ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ព្រះបាទយសោវរ្ម៏នទី១
រជ្ជកាល៨៨៩-៩០០
រាជ្យមុនព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១
រាជ្យបន្តព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី១
បច្ឆាមរណនាម
បរមសិវលោក
សាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនា និងរាជធានីយសោធរបុរៈ

ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៨៩-៩០០នៃគ.ស)[កែប្រែ]

ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ និងព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី។ ព្រះអង្គជាស្តេចសឹកសង្គ្រាមខ្លាំងពូកែទាំងជើងគោកនិងជើងទឹក។ ព្រះអង្គជារាជអាចារ្យ សាស្រ្តចារ្យ កសាងអាស្រមចំនួន ១០០(យសោធរាស្រម)។ ព្រះអង្គកសាងរាជធានីយសោធរបុរៈលើភ្នំបាខែង យសោធរតដាក (បារាយណ៍ខាងកើត) កសាងព្រះវិហារឧទ្ទិសដល់អាទិទេពសិខរិស្វរៈ(ភ្នំព្រះវិហារ) ប្រាសាទប្រាង្គបី។ ព្រះអង្គវាយពង្រីកវិសាលភាពទឹកដី និងរៀបចំរដ្ឋបាល និងវណ្ណៈសង្គមជាដើម[១]។ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១បានឡើងសោយរាជសម្បត្តិនៅឆ្នាំ៨៨៩ ហើយបានកសាងរាជធានីអង្គរ បន្ទាប់ពីបានសោយរាជសម្បត្តីប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ រាជធានីនេះមានឈ្មោះថា យសោធរបុរៈ។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះរាជបិតាព្រះនាមព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម៏នទី១ ដែលមានព្រះមាតាព្រះនាមឥន្ទ្រទេវីបានផ្តល់នូវសិទ្ធស្របច្បាប់ពីព្រះរាជាណាចក្រដើមពីគឺអាណាចក្រភ្នំ និងចេនឡាដើម្បីបន្តរាជសម្បត្តិ[២]។ បន្ទាប់ពីព្រះរាជបិតាសោយទីវង្គត ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១សោយរាជនៅរាជធានីហរិហរាល័យ។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបំពេញកាតព្វកិច្ចសម្រាប់រាជវង្សានុវង្សហើយព្រះអង្គសព្វព្រះទ័យយាងចាកចេញពីរាជធានីហរិហរាល័យ ដើម្បីកសាងរាជធានីថ្មី។ រាជធានីថ្មីនេះមានចម្ងាយប្រមាណ ២០គីឡូមែត្រពីរាជធានីហរិហរាល័យ ដែលមានទីតាំងនៅរាជធានីអង្គរស្ថិតនៅកំពូលភ្នំនៃវាលរាប ដែលលាតសន្ធឹងនាច្រាំងខាងជើងនៃបឹងទន្លេសាបគឺភ្នំកណ្តាល(ភ្នំបាខែង) ដែលមានភ្នំពីរទៀតគឺភ្នំក្រោម និងភ្នំបូក។ ម្យ៉ាងទៀតនេះមានស្ទឹងចំនួនពីរគឺស្ទឹងសៀមរាប និងស្ទឹងរលួស។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទភ្នំបូក ប្រាសាទភ្នំក្រោម និងប្រាសាទលលៃ

រាជធានីយសោធរបុរៈ[កែប្រែ]

ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១បានជ្រើសរើសយកភ្នំបាខែងជាចំណុចកណ្តលនៃរាជធានីរបស់ព្រះអង្គដោយសារភ្នំបាខែងមានកម្ពស់មិនខ្ពស់ពេក និងទំហំមិនធំពេក ដែលអាចដាក់ចូលទៅក្នុងរាជធានី។ ម៉្យាងទៀតភ្នំបូកមានចម្ងាយឆ្ងាយពីបឹងទន្លេសាបពេក ចំនែកភ្នំក្រោមមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរបឹងទន្លេសាបពេក ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានទឹកជំនន់។ ភ្នំបាខែងមានទីតាំងល្អប្រសើរដោយសារនៅជិតបឹងទន្លេសាប តែស្ថិតនៅក្រៅតំបន់លេចទឹកជំនន់។ រាជធានីស្ថិតនៅក្បែរស្ទឹងសៀមរាប ដែលប្រើសម្រាប់ធ្វើជាកំពែងរាជធានី និងការពារពីទឹកជំនន់ ម្យ៉ាងទៀតស្ទឹងនេះបានជួយក្នុងការបង្ហូរចូលស្រែនិងសម្បូរទៅដោយមច្ចារជាតិផងដែរ។ តាមរយៈសិលាចារឹកស្តក់កក់ធំបាននិយាយពីកសាងរាជធានីយសោធរបុរៈថា ព្រះរាជាបានកសាងភ្នំកណ្តាល និងមានព្រះរាជគ្រូឈ្មោះព្រាហ្មណ៍វាមសិវៈបានកសាងលិង្គរាជនៅចំកណ្តាល។ ព្រះរាជគោលបំណងរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដើម្បីបង្កើតនិវាសដ្ឋានពិសិដ្ឋជានិមិត្តរូបនៃការស្នាក់នៅរបស់អាទិទេពលើផែនដី ដើម្បីផ្សាយឥទ្ធិពលនៃគ្រប់ទីកន្លែងនៃអាណាចក្រ។ នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំហំធំទូលាយណាស់ គឺខាងជើងទល់នឹងខេត្តយ៉ន់ណាន ប្រទេសចិន ខាងលិចទល់នឹងប្រទេសភូមា ខាងកើតទល់នឹងប្រទេសចម្ប៉ា និងខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រ។

សិលាចារឹក[កែប្រែ]

នៅក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទអ្នកបួស (ខ្លះហៅនាគបួស) ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ចុះបញ្ជីលេខ K.៣៤៦។ យកតែ ២ ស្លោកមកនិយាយប៉ុណ្ណោះ គឺស្លោកទី១៦ និង១៨ ព្រោះសិលាចារឹកនេះវែងខ្លាំងណាស់ ដែលមានរហូតដល់ ៥០ ស្លោក ស្មើនឹង ១០០ បន្ទាត់ ចារឹកជាភាសាសំស្រឹ្កត។ សេចក្តីចារឹកនៃស្លោកទី១៦ និង១៨ មានដូចខាងក្រោមនេះ៖

ស្លោកទី១៦[កែប្រែ]

តេនៃតស្យាំ អវនិបតិនា ឝ្រីន្ទ្រទេវ្យាំ មហិស្យាំ និឝ្ឝេឞាឝាវិតតយឝសា តេជសាំ ឯករាឝិះ ភូភ្ឫត្បុត្រ្យាំ ឥវ បុរភិទោត្បាទិតះ កាត៌ិ្តកេយឝ៑ ឝក្តីម៑ ពិភ្រទ៑ រិបុកុលភិទំ ឝ្រីយឝោវម៌្មទេវះ។ ប្រែសម្រួលអត្ថន័យជាខ្មែរទំនើបថា៖ ស្លោកទី១៦៖ មានស្តេចផែនដីមួយអង្គ ដែលមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺគ្រប់ទិសទី ហើយទ្រង់មានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម "ស្រីឥន្រ្ទទេវី" ដែលប្រសូត្រមកប្រៀបបាននឹងព្រះនាងកាត៌ិកេយដែលជាបុត្រីនៃភ្នំ និងជាអ្នកបំផ្លាញបន្ទាយ (ទុគ៌ា និងសិវ) ហើយប្រសិនអ្នកអស្ចារ្យទាំងពីររួមគ្នាតែមួយ មានឥទ្ធិពលប្រៀបដូចជាលំពែងដែលអាចសម្លាប់សត្រូវបាន នោះគឺ "ស្រីយសោវរ្ម័ន"។

ស្លោកទី១៨[កែប្រែ]

គុរុស៑ សូរិវរៃស៑ សវ៌្វៃរ៑ វរស្ត្រីភិរ៑ ម្មនោភវះ មហេន្ទ្រោ ធរណីនាថៃរ៑យ្យ ឯកោប្យ ឯវំ ឦរិតះ។ ប្រែសម្រួលអត្ថន័យជាខ្មែរទំនើបថា៖ ស្លោកទី១៨៖ មានតែទ្រង់មួយអង្គគត់ ដែលសាកសមទទួលព្រះនាមចំនួនបី គឺ៖ អ្នកដែលកាន់ធម៌ហៅទ្រង់ជា "ព្រះគ្រូ", ស្រីស្អាតទាំងឡាយហៅទ្រង់ថា "បុរសសម្បណ៌ស្នេហ៍", ហើយក្សត្រទាំងឡាយហៅទ្រង់ថា "មហេន្រ្ទ" (អាទិទេពចម្បង ឬធំ)។

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. សៀវភៅ សិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំយុវជន និងកីឡា ទំព័រទី១៤៧
  2. តាមឯកសារចិន