ហើយកងទ័ពក្រហមបានគ្រប់គ្រងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី 13 ខែកក្កដា។

៣.៤ អាកាសធាតុ[កែប្រែ]

អាកាសធាតុនៅ Armenia នេះគឺជាទ្វីបគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ រដូវក្តៅស្ងួតនិងពន្លឺថ្ងៃ, យូរអង្វែងពីខែមិថុនាដល់ពាក់កណ្តាលខែកញ្ញា។ សីតុណ្ហាភាព fluctuates ចន្លោះពី 22 និង 36 ° C នេះ (72 និង 97 ° F) ។ ទោះជាយ៉ាងណា, កម្រិតសំណើមទាបជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ ខ្យល់ល្ងាចបក់ចុះពីលើភ្នំផ្ដល់នូវឥទ្ធិពលស្រស់និងត្រជាក់ស្វាគមន៍។ និទាឃរដូវគឺមានរយៈពេលខ្លីខណៈពេលដែលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះគឺមានរយៈពេលយូរ។ រដូវស្លឹកឈើជ្រុះស្លឹកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារស់រវើកនិងមានពណ៌ធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។

រដូវរងាមានជំងឺផ្តាសាយណាស់ជាមួយនឹងបានើននៃព្រិលជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពចាប់ពីរវាង -10 និង -5 ° C នេះ (14 និង 23 ° F) ។ កីឡារដូវរងារីករាយ យ៉ាងអន្ទះអន្ទែងនឹងជិះស្គីចុះភ្នំនៃ Tsakhkadzor មានទីតាំងនៅខាងក្រៅទីក្រុង YEREVAN និងមានរយះពេលសាមសិបនាទី។ បឹង Sevan, nestled ឡើងនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបអាមេនីនេះគឺជាបឹងធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោកទាក់ទង ទៅនឹងកម្ពស់របស់ខ្លួននៅ 1.900 ម៉ែត្រ (6,234 ហ្វីត) លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។

៤. រដ្ឋាភិបាលនិងនយោបាយ[កែប្រែ]

នយោបាយរបស់ Armeniaកើតឡើងនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ប្រធានាធិបតីតំណាង។ នេះបើយោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ Armeniaលោកប្រធានាធិបតីនេះគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនិងប្រព័ន្ធពហុបក្សនេះ។ អំណាចប្រតិបត្តិគឺត្រូវបានអនុវត្តដោយរដ្ឋាភិបាល។អំណាចនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានផ្តល់ទាំងនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលនិងរដ្ឋសភា។ សភា unicameral (ហៅ Azgayin Zhoghov ឬរដ្ឋសភាជាតិ) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមចម្រុះរបស់គណបក្សនយោបាយចំនួនបួន: គណបក្សអភិរក្សគណបក្សសាធារណរដ្ឋដែលជាគណបក្ស Armenia រុងរឿងក្បួនរបស់គណបក្សច្បាប់និងសហព័ន្ធបដិវត្តន៍អាមេនី។ គណបក្សប្រឆាំងដ៏សំខាន់គឺគណបក្ស Raffi Hovannisianរបស់បេតិកភ័ណ្ឌដែលបានជួយឱ្យសមាជិកអាមេនីយថាហេតុនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូ។គោលដៅរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេនីបានថ្លែងថាគឺដើម្បីកសាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សភាបែបលោកខាងលិចដែលជាមូលដ្ឋាននៃសំណុំបែបបទរបស់រដ្ឋាភិបាល។ វាមាននៅខាងលើមានអាយុដប់ប្រាំបីដែលបានការបោះឆ្នោតជាសកល។អ្នកសង្កេតការណ៍អន្ដរជាតិនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបនិងក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទសួរភាពយុត្តិធម៌នៃការបោះឆ្នោតសភានិង ប្រធានាធិបតី Armenia និងការធ្វើប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1995 ដោយលើកឡើងពីកង្វះបោះឆ្នោតកង្វះនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដោយគណៈកម្មការបោះឆ្នោតនិងការថែទាំជនក្រីក្រនៃបញ្ជីបោះឆ្នោត និងកន្លែងបោះឆ្នោត។អង្គការ Freedom House ប្រភេទ Armenia នៅក្នុងរបាយការណ៍ឆ្នាំ 2008 របស់ខ្លួនថាជា "របបផ្តាច់ការពាក់កណ្តាល បានរួមបញ្ចូលគ្នា" (រួមជាមួយ Moldova,កូសូវ៉ូ, កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាននិងរុស្ស៊ី) និងលំដាប់ទី 20 ក្នុងចំណោម 29 Armenia ប្រទេសនៅក្នុងការផ្លាស់ ប្តូរដោយមានពិន្ទុប្រជាធិបតេយ្យនៃ 5,21 ចេញពី 7 (7 តំណាងឱ្យការរីកចំរើនតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យទាបបំផុត) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1999 ពិន្ទុ ប្រជាធិបតេយ្យអង្គការ Freedom House សម្រាប់ Armenia បានក្លាយជា លំដាប់នៅលើការធ្លាក់ចុះ (ពី 4,79 ទៅ 5,21) ។] លើសពីនេះទៀតអង្គការ Freedom House ចំណាត់ Armenia ជា "ដោយឥតគិតថ្លៃមួយផ្នែក" នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួនពីឆ្នាំ 2007 បើទោះបីជាវាមិនបានប្រភេទ Armenia ជា "ធិបតេយ្យការបោះឆ្នោត"ដោយបង្ហាញការអវត្ដមាននៃ ការបោះឆ្នោតដោយសេរីនិងប្រកួតប្រជែងដោយទំនាក់ទំនងមួយ។ទោះបីយ៉ាងណាការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងហាក់ដូចជាត្រូវបានធ្វើនិងការ បោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអាមេនីឆ្នាំ 2008 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រជាធិបតេយ្យភាគច្រើនដោយ OSCE និងម៉ូនីទ័រលោកខាងលិច។

យោធា[កែប្រែ]

នេះគឺជាកងទ័ពអាកាសរបស់ប្រទេសអាមេនី,យោធាអាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1991 ហើយជាមួយនឹងការបង្កើតឡើងនៃក្រសួងការពារជាតិក្នុងឆ្នាំ 1992 នេះមេបញ្ជាការនៅក្នុងប្រធានយោធាជាប្រធាន អាមេនី, Serzh Sargsyan ។ ក្រសួងការពារជាតិស្ថិតនៅក្នុងបន្ទុកនៃការដឹកនាំនយោបាយបច្ចុប្បន្ននេះដែលដឹកនាំដោយលោកវរសេនីយ៍ឯក Seyran Ohanyan ខណៈពេលដែលការបញ្ជាយោធានៅតែមាននៅក្នុងដៃរបស់អគ្គសេនាធិការដែលដឹកនាំដោយប្រធានបុគ្គលិកបច្ចុប្បន្នដែលជាវរសេនីយ៍ឯកលោក Yuri Khatchaturov ។

កងកម្លាំងសកម្មបច្ចុប្បន្ននេះមានចំនួនប្រមាណជា 81.000 នាក់ ដោយមានទុកបម្រុងបន្ថែមនៃកងទ័ពចំនួន 32,000 ។ ឆ្មាំព្រំដែនអាមេនីគឺនៅក្នុងបន្ទុកនៃការយាមល្បាតព្រំដែនរបស់ប្រទេសជាមួយ Georgia និងអាហ្សែបែហ្សខណៈដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្តការឃ្លាំមើលព្រំដែនរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងតួកគី។ នៅក្នុងករណីនៃការវាយប្រហារមួយ, អាមេនី គឺអាចប្រមូលផ្តុំបុរសដែលមានរាងកាយមាំមួនហើយមានអាយុពី 15 និង 59 សម្រាប់ការត្រៀមខ្លួនជាយោធាយោធា។

សន្ធិសញ្ញាសាមញ្ញមួយស្តីពីកងទ័ពនៅអឺរ៉ុបដែលបានបង្កើតដែនកំណត់ដ៏ទូលំទូលាយស្តីពីប្រភេទដ៏សំខាន់នៃគ្រឿងបរិក្ខាយោធាដែលត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័នដោយសភាអាមេនីក្នុងខែកក្កដាឆ្នាំ 1992។ក្នុងខែមីនាឆ្នាំ 1993 អាមេនី បានចុះហត្ថលេខាលើពហុភាគីអាវុធគីមីអនុសញ្ញានេះបានអំពាវនាវឱ្យមានការលុបបំបាត់នៃការផលិតអាវុធគីមី។ អាមេនី ចូលជាសមាជិកនៃសន្ធិសញ្ញាមិនសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ដែលបានចុះក្នុងសន្ធិសញ្ញានៅក្នុង ខែកក្កដាឆ្នាំ 1993 ។

អាមេនី ជាសមាជិកនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព (CSTO) រួមជាមួយនឹងប្រទេសបេឡារុសកាហ្សាក់ស្ថានកៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថានរុស្ស៊ីតាជីគីស្ថាននិងអ៊ូបេគីស្ថាន។ បានចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូរបស់អង្គការណាតូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាព (PIP) និងជាសមាជិកនៅក្នុងអង្គការណាតូហើយបានហៅថាក្រុមប្រឹក្សាភាពដៃគូ-អឺរ៉ូអាត្លង់ទិ (EAPC) ។អាមេនី បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពនៅកូសូវ៉ូដែលជាផ្នែកមួយនៃកងទ័ព KFOR ដែលមិនមែនជារបស់អង្គការណាតូតែវាស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់ក្រិច។ អាមេនី ក៏មានសមាជិកនៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាព យោធារបស់ខ្លួនដែលជាផ្នែកមួយនៃកងកម្លាំងចម្រុះ ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់រហូតដល់ខែតុលាឆ្នាំ 2008។

ការបែងចែកការងារ រដ្ឋបាល[កែប្រែ]

អាមេនី ត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួនដប់ ដោយមានទីក្រុងឈ្មោះថា YEREVAN (Երեւան)ជារដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសនេះ។ នាយកប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសនេះមានជំនួនដប់ នៃបណ្តាខេត្តទាំងដប់ (អភិបាល) បានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលនៃ អាមេនី។ ប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុង YEREVAN នាយកប្រតិបត្តិគឺជាអភិបាលក្រុងនេះបានតែងតាំងដោយលោកប្រធានាធិបតី។

ក្នុងខេត្តនីមួយបែងចែកជាសហគមន៍។ សហគមន៍នីមួយៗគឺគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងនិងមានការតាំងទីលំនៅ មួយឬច្រើន។ ក្នុងឆ្នាំ 2007 អាមេនី មានរួមបញ្ចូលទាំង 915 សហគមន៍ដែលត្រូវបានចាត់ទុក 49 ទីក្រុងនិង 866 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជនបទ។ រដ្ឋធានីទីក្រុង YEREVAN, ក៏មានស្ថានភាពដូចជាសហគមន៍មួយដែរ។ បន្ថែមលើនេះទៀតទីក្រុង YEREVAN ត្រូវបានបែងចែកជា ១២ ស្រុកថែមទៀត។

៤.១ការទំនាក់ទំនងបរទេស[កែប្រែ]

បច្ចុប្បន្នអាមេនី(Armenia)រក្សាការទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសនៅលើពិភពលោកដោយមានករណីលើកលែងធំចំនួនពីរត្រូវបានប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនជាបន្ទាន់ តួកគីនិងអាហ្សែបែហ្ស។ភាពតានតឹងត្រូវបានគេកំពុងរត់ការខ្ពស់រវាងអាមេនី (Armenia) និង អាសើបាចានី ក្នុងអំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនៃសហភាពសូវៀត។ នេះ Nagorno-Karabakh សង្គ្រាមត្រួតត្រានយោបាយរបស់តំបន់នេះនៅទូទាំងព្រំដែនឆ្នាំ ១៩៩០ រវាងប្រទេសទាំងពីរនៅតែជាគូប្រជែងហើយបានបិទរហូតដល់ថ្ងៃនេះ ហើយជាដំណោះស្រាយអចិន្ត្រៃយ៍សម្រាប់ជម្លោះនេះមិនត្រូវបានឈានទៅដល់បើទោះបីស្រមុះស្រមួលបានផ្តល់ដោយអង្គការដូចជា OSCE។ប្រទេសអាមេនី(Armenia) ជាសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិជាង ៤០ រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិមួយក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី សមាគមរដ្ឋឯករាជ្យ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក! អង្គការគយពិភពលោក!អង្គការនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្រខ្មៅ និង ប្រទេសឡានិយាយភាសាបារាំង។វាគឺជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធា CSTO មួយហើយ ក៏បានចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូរបស់អង្គការណាតូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាព។ប្រទេសទួកគីក៏មានប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរហើយក្រីក្រនៃការទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសអាមេនី(Armenia) ហើយការបដិសេធរបស់ខ្លួនដើម្បីទទួលស្គាល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនី(Armenia)នេះ។ ប្រទេសតួកគីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងដែលទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋ Armenia (សាធារណរដ្ឋទី 3) បន្ទាប់ពីឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនពីសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១។បើទោះបីជាសតវត្សទី 20 និងដើមសតវត្សរ៍ទី 21 ទំនាក់ទំនងនៅតែតានតឹងហើយ មិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការរវាងប្រទេសទាំងពីរដោយសារតែការបដិសេធរបស់តួកគីក្នុងការបង្កើតពួកគេសម្រាប់ហេតុផលជាច្រើន។ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម Nagorno-Karabakh និង លើកឡើងពីវាជាហេតុផលនេះប្រទេសទួកគីបានបិទដីរបស់ខ្លួនដោយខុសច្បាប់ព្រំដែនជាមួយអាមេនី(Armenia)អត្ថបទជាអក្សរដិតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ វាមិនបានលើកការបិទផ្លូវរបស់ខ្លួនដោយមានការ សម្ពាធពីអ្នកបញ្ចុះបញ្ចូលអាជីវកម្មទួរគីដ៏មានឥទ្ធិពលហើយមានចំណាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងទីផ្សារអាមេនី(Armenia)។ នៅថ្ងៃទី ១០ ខែតុលាឆ្នាំ ២០០៩ប្រទេសអាមេនី (Armenia) និង ប្រទេសតួកគីបានចុះហត្ថលេខាលើពិធីសារស្តីពីដែលស្តីពីប្រក្រតីនៃការទំនាក់ទំនងដែលបានកំណត់លើ កាលវិភាគសម្រាប់ការស្ដារឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងការទូតនិងការបើកព្រំដែនរួមគ្នារបស់ពួកគេ។ការផ្តល់សច្ចាប័ននៃអ្នកដែលបានត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសភាជាតិ នៅក្នុងប្រទេសអាមេនី(Armenia)វាបានឆ្លងកាត់ការទាមទារដោយច្បាប់អនុម័តនៃតុលាការធម្មនុញ្ញនិងត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់រដ្ឋសភាសម្រាប់ការផ្តល់សច្ចាប័នចុងក្រោយ។លោកប្រធានាធិបតីបានប្រកាស ជាសាធារណៈថាជាមេដឹកនាំនៃនយោបាយរបស់ Armenia ភាគច្រើនដែលគាត់បានធានាផ្តល់សច្ចាប័នពិធីការបានទាំងនៅក្នុងប្រទេស និង ក្រៅប្រទេស Armenia ប្រសិនបើប្រទេស ទួកគីបានផ្តល់សច្ចាប័នពួកគេ។ បើទោះបីដំណើរការនេះឈប់បន្តទៀតថាជាប្រទេសតួកគីដែលជាបុរេលក្ខខណ្ឌបន្ថែមទៀតដើម្បីផ្តល់សច្ចាប័នរបស់ខ្លួននិងការ«ពន្យាពេលវាហួសពីការណាមួយរយៈពេលសមហេតុសមផល»។ដោយសារតែជំហររបស់ខ្លួនរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរមិនរាក់ទាក់ Armenia ហើយមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសន្តិសុខរុស្ស៊ី។ តាមសំណើរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេនីរុស្ស៊ីរក្សាមូលដ្ឋានយោធាមួយនៅភាគពាយ័ព្យនៃទីក្រុងអាមេនី(Armenia)ហើយមិនហ៊ានប្រឆាំងនឹងប្រទេសតួកគី Gyumrias មួយ។បើទោះបីArmenia ក៏ត្រូវបានគេកំពុងសម្លឹងមើលទៅរករចនាសម្ព័ន្ធ-អឺរ៉ូអាត្លង់ទិចនៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ វាបានរក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកពិសេសតាមរយៈក្រុម diaspora អាមេនី របស់ខ្លួន។ នេះបើយោងតាមការិយាល័យជំរឿនរបស់អាមេរិកនៅមាន ៤២៧.៨២២ អាមេនីដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ដោយសារតែការរាំងស្ទះដោយអាហ្សែបែហ្សនិងប្រទេសតួកគី បាន Armeniaនៅតែបន្តការទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំជាមួយនឹងប្រទេសជិតខាងនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ គម្រោងបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នមួយដែលសេដ្ឋកិច្ច នឹងមកពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ទៅឱ្យ Armenia បែបនេះគឺនៅក្នុងពេលដែលកំពុងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ប្រទេសអាមេនី(Armenia)ជាមានសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបផងដែរហើយការរក្សាទំនាក់ ទំនងជាមិត្តជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបជាពិសេសប្រទេសដែលជាសមាជិករបស់ខ្លួនដូចជាប្រទេសបារាំងនិងក្រិក។ការអង្កេតឆ្នាំ ២០០៥ បានរាយការណ៍ថា ៦៤% នៃចំនួនប្រជាជន អាមេនី នឹង មាននៅក្នុងការពេញចិត្តនៃការចូលរួមរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនេះ។លោកមន្ត្រីអាមេនីមួយចំនួនបានសម្តែងនូវបំណងប្រាថ្នាផងដែរសម្រាប់ប្រទេសរបស់ពួកគេទៅទីបំផុតបានក្លាយទៅ ជារដ្ឋជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបមួយចំនួនបានទស្សទាយនឹងធ្វើការដេញថ្លៃជាផ្លូវការជាសមាជិកនៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានចូលរួម KFOR ដែលជា កម្លាំងអន្ដរជាតិដែលដឹកនាំដោយណាតូនៅកូសូវ៉ូ។ វាក៏ជាសមាជិកអ្នកសង្កេតការណ៍នៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ច Eurasian និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។អតីតសាធារណរដ្ឋនៃសហភាព សូវៀតអាមេនីជាធិបតេយ្យដែលកំពុងរីកចម្រើនក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ត្រូវបានគេចរចាជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបដើម្បីក្លាយជាដៃគូរងដែលនិយាយដោយស្របច្បាប់នេះវាបានសិទ្ធិក្នុងការចាត់ទុក ជាសមាជិករបស់សហភាពអឺរ៉ុបបានផ្តល់បានជួបវានាពេលអនាគតស្ដង់ដារនិងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យបែបផែនការចាំបាច់ទោះបីជាផ្លូវការមិនមាននៅក្នុងទីក្រុងព្រុចសែលរដ្ឋាភិបាល Armenia ទោះជាមានបំណងចូលរួមជាមួយសហភាពគយបេឡារុស កាហ្សាក់ស្ថាននិងរុស្ស៊ីហើយក្លាយជាសមាជិកចុងក្រោយរបស់សហភាព Eurasianអត្ថបទជាអក្សរដិត ដែលបានស្នើឡើង។ ប្រទេសអាមេនី(Armenia)ត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនៅអឺរ៉ុបជាតំបន់ជិតខាង (ENP) ដែលមានគោលបំណងនៅក្នុងការនាំយកសហភាពអឺរ៉ុបនិងប្រទេស ជិតខាងរបស់ខ្លួនកាន់តែជិត។

៤.២ សិទ្ធិមនុស្ស[កែប្រែ]

អត្ថបទដើមចម្បង: សិទិ្ធមនុស្សនៅប្រទេសអាមេនី(Armenia) សិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសអាមេនី(Armenia)គឺល្អប្រសើរជាងអ្នកដែលនៅក្នុងអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតនិងបានគូរកាន់តែខិតជិតទៅតាមស្តង់ដាដែលអាចទទួលយកជាពិសេសសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមានបញ្ហាជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ សរុបមកកំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សរបស់ប្រទេសអាមេនី( Armenia)គឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងរដ្ឋហ្សកហ្ស៊ី(Georgia)។ អាមេនី(Armenia)ត្រូវបានដាក់ស្លាកថាជា "ដោយឥតគិតថ្លៃមួយផ្នែក" ដោយអង្គការ Freedom House ។

សេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានពឹងផ្អែកទំាងស្រុកទៅលើការវិនយោគ និងជំនួយពីក្រៅប្រទេសអាមេនី។ ពីមុនជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ្យ ពឹងផ្អែកទៅឧស្សាហកម្មផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជា ឧស្សាហកម្មគីមី អេឡិចត្រូនិច ម៉ាស៊ីន ផលិតអាហារ កៅស៊ូសំយោគ វាយនភណ្ឌ និង ពឹងផ្នែក យ៉ាងខ្លំាងពីធនធានពីក្រៅ។ ផ្គត់ផ្គង់ឧបករណ៍ម៉ាស៊ីនវាយនភ័ណ្ឌ, និងទំនិញផលិតផ្សេងទៀតដើម្បីពង្រឹងសាធារណរដ្ឋក្នុងការផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់វត្ថុធាតុដើម និងថាមពល។ ថ្មីៗនេះសហប្រតិបត្តិការអ៊ិនថែលព្រមព្រៀង បើកមជ្ឍមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនៅសាធារណៈរដ្ឋអាមេនី ម្យ៉ាងទៀតដើម្បីផ្តល់ជាសញ្ញាដល់ក្រុមហ៊ុន បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងទៀតឲ្យបានដឹពីការរីកលូតលាស់របស់ឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យានៃសាធារណៈរដ្ឋអាមេនី។ វិស័យកសិកម្មទទួលផលសរុបតិចជាង ២០%ទំាងពីរ នៃចំនួនផលិតផលសរុបនិង ចំនួនកាងារសរុប មុនការរំលាយ សហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១។ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ ផលរបស់កសិកម្ម ជួយដល់សដ្ឋកិច្ចឲ្យរីកចំរើនគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ភាគហ៊ុនរបស់ខ្លួនដែលមាននៅចុងឆ្នាំ១៩៩០ឡើងដល់ ៣០%នៃចំនួនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប និង៤០ភាគរយនៃចំនួនការងារសរុប។ ការកើនឡើងពីសារៈសំខាន់នៃកសិកម្មនេះគឺមកពីតម្រូវការសន្តិសុខស្បៀងនៃចំនួនប្រជាជនក្នុងការប្រឈមមុខនឹងភាពមិនប្រាកដប្រជានៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការផ្លាស់ប្តូរនិងការដួលរលំនៃវិស័យមិនមែនកសិកម្មនៃសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ។ ខណៈពេលដែលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពនិងកំណើនបន្តចំណែកនៃវិស័យកសិកម្មក្នុងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះដល់ទៅបន្តិចជាង ២០% (ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០០៦), បើទោះបីជាចំណែកនៃវិស័យកសិកម្មក្នុងការងារនៅតែមានជាង ៤០% ។ ធនធានរ៉ែរបស់អាមេនី ផលិតបានដូចជា ស័ង្កសី សំណ មាស់ និងទង់ដែង។ ថាមពលដែលសំខាន់ជាងគេផលិតអំពី ប្រេងដែលនំាចូលពីប្រទេសរុស្សី រួមជាមួយ ឧស្មន័ធម្មជាតិ និង ឥន្ធះនុយគ្លេអ៊ែ(សំរាប់រោងចក្រនុយគ្លេអ៊ែមួយរបស់ខ្លួន)។ ប្រភពថាមពលនៅក្នុងស្រុក គឺវារីអគ្គសនី។ មានស្រទាប់រ៉ែតូចៗដូចជា៖ ធ្យូងថ្ម ឧស្មន័ធម្មជាតិ ប្រេងកាត ប៉ុន្តែមិនទាន់បានធ្វើការអភវឌ្ឍន៍នៅឡើយទេ។ ដូចជារដ្ឋឯករាជ្យថ្មីផ្សេងទៀតនៃអតីតសហភាពសូវៀតសេដ្ឋកិច្ចអាមេនី បានទទួលរងពីកេរដំណែលនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលបានគ្រោងទុកកណ្តាលនិងជាការវិភាគគំរូពាណិជ្ជកម្មរបស់អតីត សូវៀត។ ការវិនិយោគនិងការគាំទ្រសូវៀតក្នុងឧស្សាហកម្មអាមេនីបានបាត់ស្ទើរតែដូច្នេះសហគ្រាសធំពីរបីគឺនៅតែអាចដំណើរការបាន។ លើសពីនេះទៅទៀតឥទ្ធិពលនៃការរញ្ជួយដី ស្ពីតាក់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សជាង ២៥,០០០ នាក់និងបានធ្វើឱ្យគ្មានផ្ទះសម្បែង ៥០០,០០០ នេះនៅតែត្រូវបានមានអារម្មណ៍។ ជម្លោះរវាងជាមួយអាហ្សែបែហ្សជនជាតិនឹង (Azerbaijan) ទៅលើជនជាតិណាហ្កូរណូ ការ៉ាបាក់(Nagorno-Karabakh )មិនត្រូវបានដោះស្រាយ។ ការបិទព្រំដែនប្រទេសអាហ្សែបែហ្សនីនិងតួកគីបានបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចដោយសារតែ អាមេនី អាស្រ័យលើការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលនិងខាងក្រៅនៃវត្ថុធាតុដើមច្រើនបំផុត។ ផ្លូវដីតាម តំបន់ហ្កេអូហ្គា(Georgia) និងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់មានមិនគ្រប់គ្រាន់ឬមិនគួរទុកចិត្ត។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះជិត៦០% នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩ និងឆ្នាំ ១៩៩៣ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកបានបន្តកំណើនដ៏រឹងមាំ។ រូបិយប័ណ្ណជាតិ ត្រាម នេះបានរងនូវអតិផរណាសម្រាប់ឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីសេចក្តីណែនាំរបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។

តំបន់យ៉េវេរ៉ាន់ មជ្ឍមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនឹងវប្បធម៌នៅអាមេនី

យ៉ាងណាក៏ដោយរដ្ឋាភិបាលអាចធ្វើ កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចឱ្យទូលំទូលាយដែលបានបង់ថ្លៃនៅក្នុងអតិផរណាទាបជាងយ៉ាងខ្លាំងនិងកំណើនជាលំដាប់។ បទឈប់បាញ់ឆ្នាំ១៩៩៤ ក្នុងជម្លោះណាហ្គូរណូ ការ៉ាបាក់( Nagorno-Karabakh )ក៏បានជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ច។ អាមេនី មានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៥ មកការកសាងនៅលើការស្ទុះងើបវិញដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំមុន, និងអតិផរណាបានជាសេចក្តីធ្វេសប្រហែសសម្រាប់ពេលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងនេះ។ វិស័យថ្មី, ដូចជាដំណើរការ ថ្មមានតម្លៃ និងការធ្វើគ្រឿងអលង្ការ, ពត៌មាននិង បច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនងនិងសូម្បីតែវិស័យទេសចរណ៍កំពុងចាប់ផ្តើមបន្ថែមវិស័យជាប្រពៃណីជាច្រើនទៀតនៃសេដ្ឋកិច្ចដូចជាវិស័យកសិកម្ម។ ការរីកចំរើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពនេះបានទទួលការគាំទ្រការបង្កើន អាមេនី មកពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ អាយអិម អេហ្វ(IMF), ធនាគារពិភពលោក, ធនាគារអឺរ៉ុបសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញនិងអភិវឌ្ឍន៍ (EBRD) និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (អាយអេហ្វអាយ) និងបណ្តាប្រទេសបរទេសកំពុងពង្រីកជំនួយនិងប្រាក់កម្ចីសន្ធឹកសន្ធាប់។ ផ្តល់ឥណទានជូន អាមេនី ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ លើសពី ១,១ពាន់លានដុល្លារ។ ការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីទាំងនេះត្រូវបានកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយឱនភាពថវិកានិងការរក្សារូបិយប័ណ្ណ ការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មឯកជន ថាមពល កសិកម្ម ការកែច្នៃម្ហូបអាហារ ការដឹកជញ្ជូន វិស័យសុខាភិបាលនិងអប់រំ និងការស្តារនីតិសម្បទាដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងតំបន់គ្រោះរញ្ជួយដីនេះ។ រដ្ឋាភិបាលបានចូលរួមក្នុងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកនៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ២០០៣ ប៉ុន្ដែផ្នែកមួយនៃប្រភពដ៏សំខាន់នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសនៅតែជាមនុស្សនៅក្រៅប្រទេសអាមេនីដែលថវិកាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃការកសាងឡើងវិញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងគម្រោងសាធារណៈផ្សេងទៀត។ ក្នុងនាមជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមួយដែលរីកលូតលាស់, អាមេនី ក៏សង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុបន្ថែមទៀតពី ពិភពលោកខាងលិច។

ច្បាប់វិនិយោគបរទេសមួយសេរីត្រូវបានអនុម័តនៅខែមិថុនាឆ្នាំ ១៩៩៤ និងច្បាប់ស្តីពីឯកជនមួយត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ក៏ដូចជាកម្មវិធីនៃការឯកជនភាវូបនីយកម្មទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ។ ការរីកចំរើនបន្តទៀតនឹងអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការពង្រឹងការគ្រប់គ្រងម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនរួមទាំងការបង្កើនការប្រមូលចំណូលការកែលម្អបរិយាកាសវិនិយោគនិងការធ្វើឱ្យបោះជំហានប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ។ ទោះជាយ៉ាងណា, ភាពអត់ការងារធ្វើដែលបច្ចុប្បន្នឈរនៅជុំវិញ ១៥% នៅតែនៅតែជាបញ្ហាដ៏ធំមួយដោយសារការហូរចូលនៃជនភៀសខ្លួនរាប់ពាន់នាក់មកពីជម្លោះ ការ៉ាបាក់ ។ អាមេនី លំដាប់ទី 78 នៅលើសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០១០ របស់ UNDP ដែលជាកម្រិតទាបបំផុតក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋត្យានស្កូវកាស្យ៉ា (Transcaucasia) នេះ។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិចំណាត់ថ្នាក់សន្ទស្សន៍អំពើពុករលួយ (CPI) បាន, អាមេនី ចំណាត់ថ្នាក់ 99 នៃបណ្តាប្រទេស ១៧៩ ។ នៅឆ្នាំ ២០០៨ សន្ទស្សន៍សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច , អាមេនី ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៨ដោយនាំមុខនៃបណ្តាប្រទេសដូចជាប្រទេសអូទ្រីស, ប្រទេសបារាំង, ព័រទុយហ្គាល់និងអ៊ីតាលី។


​ប្រជាសាស្រ្ត[កែប្រែ]

អាមេនី មានប្រជាជន 3.238.000 មួយ (ឆ្នាំ 2008 ប៉ាន់ស្មាន។ ) និងជាប្រទេសទីពីរដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀត។ មានបញ្ហានៃប្រជាជនថយដល់កម្រិតខ្ពស់នៃការធេវីអន្ដោរបវេសន៍បន្ទាប់ពីការបំបែកឡើងនៃសហភាពសូវៀត។ ​ទោះយ៉ាងណានៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះកម្រិតការធេវីអន្ដោរបវេសន៍បានតាមស្មើនិងមានកំណើនប្រជាជនមានស្ថិរភាព។

ទីក្រុង[កែប្រែ]

ទីក្រុងធំជាងគេនៅអាមេនី
និទ្ទេស ឈ្មោះ ខេត្ត ចំនួនប្រជាជន និទ្ទេស ឈ្មោះ ខេត្ត ចំនួនប្រជាជន
Yerevan Yerevan ​​ 1,060,138 ១១ Charentsavan Kotayk 25,100 នាក់
Gyumri ​​ Shirak 146,100 ​ ១២ Goris Gegharkunik 21,900 នាក់
Vanadzor​​ Lori 105,000 ​ ១៣ Masis Syunik 23,100​ នាក់
Vagharshapat Armavir 57,600 ​ ១៤ Sevan Ararat 22,500នាក់
Hrazdan Kotayk 53,400 ​ ១៥ Ararat Aragatsotn 20,800នាក់
Abovyan ​​ Kotayk 46,800 ​​ ១៦ Ashtarak Ararat 20,900នាក់
Kapan Syunik 45,500 ១៧ Ijevan Tavush 20,700 នាក់
Armavir Armavir 33,900 ១៨ Artik Shirak 17,400 នាក់
Gavar Gegharkunik 25,800 ១៩ Sisian Syunik 16,800 នាក់
១០ Artashat Ararat 25,600 ២០ Alaverdi Lori 15,800 នាក់


សាធារណរដ្ឋដំបូងនៃ អាមេនី[កែប្រែ]

៦.២​ ក្រុមឌាស្ពូរា(Diaspora)[កែប្រែ]

ទំនាក់ទំនងអាមេនីមានសហគមន៍ជនភៀសខ្លួនដ៍ធំមួយ(ប្រាំបីលាននាក់)ដោយរួមមានទាំងមិត្តឆ្ងាយច្រើនជាង(បីលាននាក់)របស់ខ្លួនពួកគេផ្ទាល់។ពួកគេមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិងសហគមន៍ដែលមានស្រាប់នៅលើពិភពលោក។សហគមន៍អាមេនីដ៍ធំបំផុតនៅក្រៅអាមេនីត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងប្រទេស រុស្សុី បារាំង អុីរ៉ង សហរដ្ធអាមេរិក រដ្ធហ្សកហ្ស៊ី សុីរី លីបង់ អាហ្សង់ទីន អូស្រ្តាលី កាណាដា ប្រទេសក្រិចស៊ី អ៊ីស្រាអែល ប៉ូឡូញនិងអ៊ុយក្រែន។៤០០០០ ទៅ​ ៧០០០០ អាមេនីនៅតែរស់នៅក្នុងប្រទេសតួកគី (ភាគច្រើននៅក្នុង និង ជុំវិញទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល)។ដូចគ្នានេះផងដែរប្រជាជនអាមេនី ១០០០​ នាក់នៅតែរស់នៅក្នុងត្រីមាសក្នុងទីក្រុងចាស់របស់ក្រុងយេរូសាឡឹមសំណល់នៃសហគមន៍ដ៍ធំមួយ។ប្រទេសអុីតាលីគឺជាផ្ទះ San Lazzaro degli Armeni របសើកោះ Venetian ដែលស្តិតនៅក្នុងទឹកស្អុយមួយទាំងស្រុងដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយវត្តមួយដែលដំណើរការដោយ Mechitarists ដែលជាក្រុមជំនុំកាតូលិកអាមេនី។លើសពីនេះជនជាតិអាមេនីប្រមាណ ១៣៩០០០ រស់នៅជាក់ស្ដែងនៅក្នុងប្រទេស​ Nagorno-Karabakh ដែលជាកន្លែងដែលពួកគេភាគច្រើនបានបង្កើត។

៦.៧ កាអប់រំ[កែប្រែ]

អត្តបទដើម: ការអប់រំនៅប្រទេសអាមេនី នៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនអាមេនី បានធ្វើឱ្យមានការរីកចំរើនមិនស្មើគ្នាក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធមួយដើម្បីបំពេញតាមតម្រូវការថ្នាក់ជាតិរបស់ខ្លួននៅក្នុងការផ្តល់សេវាសង្គម។ [126]អប់រំប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងការជឿជាក់លើពិសេសក្នុងវប្បធម៌អាមេនី, ផ្លាស់ប្តូរលឿនបំផុតនៃការផ្តល់សេវាសង្គមក្នុងខណៈពេលដែលសេវាសុខភាពនិងសុខុមាលភាពព្យាយាមដើម្បីរក្សារចនាសម្ព័ន្ធដែលបានគ្រោងទុករបស់រដ្ឋជាមូលដ្ឋាននៃសម័យសូវៀត។ [126]អត្រាអក្ខរកម្ម100% ត្រូវបានគេរាយការណ៍នៅដើមឆ្នាំ 1960 ។ [126] នៅក្នុងយុគសម័យកុម្មុយនិស្តអប់រំអាមេនីតាមបែបសូវៀតស្តង់ដានៃការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋពេញលេញ (ពីទីក្រុងម៉ូស្គូ) នៃវិធីសាស្រ្តកម្មវិធីសិក្សានិងការបង្រៀននិងការធ្វើសមាហរណកម្មយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៃសកម្មភាពអប់រំដោយមានទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀតនៃសង្គមដូចជាវិស័យនយោបាយវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ច។ [126] ដូចជានៅក្នុងរយៈពេលសូវៀតការអប់រំបឋមសិក្សានិងមធ្យមសិក្សានៅប្រទេស អាមេនី ដោយឥតគិតថ្លៃនិងការបញ្ចប់នៃសាលាអនុវិទ្យាល័យគឺកំហិត។ [126]នៅក្នុងឆ្នាំសិក្សា 1988-89, និស្សិត ចំនួន301និង ប្រជាជន 10,000 នាក់នៅក្នុងវិស័យអប់រំមធ្យមសិក្សាឬខ្ពស់ជាងឯកទេសតួលេខទាបជាងមធ្យមសូវៀតបន្តិច។ [126] នៅឆ្នាំ 1989 មានចំនួន 58% នៃប្រទេសអាមេនីមានអាយុដប់ប្រាំជាងបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សារបស់ខ្លួននិង 14% មានការអប់រំខ្ពស់។ [126]នៅក្នុងឆ្នាំសិក្សា 1990-បានប៉ាន់ប្រមាណថាសាលាបឋមសិក្សានិងអនុវិទ្យាល័យ 1307 ត្រូវបានចូលរួមដោយនិស្សិត 608.800 នាក់។ [126]ស្ថាប័នមធ្យមសិក្សាឯកទេសចំនួន70មានសិស្សនិស្សិត 45.900នាក់ និង 68.400 នាក់ត្រូវបានចុះឈ្មោះចូលរៀនសិស្សនិស្សិតសរុបនៃស្ថាប័នក្រោយមធ្យមសិក្សាចំនួន10ដែលរួមមាននៅសាកលវិទ្យាល័យមួយ។ [126] លើសពីនេះទៅទៀតដល់ 35% នៃកុមារមានសិទ្ធិចូលរៀននៅ ក្នុងសាលាមត្តេយ្យ។

រូបភាពតូច|ស្តាំ|សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្តរបស់រដ្ឋទីក្រុង YEREVAN មានឈ្មោះបន្ទាប់ពី Mkhitar Heratsi [126]ក្នុងឆ្នាំ 1992 ស្ថាប័នដ៏ធំបំផុត លោកអាមេនីបានរៀនខ្ពស់ជាងគេនៅសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋទីក្រុង YEREVAN មាននាយកដ្ឋានដប់ប្រាំបីដែលរួមទាំងពួកអ្នកដែលសម្រាប់សង្គមវិទ្យាសាស្រ្ត, វិទ្យាសាស្រ្ត, ច្បាប់និង។ [126]មហាវិទ្យាល័យរបស់ខ្លួនដែលមានចំនួនប្រមាណជា 1.300 នាក់គ្រូនិងសិស្សរបស់ខ្លួនដែលមានប្រជាជនប្រហែល 10,000 នាក់។ [126] នេះទីក្រុង YEREVAN ស្ថាបត្យកម្មនិងវិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1989 [126]នៅក្នុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 បានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរច្រើន របស់អាមេនីទៅប្រព័ន្ធសូវៀតកណ្តាលនិងកងវរសេនាធំ។ [126] ដោយសារតែមាន សិស្សនិស្សិតនៅឧត្តមសិក្សា98% ត្រូវបានអារមេនី, បានចាប់ផ្តើមដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រវត្តិសាស្រ្តនិងវប្បធម៌របស់អាមេនី។ [126]អារមេនីបានក្លាយជាភាសាដែលលេចធ្លោនៃការបង្រៀននិងសាលារៀនជាច្រើនដែលបានបង្រៀននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីបានបិទទ្វារនៅចុងឆ្នាំ 1991 [126]ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅតែត្រូវបានបង្រៀនយ៉ាងទូលំទូលាយទោះជាយ៉ាងណាជាភាសាទីពីរ។ នៅលើមូលដ្ឋាននៃការពង្រីកនិងការអភិវឌ្ឍនៃសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុង YEREVAN រដ្ឋមួយចំនួននៃស្ថាប័នឯករាជ្យមានការអប់រំខ្ពស់ជាងមុនត្រូវបានបង្កើតឡើងរួមទាំងវិទ្យាស្ថានវេជ្ជសាស្ត្របានបំបែកនៅឆ្នាំ 1930 ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើមូលដ្ឋាននៃមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្ត។ក្នុងឆ្នាំ 1980 សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្តទីក្រុង YEREVAN រដ្ឋបានទទួលរង្វាន់មួយក្នុងចំណោមរង្វាន់សំខាន់នៃអតីតសហភាពសូវៀត - លំដាប់នៃការការងារសម្រាប់បដាពណ៌ក្រហមបណ្តុះបណ្តាអ្នកជំនាញដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការថែទាំសុខភាពនិងសេវាដ៏មានតម្លៃក្នុងការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្តវេជ្ជសាស្រ្តនេះ។នៅក្នុងឆ្នាំ 1995 YSMI ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា YSMU ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1989 វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាម Mkhitar Heratsi ដែលជាគ្រូពេទ្យដ៏ល្បីល្បាញមជ្ឈិមសម័យ។Mkhitar Heratsi ជាស្ថាបនិកនៃសាលាវេជ្ជសាស្រ្តអាមេនីក្នុង Cilician អាមីនី។

សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្តទីក្រុង YEREVAN រដ្ឋដែលមានឈ្មោះថា afteGraduates នៃកម្មវិធីម៉ាប់របស់វិស័យកសិអាជីវកម្មបង្រៀន Centerr Mkhitar Heratsi។

វេជ្ជបណ្ឌិតដ៏អស្ចារ្យបានដើរតួនាទីដូចគ្នានៅក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តវេជ្ជសាស្រ្តអាមេនីដែលជា Hippocrates បានក្នុងលោកខាងលិច, Galen នៅរ៉ូម៉ាំង Ibn ស៊ីណាក្នុងការថាំពទ្យភាសាអារ៉ាប់។ នាយកដ្ឋាននិស្សិតបរទេសសម្រាប់ក្រុម diaspora អាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1957 ក្រោយមកត្រូវបានពង្រីកនិងការចុះឈ្មោះចូលរៀនរបស់សិស្សបរទេសបានចាប់ផ្តើម។ សព្វថ្ងៃ YSMU គឺជាស្ថាប័នវេជ្ជសាស្ត្រដែលត្រូវគ្នានឹងតម្រូវការអន្ដរជាតិបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកពេទ្យមិនមែនសម្រាប់តែ Armenia និងបណ្តាប្រទេសជិតខាងពោលគឺប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស៊ីរី, លីបង់, រដ្ឋ Georgia, ប៉ុន្តែក៏មានបណ្តាប្រទេសនាំមុខគេជាច្រើនផ្សេងទៀតនៅទូទាំងពិភពលោក។ចំនួនដ៏ធំនៃនិស្សិតបរទេសមកពីប្រទេសឥណ្ឌានេប៉ាល់ស្រីលង្កាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហព័ន្ធរុស្ស៊ីការសិក្សារួមគ្នាជាមួយសិស្សអាមេនី។សព្វថ្ងៃនេះសាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមស្ថាប័នវេជ្ជសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញខ្ពស់និងកើតឡើងកិត្តិយសរបស់ខ្លួននៅក្នុងការថតពិភពលោកនៃសាលាវេជ្ជសាស្ត្រដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោកបាន។ ស្ថាប័នអប់រំផ្សេងទៀតនៅក្នុង Armenia រួមមានសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក Armenia និងសាលា QSI អន្តរជាតិទីក្រុង YEREVAN ។ សាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក Armenia មានកម្មវិធីបញ្ចប់ការសិក្សាក្នុងមុខជំនួញនិងច្បាប់, ក្នុងចំណោមអ្នកដទៃទៀត។ស្ថាប័ននេះបានជំពាក់អត្ថិភាពរបស់ខ្លួនទៅនឹងការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលរួមបញ្ចូលគ្នានៃការ Armenia នេះអាមេនីទូទៅសហភាពសប្បុរសធម៌ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិនិងសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា។ កម្មវិធីផ្នែកបន្ថែមនិងបណ្ណាល័យនៅអេយូអេបង្កើតបានជាចំណុចប្រសព្វថ្មីសម្រាប់ភាសាអង់គ្លេសជីវិតរបស់បញ្ញានៅក្នុងទីក្រុង។ អាមេនី រៀបចំការដាក់ពង្រាយរបស់ OLPC - Laptopschool មួយក្នុងមួយកុមារអ៊ិចអូសាលារៀនកុំព្យូទ័រយួរដៃ-កុំព្យូទ័របន្ទះ [127] បន្ថែមទៀត។ OLPC នៅសាធារណរដ្ឋ Nagorno

៦.៣ក្រុមជនជាតិ[កែប្រែ]

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Armenian_childrens.jpg ក្រុមកុមារអាមេនីនៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិអុកការនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ជនជាតិភាគតិចអាមេនីកើនឡើងរហូតដល់ ៩៧,៩% នៃចំនួនប្រជាជន។Yazidis​​ កើនឡើនរហូតដល់ ១.៣% និង រូស្សុី ០.៥% ជនជាតិផ្សេងទៀតរួមមានស្រុកអាស្ស៊ីរី អ៊ុយក្រែន​ ផុនតិច ក្រិក(នៅទីនេះជាធម្មតាយើងហៅ Caucasus ក្រិក), ជនជាតិឃឺដ, ហ្សកហ្ស៊ី, និងបេឡារុស។ដូចគ្នានេះផងដែរក៏មានសហគមន៍តូច Vlachs, Mordvins, Ossetians, Udis និង Tats ។ជនជាតិភាគតិចនៃបង្គោលភ្លើងនិង Caucasus អាល្លឺម៉ង់មានផងដែរបើទោះបីជាពួកគេមាន Russified យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងអំឡុងពេលសម័យសូវៀតដែលជាជនជាតិអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តបាននិយាយថានេះជាលើកទីពីរហើយដែលមានប្រជាជនច្រើននៅក្នុងប្រទេស(អំពីការកើនឡើង ២.៥% ក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៨៩)។ទោះជាយ៉ាងណាដោយសារតែមានជម្លោះនៅលើ Nagorno-Karabakh នោះស្ទើរតែទាំងអស់នៃពួកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកពី អាមេនី ទៅឱ្យអាហ្សែបែហ្ស។ផ្ទុយទៅវិញអាមេនី ទទួលការហូរចូលដ៏ធំនៃជនភៀសខ្លួនអាមេនីពីអាហ្សែបែហ្សគ្រាន់តែដូច្នេះការផ្តល់ អាមេនី តួអក្សរដូចគ្នាច្រើន។

ភាសា[កែប្រែ]

ប្រទេសអាមេនី មានភាសាជាផ្លូវការមួយ។ តែដោយកន្លងមកនេះ ភាសសារបស់សូវៀត និង រុស្ស៊ីនៅតែប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅ ប្រទេសអាមេនី ដូច្នេះអាចចាត់ទុកជាភាសាទីពីរបាន។ បើយោងតាមការស្ទង់មតិឆ្នាំ 2013, 95% នៃប្រជាជនអាមេនីបាននិយាយថា ពួកគេបានស្គាល់ពីចំណេះដឹងមួយចំនួនរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី (24% កំរិតខ្ពស់, 59% កំរិតមធ្យម) ធៀបទៅនឹង40% ទៀតដែលនិយាយថាពួកគេបានស្គាល់ពីប្រទេសអង់គ្លេស (4% កំរិតខ្ពស់, 16% កំរិតមធ្យម, 20% កំរិតទាប)។ ទោះជាយ៉ាងណា មនុស្សពេញវ័យជាច្រើន(50%) គិតថាភាសាអង់គ្លេសគួរតែត្រូវបានបង្រៀនជាសាធារណះនៅតាមសាលាមធ្យមសិក្សា ជាងភាសារុស្ស៊ី (44%)។

សុខភាព[កែប្រែ]

នៅក្នុងឆ្នាំ 2006 អាយុកាលជាមធ្យមសម្រាប់បុរស 70 ឆ្នាំ និង សម្រាប់ស្រ្តី 76 ឆ្នាំ។ ការចំណាយទៅលើសុខភាពប្រហែល 5.6% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនៅឆ្នាំ 2004។ ភាគច្រើននៃរឿងនេះគឺនៅក្រៅវិស័យឯកជន។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើសុខភាព គឺ 112$ ក្នុងមនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2006។

៧.១​​ តន្ត្រីនិងរបាំ[កែប្រែ]

តន្ត្រីអាមេនីជាល្បាយនៃតន្ត្រីប្រជាប្រិយជនជាតិដើមភាគតិចមួយប្រហែលជាល្អបំផុតដែលបានតំណាងដោយតន្ត្រី Djivan Gasparyan របស់ល្បី duduk ក៏ដូចជាពន្លឺប៉ុប, និងទូលំទូលាយ តន្ត្រីគ្រីស្ទាន។ឧបករណ៍ដូច dudukdholនេះzurna,និងkanunត្រូវបានរកឃើញជាទូទៅនៅក្នុងតន្ត្រីស្រុកស្រែអាមេនីសិល្បះករសិល្បះការិនីដូចជា Sayat Nova មានដ៏ល្បីល្បាញដោយសារតែឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃតន្ត្រីប្រជាប្រិយអាមេនីនេះ។មួយនៃប្រភេទចាស់បំផុតនៃតន្រ្តីអាមេនីគឺសូត្រធម៌អារមេនីដែលជាប្រភេទទូទៅបំផុតនៃតន្រ្តីសាសនានៅក្នុង Armenia។ មនុស្សជាច្រើននៃដទៃទៀតទាំងនេះគឺជាបុរាណនៅក្នុងប្រភពដើមលាតសន្ធឹងដងមុនគ្រីស្ទានខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតគឺទំនាក់ទំនងសម័យទំនើបរួមទាំងការជាច្រើនតែងដោយលោក Saint Mesrop Mashtots, បង្កើតអក្ខរក្រមអាមេនីនេះ។ ខណៈដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សូវៀតតែងតន្ត្រីអាមេនីបុរាណស្រុកស៊ីរី Khatchaturian បានក្លាយជាអន្តរជាតិដែលគេស្គាល់យ៉ាងល្អសម្រាប់តន្ត្រីរបស់លោកសម្រាប់ការរាំរបាំបាឡេនានានិង Sabre របាំពីការតែងនិពន្ធរបស់លោកសម្រាប់ការរាំរបាំបាឡេ Gayane នេះ។នេះជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនីបណ្តាលមកពីការធេវីអន្ដោរបវេសន៍រីករាលដាលដែលនាំឱ្យមានការទូទាត់នៃការអាមេនីនៅក្នុងប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក។ អារមេនីបានរក្សាប្រពៃណីរបស់ខ្លួននិង diasporans មួយចំនួនបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមជាមួយតន្ត្រីរបស់ពួកគេ។នៅក្នុងសហគមន៍អាមេនីក្រោយអំពើប្រល័យពូជសាសន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិច, "Kef" រចនាប័ទ្មតន្រ្តីអាមេនីរាំដែលគេហៅថាការប្រើអាមេនីនិងមជ្ឈឹមបូព៌ាឧបករណ៍ប្រជាប្រិយ(electrified ជាញឹកញាប់ / ពង្រីកឱ្យធំ) និងឧបករណ៍មួយចំនួនភាគខាងលិចជាការពេញនិយម។ រចនាប័ទ្មនេះបានបម្រុងទុកដែលបទចម្រៀងស្រុកស្រែនិងការរាំរបស់លោក

Armeniapedia_dance

ខាងលិច Armenia,និងសិល្បករជាច្រើនក៏លេងបទចម្រៀងពេញនិយមបច្ចុប្បន្ននៃប្រទេសតួកគីនិងប្រទេសផ្សេងទៀតមកពីមជ្ឈិមបូព៌ាដែលបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ដែលអាមេនី។លោក Richard Hagopian គឺប្រហែលជាសិល្បករដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃ "Kef" រចនាប័ទ្មបែបបុរាណនិង Vosbikian ក្រុមតន្រ្តីត្រូវបានគេគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងឆ្នាំ 1940 និង 1950 សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍរបស់ពួកគេផ្ទាល់

Rock_en_Seine_soad
Cher_February_2009
Charles_Aznavour_Cannes
ឯកសារ:Rock en Seine soad.JPG Cher February 2009 Crop.jpg Charles Aznavour Cannes.jpg
System of a Down (left), Cher (middle) and Charles Aznavour (right) are among most popular musicians of Armenian ancestry.

tyle នៃ "តន្ត្រី Kef" ឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយក្រុមតន្រ្តីហ្សាសពេញនិយមធំរបស់អាមេរិកនៃពេលវេលា។ ក្រោយមកទៀត, ផ្តើមពីក្រុម diaspora អាមេនីមជ្ឈិមបូព៌ានិងទ្វីបអឺរ៉ុបបានជះឥទ្ធិពលដោយតន្ត្រីប៉ុប (ជាពិសេសភាសាបារាំង), ប្រភេនិង Harout Pamboukjian សម្តែងទៅកាន់ក្រុម diaspora អាមេនីនិង Armenia; ជាមួយសិល្បករសិល្បការិនីដូចជា Sirusho, ការសម្តែងតន្ត្រីចម្រៀងរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយតន្ត្រីប្រជាប្រិយអាមេនីក្នុងវិស័យសិល្បៈនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ diasporans អាមេនីដទៃទៀតដែលបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមនៅក្នុងរង្វង់បុរាណឬអន្ដរជាតិតន្ត្រីគឺជាតារាចម្រៀងល្បីល្បាញក្នុងពិភពលោកបារាំងអាមេនីនិងកម្មវិធីតែងឆា Aznavour, លេងព្យ៉ាណូ Sahan Arzruni, soprano ល្ខោនអូប៉េរ៉ាដ៏លេចធ្លោដូចជា Hasmik Papian និងច្រើនបច្ចុប្បន្ននេះ Isabel Bayrakdarian និងទតន្ត្រីប៉ុបដែលបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមអាមេនីក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ជាមួយអ្នកសិល្បៈដូចជា Adiss Harmandianអាណា Kasyan ។ អារមេនីមួយចំនួនបានដោះស្រាយច្រៀងបទដែលមិនមែនជាអាមេនីដូចជាប្រព័ន្ធក្រុមភ្លេងលោហៈធ្ងន់នៃចុះក្រោមមួយ (ដែលផ្ទុយជាញឹកញាប់រួមបញ្ចូលភ្លេងអាមេនីប្រពៃណីនិងរចនាប័ទ្មចូលទៅក្នុងបទចម្រៀងរបស់ពួកគេ) ឬតារាចម្រៀងចោល។ ក្នុងក្រុម diaspora អារមេនីដែលជាបទចម្រៀងបដិវត្តន៍អាមេនីគឺមានការពេញនិយមជាមួយយុវជន។ បទចម្រៀងទាំងនេះលើកទឹកចិត្តស្នេហាជាតិអាមេនីនិងជាទូទៅអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តអាមេនីនិងវីរបុរសជាតិ។

៧.២ សិល្បៈ[កែប្រែ]

ទីក្រុង YEREVAN Vernissage គឺជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំនៃទីផ្សារ ស្ថិតនៅក្បែរសាធារណរដ្ឋ​ Square ដែលមានមនុស្សរាប់រយនាក់បានលក់ និង ផលិតប្រភេទនៃគ្រឿងសង្ហារិមដែលជាសិប្បកម្មមួយ។ ទីផ្សារនេះផលិតនូវវត្ថុបុរាណ និង ចរាចរណ៍ព្រំរោមចៀម ដែលអ្នកជំនាញបានផលិតឡើងសម្រាប់លក់។

៧.៣ កីឡា[កែប្រែ]

ការរៀបចំកីឡាដ៏ធំទូលាយមួយនៃកីឡានៅក្នុងប្រទេសអាមេនី(Armenia) ដោយមានការពេញនិយមបំផុតរបស់កីឡាដែលមានដូចជា៖ កីឡាចំបាប់ ទម្ងន់ យូដូ បាល់ទាត់ អុកនិងការប្រដាល់ ហើយចំពោះដីភ្នំនៅអាមេនី (Armenia)បានផ្ដល់ឱកាសដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់ការអនុវត្តន៍នៃកីឡាដូចជាការជិះស្គីនិងការឡើងកន្លែងនោះ។ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយដែលមិនជាប់សមុទ្រ​ កីឡាក្នុងទឹកអាចត្រូវបានអនុវត្ដន៍តែនៅលើបឹងតែប៉ណ្ណោះជាពិសេសបឹងសិវាន (Sevan) ។ ចំពោះការប្រកួតប្រជែងអាមេនី(Armenia)បានទទួលជោគជ័យក្នុងការអុកទម្ងន់និងកីឡាចំបាប់នៅថ្នាក់អន្តរជាតិទៀតផង។អាមេនី(Armenia)ក៏ជាសមាជិកសកម្មនៃសហគមន៍កីឡាអន្ដរជាតិដោយមានភាពជាសមាជិកពេញលេញនៅក្នុងសហភាពសមាគមន៍កីឡាបាល់ទាត់អឺរ៉ុប (UEFA) និងសហព័ន្ធកីឡាហុកឃីទឹកកក(Ice Hockey)អន្តរជាតិ (IIHF) ។ វាក៏ម្ចាស់ផ្ទះនៃហ្គេម(Pan-Armenia)។មុនពេលឆ្នាំ ១៩៩២​ អាមេនី(Armenia)នឹងចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិកតំណាងឱ្យសហភាពសូវៀតនេះ។ ជាផ្នែកមួយនៃសហភាពសូវៀតអាមេនី(Armenia) ទទួឡបានជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងដោយឈ្នះមេដាយឱ្យបានច្រើននិងជួយសហភាពសូវៀតឈ្នះលើតារាងមេដាយនៅអូឡាំពិកជាច្រើនដង។នេះជាមេដាយដំបូងដែលបានឈ្នះដោយអាមេនីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តកីឡាអូឡាំពិកទំនើបគឺដោយ Hrant Shahinyan (ជួនកាលសរសេរថាជាជំនួយ Shaginyan) ដែលបានឈ្នះមេដាយមាសចំនួនពីរដងនិងប្រាក់ចំនួនពីរដែលធ្វើអំពីប្រាក់នៅកាយសម្ព័ន្ធនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ១៩៥២ នៅទីក្រុងហីលស៊ីនគី (Helsinki)។ដើម្បីបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃភាពជោគជ័យរបស់ប្រជាជនអាមេនីក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិកនេះបាន Shahinyan ត្រូវបានគេដកស្រង់សម្តីដែលនិយាយថា: "កីឡាករអាមេនីធ្វើបានល្អជាងគូប្រកួតរបស់ពួកគេដោយស្នាមរន្ធច្រើនសម្រាប់បាញ់នៅកំពុងត្រូវបានទទួលយកចូលទៅក្នុងក្រុមរបស់សូវៀតណាមួយ។ ប៉ុន្តែការលំបាកទាំងនោះទោះជា៩០ភាគរយនៃក្រុមអត្តពលិកអូឡាំពិកនៅលើអាមេនី(Armenia)សូវៀតបានត្រឡប់មកវិញជាមួយនឹងមេដាយ។អាមេនី(Armenia) បានចូលរួមជាលើកដំបូងនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅនៅឆ្នាំ ១៩៩២ នៅទីក្រុង Barcelona នៅក្រោមក្រុមឯករាជ្យភាពដែលជាកន្លែងដែលវាជាការទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងដោយឈ្នះមេដាយទាំងបីនិងប្រាក់មួយនៅក្នុងកីឡាអុកទម្ងន់និងចំបាប់និងការបាញ់ប្រហារយ៉ាងខ្លាំងបើទោះបីជាមានតែមានអត្តពលិក 5 ។ ចាប់តាំងពីការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវរងានៅឆ្នាំ ១៩៩៤ នៅ Lillehammerនៃប្រទេសអាមេនី (Armenia) បានចូលរួមជាប្រទេសឯករាជ្យមួយ។អាមេនី(Armenia)បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅនៅក្នុងការប្រដាល់, ចំបាប់, ទម្ងន់, យូដូ, កាយសម្ព័ន្ធបទនិងវាលមុជទឹក ហែលទឹកនិងការបាញ់ប្រហារយ៉ាងខ្លាំង។ វាក៏បានចូលរួមនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវរងាក្នុងដើមឈើជិះស្គី ជិះស្គីឆ្លងប្រទេសនិងកីឡាករប៉ាតំាតួលេខ។

៧.៤ ម្ហូបអាហា[កែប្រែ]

Armenian cuisine

ម្ហូបអាហាររបស់អាមេនីមានតាំងពីបុរាណមកម្លេះ ដែលមានគ្រឿងផ្សំចេញមកពីប្រភេទធញ្ញជាតិក្រអូបដែលមានក្លិនឈ្ងុយឆ្ងាញ់។[កែប្រែ]

យើងអាចសំគាល់ប្រភេទម្ហូបរបស់អាមេនីបានត្រងថា វាមានក្លិនឈ្ងុយ។ វាមានសភាពស្រដៀងទៅនឹងម្ហូបអាហារនៅភាគខាងកើត[កែប្រែ]

និង នៅសមុទ្រមេទីឌែរ៉ានេ ដែលផ្សំទៅដោយគ្រឿងទេសផ្សេងៗ បន្លែ ត្រី នឹងផ្លែឈើផ្សំចូលគ្នាក្នុងចានតែមួយ។ ផិនភាគម្ហូបអា[កែប្រែ]

ហាររបស់អាមេនីគឺជាម្ហូបដែលមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ដោយសារមានគ្រឿងផ្សំច្រើនលាយចូលគ្នា ដូចជាគ្រឿងទេស និងស្រូវសាលី មាន[កែប្រែ]

ន្លែអន្លក់ និងផ្លែឈើ( វាជាម្ហូបដែលមានរស់ជាតិជូរ)ដែលគេយកទៅបុក ឬកិនចូលគ្នាអោយបែកល្អិតៗ។ ចំណែកឯផ្លែទទឹមវិញ ជា[កែប្រែ]

ជាផ្លែឈើដែលមានេជាតិខ្លាំង ហើយពួកគេចាត់ទុកវាដូជានិមិត្តរូប របស់គេ។ ផ្លែអែបព្រិកខតគ៏ជានិមិត្តរូបរបស់គេដែរ។[កែប្រែ]

See also[កែប្រែ]

Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Portal/images/g' not found.

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. ១,០ ១,១ "The Constitution of the Republic of Armenia (with amendments)"។ Constitutional Court of the Republic of Armenia។ 5 July 1995http://www.concourt.am/english/constitutions/index.htm#1។ បានយកមក 14 October 2012 
  2. Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002). The Ethnic Minorities in Armenia. Part of the OSCE.
  3. "The World Fact Book – Armenia"។ Central Intelligence Agency។ បា១នទុកជាឯកសារ ពីសំណៅដើម នៅថ្ងៃ 19 July 2010https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html។ បានយកមក 2010-07-17 
  4. "Statistical Service of Armenia"World Economic Outlook Database, October 2009IMFបា១នទុកជាឯកសារ ពីសំណៅដើម នៅថ្ងៃ 10 October 2010http://armstat.am/file/doc/99458058.pdf។ បានយកមក 2 September 2010 
  5. "News.am"World Economic Outlook Database, October 2009IMFhttp://news.am/eng/news/46702.html។ បានយកមក 1 January 2011 
  6. ៦,០ ៦,១ ៦,២ ៦,៣ "Armenia"។ International Monetary Fundhttp://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=911&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=6។ បានយកមក 2012-04-17 
  7. "Distribution of family income – Gini index"The World Factbook។ CIAhttps://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html។ បានយកមក 2009-09-01 
  8. "Human Development Report 2010"។ United Nations។ 2010http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf។ បានយកមក 5 November 2010 

External links[កែប្រែ]

Government
General information
Travel
Other

ទំព័រគំរូ:Armenia topics