ចក្រភពបារាំងទីមួយ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

ចក្រភពបារាំងទីមួយ, ឫអាចហៅថា ចក្រភពបារាំង (ភាសាបារាំង: Empire Français, ភាសាអង់គ្លេស: First French Empire), គឺជាអាណាចក្ររបស់ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍នៃប្រទេសបារាំងហើយមានអំណាចលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងដើមសតវត្សទី១៩។ ទោះបីជាបារាំងបានបង្កើតអាណាចក្រអាណានិគមនៅក្រៅទ្វីបចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៧រួចក៏ដោយ, ប្រទេសបារាំងនៅតែជារដ្ឋនគរក្រោមរាជវង្សBourbonsនិងជាសាធារណរដ្ឋមួយបន្ទាប់ពីការធ្វើបដិវត្ត(French Revolution ១៧៨៩-១៧៩៩)។ ប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនបានសំដៅទៅលើរបបណាប៉ូឡេអុងនេះជាចក្រភពបារាំងទីមួយដើម្បីកុំឱ្យច្រឡំគ្នាជាមួយចក្រភពបារាំងទីពីរ(១៨៥២-១៨៧០)ក្រោមការដឹកនាំដោយក្មួយរបស់ព្រះអង្គគឺណាប៉ូលេអុងទី៣

French Empire[១][២]

Empire Français
1804–1814
1815
Flag of France.svg
Flag
{{{coat_alt}}}
Imperial Coat of arms
Anthem: Chant du Départ[៣]
"Song of the Departure"
First French Empire 1812.svg
The First French Empire at its greatest extent in 1812.[៤]
Capital ប៉ារីស
Common languages ភាសាបារាំង
Religion
រ៉ូម៉ាំង កាតូលិក
Government រាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
Emperor  
• 1804–1814/1815
ណាប៉ូឡេអុងទីមួយ
• 1815
ណាប៉ូឡេអុងទីពីរ[៥]
Legislature រដ្ឋសភា
ព្រឹទ្ធសភា
Corps législatif
Historical era សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីក
18 May 1804
2 December 1804
7 July 1807
24 June 1812
11 April 1814
20 March – 7 July 1815
Area
1812[៤] ២១០០០០០ គ.ម (៨១០០០០ ម៉ាយ ក.)
Population
• 1812
44000000
Currency French Franc
Preceded by
Succeeded by
សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ
ចក្រភពហូលីរ៉ូម៉ាំង
រាជាណាចក្រហូឡង់
សាធារណរដ្ឋលីហ្គីន
ព្រះរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ
រាជាណាចក្របារាំង
រដ្ឋអធិបតេយ្យភាពនៃចក្រភពហូឡង់
Neutral Moresnet
រាជាណាចក្រសាឌីនា
ចក្រភពអូទ្រីស
ឌុចនៃលុចហ្សំបួរ
ឌុចនៃទូស្កានី
រាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ
Today part of

 Andorra
 Austria
 Belgium
 Croatia
 France
 Germany
 Italy

  1. បញ្ជូនបន្ត ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស លីថួនី
    ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Luxembourg
    ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Monaco
     Poland
     Netherlands
    ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Slovenia
     Spain
     Switzerland
    ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Vatican City

នៅថ្ងៃទី១៨ ឧសាភា ១៨០៤, ណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានផ្តល់ងារជា អធិរាជបារាំង (L 'Empereur des Français, pronounced [lɑ̃.pʁœʁ de fʁɑ̃.sɛ]) ដោយព្រឹទ្ធសភាបារាំងនិងត្រូវបានគ្រងរាជនៅថ្ងៃទី ២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨០៤, បញ្ចាក់ដល់ការដួលរលំនៃសាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ។ អាណាចក្របារាំងបានទទួលជោកជ័យខាងផ្នែកសង្រ្គាមនិងផ្នែកយោធាជាច្រើនលើកនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបតាមរយៈជ័យជំនះគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយចំនួនដូចជា សង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធមិត្តទាំង៣ប្រយុទ្ធនឹងចក្រភពអូទ្រីស, នគរព្រុស្សី, ចក្រភពរុស្ស៊ី, និងបណ្តាប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តជាច្រើនទៀត, ជាពិសេសនៅក្នុងសមរភូមិអ័រស្តាភីត(the Battle of Austerlitz)ក្នុងឆ្នាំ ១៨០៧។

នៅក្នុងសង្គ្រាមមួយចំនួន, ដែលក្នុងនោះមានសង្គ្រាមល្បីមួយដែលគេហៅថាសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីក, ឃើញថាបារាំងបានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនរហូតដល់ភាគខាងកើតនៃទ្វីបអឺរ៉ុបចូលទៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ។ មកដល់ឆ្នាំ ១៨១២, ចក្រភពបារាំងមាននាយកដ្ឋានរហូតទៅដល់១៣០, និងបានពង្រីកឃ្លាំងស្តុកទុកអាវុធយោធានៅគ្រប់តំបន់ទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបរួមមានតំបន់ក្នុងបណ្តាប្រទេសអាល្លឺម៉ង់, អ៊ីតាលី, អេស្ប៉ាញនិងឌុចនៃក្រុងWarsaw(ប្រទេសប៉ូឡូញ) ហើយបានចាត់ទុកព្រុសនិងចក្រភពអូទ្រីសជាប្រទេសតូចតាចប៉ុណ្ណោះ។ ជ័យជំនះទាំងអស់នេះបាននាំចេញនូវមនោគមវិជ្ជាជាច្រើននៃបដិវត្តន៍បារាំងនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបៈ សេចក្តីណែនាំកូដ(Code)ណាប៉ូឡេអុងនៅទ្វីបអឺរ៉ុបបានបង្កើនសមភាពផ្លូវច្បាប់, បង្កើតនូវប្រព័ន្ធចៅក្រមនិងការលែងលះគឺមានភាពស្របច្បាប់មិនដូចមុន, កម្រៃជើងសារនិងយុត្តិធម៌seigneurialត្រូវបានលុបបំបាត់, ទាំងអស់នេះធ្វើឱ្យជីវភាពអ្នកនៅអឺរ៉ុបប្រៀបបានទៅនឹងជីវភាពអ្នកអភិជនលើកលែងតែនៅតំបន់ប្រទេសប៉ូឡូញ។ ភាពបរាជ័យរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ 1814(ហើយបរាជ័យម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1815) បានសម្គាល់នូវការដួលរលំនៃចក្រភពបារាំង។

ប្រភពដើម[កែប្រែ]

ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៩, ណាប៉ូឡេអុងបូណាផាតបានជួបជាមួយលោកEmmanuel Joseph Sieyès-ដែលជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអភិបាលប្រាំរូបដែលកំពុងចាប់ផ្តើមបង្កើតតំណែងនាយកប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលបារាំង-គាត់ជាអ្នកស្វែងរកមនុស្សដែលគាំទ្រការធ្វើរដ្ឋប្រហារដើម្បីផ្តួលរលំរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី៣។ ផែនការក្នុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារនេះបានចូលរួមដោយប្អូនប្រុសរបស់ណាប៉ូឡេអុងគឺលោកLucien, បានធ្វើជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលកាន់500អាសនៈ, រួមទាំងលោកRoger Ducos, ដែលមានតំណែងជាប្រធានអភិបាលម្នាក់ទៀត, និងលោកTalleyrand។ នៅថ្ងៃទី9 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ1799 (ទី18 ខែBrumaire (VIII under the French Republican Calendar)) និងថ្ងៃបន្ត, កងទ័ពដឹកនាំដោយប៉ូណាបាតបានកាន់កាប់ត្រួតត្រា។ ពួកនេះបានបែងចែកជាក្រុមព្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ, បន្សល់ទុកនូវអង្គនីតិប្បញ្ញត្តិដែលត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថាបូណាផាត, ចំណែកលោកSieyèsនិងDucosត្រូវក្លាយជាកុងស៊ុលជាបណ្តោះអាសន្នក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាល។ ទោះបីជា Sieyès រំពឹងថាខ្លួននឹងកាន់អំណាចខ្លាំងខ្លាក្នុងរបបថ្មីនេះ, ក៏ត្រូវព្រះអង្គបូណាបាតបានតែងតាំងលោកជាស្ថានកុងស៊ុល, ដែលត្រូវធ្វើសេចក្តីព្រាងនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី៨និងធ្វើយ៉ាងម៉េចដើម្បីឱ្យខ្លួនឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាកុងស៊ុលដំបូងក្នុងរបបថ្មីនេះ។ ក្រោយមកលោកក៏ក្លាយជាមនុស្សដែលមានអំណាចខ្លាំងបំផុតនែប្រទេសបារាំងនាពេលនោះ, ដោយសារតែរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី១០, ដែលបានធ្វើឱ្យលោកក្លាយជាកុងស៊ុលបារាំងមួយជីវិត។

ចម្បាំងក្នុងសមរភូមិMarengo (ថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨០០) បានសម្ពោធគំនិតនយោបាយដែលនឹងបន្តការអភិវឌ្ឍរហូតដល់យុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូឡេអុងលើទីក្រុងម៉ូស្គូ។ ណាប៉ូឡេអុងបានគ្រោងទុកគំនិតមួយដែលកាត់ទឹកដីឌុកនៃក្រុងMilanទៅជាទឹកដីខ្លួន, ការកំណត់លែកពីប្រទេសអូទ្រីសត្រូវបានគេគិតថាជាការរៀបចំយុទ្ធនាការថ្មីបុកទៅទិសខាងកើត។ កិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងអាមីស(Amiens), បានធ្វើឱ្យព្រះអង្គត្រួតត្រាប្រទេសអេហ៊្សីបគឺជាការឈប់សរមាកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គបានពង្រីកសិទ្ធិអំណាចទ្រង់បន្តិចម្តងៗចូលក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលីដោយវាយបញ្ចូលរដ្ឋភេទម៉ុន(Piedmont)និងយកហ្សេណូ(Genoa), ប៉ាម៉ា(Parma), ទូសកានី(Tuscany) និងណាប៉ូល(Naples)ដាក់បន្ថែមចូលទៅក្នុងដែនដីអាណានិគមរបស់ព្រះអង្គគឺសាធារណរដ្ឋស៊ីសាឡេនប៉ី(Cisalpine Republic)។ បន្ទាប់មកទ័ពព្រះអង្គបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរ៉ូមហើយបានចាប់ផ្តើមចុះសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨០១ដើម្បីគ្រប់គ្រងសម្ភារៈសាសនារបស់សម្តេចប៉ុប(Pope)។ ព្រះអង្គបានដឹងកំហុសក្នុងការបង្កើនអំណាចរបស់សម្តេចប៉ុបដោយឲ្យគ្រាន់តែតាំងអំណាចតែគ្មានសិទ្ធគ្រប់គ្រង, ណាប៉ូឡេអុងក៏បង្កើតប្រការOrganique (ឆ្នាំ1802) ក្នុងគោលបំណងចង់ក្លាយជាអ្នកការពារសម្តេចធម្មតា, ដូចឆាឡឺមែន(Charlemagne)ដែរ។ ដើម្បីលាក់ផែនការព្រះអង្គមុនពេលដល់ការប្រតិបត្តិមែនទែនរបស់ទ្រង់, ទ្រង់បានដាស់តឿនអាណានិគមបារាំងឲ្យងើបឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេសដោយនឹកឃើញពីអនុសាវរីយ៍ដ៏ឈឺចាប់នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៧៦៣ ដែលអង់គ្លេសបានដណ្តើមទឹកដីអាណានិគមបារាំងពីទ្វីបអាមេរិកខាងជើង, ការតាស់តឿននេះបានបង្កើនការច្រណែនរបស់អង់គ្លេសមកលើបារាំង, ដែលព្រំប្រទល់បារាំងបានពង្រីកទៅដល់ទន្លេរ៉ែន(Rhine)និងហួសពីនេះទៅទៀតដល់ក្រុងហាន់ណូវ(Hanover), ហាំប៊ឺក(Hamburg) និងខូសវ៉េន(Cuxhaven)។ ណាប៉ូឡេអុងនឹងត្រូវកាន់កាប់ក្រុមឥស្សរជនជាច្រើនដោយការចូលគ្នារវាងមួយពួកអភិជនថ្មី(បានមកពីការកាន់កាប់ទឹកដីថ្មី)និងចាស់។

នៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសាភា ឆ្នាំ១៨០២, Tribunatជនជាតិបារាំងម្នាក់បានបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆន្ទដោយលើកលែងតែCarnot, ដែលត្រូវចិត្តនឹងមេដឹកនាំបារាំងក្នុងការធ្វើកុងស៊ុលមួយជីវិត។ សកម្មភាពខាងលើនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយក្រុមការងារច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការទទួលបានសម្លេងឆ្នោតជាទូទៅមានចំនួន36,536,00សម្លេង។ នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨០២, ណាប៉ូលេអុងបូណាបាតត្រូវបានប្រកាសថាទ្រង់នឹងជាកុងស៊ុលអស់មួយជីវិតព្រះអង្គ។


ណាប៉ូលេអុងទី1 កំពុងអង្គុយលើរាជបល្ល័ង្ក គំនូរគូដោយលោក ហ្សង់-អូអេស-ដូមីនី អ៊ីងងស៍, ឆ្នាំ1806។
Imperial Standard របស់ណាប៉ូឡេអុងទី1។

ការធ្វើបដិវត្តន៍មួយចំនួនបានកើតឡើងក្នុងតំបន់ខ្លះនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលគាំទ្រដោយ"Recess នៃឆ្នាំ១៨០៣", ដែលបានធ្វើឲ្យរដ្ឋបាវ៉ារៀ(Bavaria), Württemberg, និង Baden ចូលខាងភាគីចក្រភពបារាំង។ លោកវីលៀម ផីត, ដែលទទួលអំណាចដឹកនាំអង់គ្លេសវិញ, បានមកអំពាវនាវសារជាថ្មីនូវសម្ព័ន្ធភាពAnglo-Austro-Russia ប្រឆាំងណាប៉ូឡេអុងដើម្បីបញ្ឈប់នូវការរីករាលដាលនៃបដិវត្តតូចៗនៅអឺរ៉ុបដែលគាំទ្រដោយបារាំង។

នៅថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៤, ណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានតែងតាំងជា"អធិរាជបារាំង"ដោយព្រឹទ្ធសភាបារាំង; នៅទីបំផុតព្រះអង្គបានឡើងគ្រងរាជ, បន្ទាប់ពីបានទទួលមកុដិដែកពីស្តេចLombard, និងបានពរជ័យពីPope Pius VIIនៅក្នុងវិហារNotre-Dameនៅទីក្រុងប៉ារីស

ក្នុងយុទ្ធនាការចំនួនបួន, ព្រះអធិរាជបានប្លាស់ប្តូរបារាំងពីប្រទេសសាធារណរដ្ឋនិងចក្រភពសហព័ន្ធមួយទៅជាអាណាចក្រដែលអាចប្រៀបបានទៅនឹងចក្រភពរ៉ូមពីសម័យដើម។ ខ្លះបានថារ៉ូមបានលេចធ្លោមកវិញជាលើកទីបីហើយបន្ទាប់ពីអាណាចក្ររបស់ជូលីស៍ សេសារនិងឆាឡឺមែនដែលបានធ្លាប់កែប្រែការវិវត្តន៍ប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសបារាំងពីមុនមក។ ចំណែកឯផែនការសម្ងាត់ដែលបារាំងបានគ្រោងទុកដើម្បីវាយប្រហារអង់គ្លេសនោះគឺមិនបានឃើញប្រតិបត្តិទេ, ចម្បាំងក្នុងសមរភូមិ Ulm និងសមរភូមិ Austerlitz បានគ្របដណ្តប់លើការបរាជ័យរបស់ពួក Trafalgar ហើយជំរុំនៅបូឡូន(Boulogne)ត្រូវចោលធនធានយោធាដ៍ល្អបំផុតតាមបញ្ជារបស់អធិរាជណាប៉ូឡេអុងក្នុងទម្រុងLa Grande Armée។

ជ័យជម្នះដំបូងៗ[កែប្រែ]

នៅក្នុងសង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធភាពទីបី, ណាប៉ូឡេអុងបានបំបោសចេញនូវចក្រភពចំណាស់មួយគឺHoly Roman Empire និងទ្រុងបានបង្កើតរដ្ឋមួយនៅអាល្លឺម៉ង់ភាគខាងត្បូងដែលមានរួមបញ្ចូលនូវរដ្ឋចំណុះតូចធំដូចជារដ្ឋបាវ៉ារៀ, បាដិន(Baden), Württemberg, ហែស-ដាមស្តាដ(Hesse-Damstadt), និងសាសូនី(Saxony) ហើយទាំងមូលបានក្លាយទៅជាសហព័ន្ធរ៉ែន(The Confederation of the Rhine)។ សន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺក(Pressburg), បានចុះនូវថ្ងៃទី26 ខែធ្នូ ឆ្នាំ1805, ដែលបានទាញសម្បទានដែនដីពីអូទ្រីស, ដែលកំពុងស្ថិតនៅលើសំណងហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំមួយ។ ការបង្កើតនៃព្រះរាជាណចក្រអ៊ីតាលីរបស់អធិរាជណាប៉ូឡេអុង, ការកាន់កាប់អានកូណា(Ancona), និងការបញ្ចូលឧបទ្វីបវេនេសែ(Venetia)និងដែនដីអាឌ្រាទិច(Adriatic)ដែលពីមុនធ្លាប់ជាដែនដីខ្លួនបានសម្គាល់នូវជំហ៊ានថ្មីមួយក្នុងការពង្រីកទឹកដីចក្រភពព្រះអង្គ។

ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋចំណុះបន្ថែមសម្រាប់ធ្វើឲ្យងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង, ណាប៉ូឡេអុងបានចាត់ឲ្យញាតិសន្តានព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរដ្ឋជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ វង្សត្រកូលបូណាប៉ាតបានចាប់អារម្មណ៍រៀបអភិសេយជាមួយនឹងរាជវង្សនគរដទៃទៀត, ដែលបានធ្វើឲ្យរដ្ឋមួយចំនួនមានអធិបតេយ្យភាពខ្ពស់។ ចូសែហ្វ បូណាបាតបានចូលកាន់អំណាចជារាជវង្សBourbonsនៅណាប៉ូលLouis Bonaparteបានឡើងគ្រោងរាជ្យជាស្តេចនៃរាជាណាចក្រហូឡង់, ហើយបានប្តូរឈ្មោះមកសាធារណរដ្ឋបាវ៉ាដ(Batavian Republic); ចូជីម មូរ៉ាតបានក្លែយជា Grand-Duke នៃនគរប៉ឹរ; ជេរ៉ូម បូណាបាតបានក្លាយជាកូនប្រសាររបស់ស្តេចនៃនគរWürttemberg; និងលោក Eugéne de Beauharnais ត្រូវបានតែងតាំងជាស្តេចនៃនគរបាវ៉ារៀខណៈពេលដែលព្រះនាង Stéphanie de Beauharnais បានរៀបអភិសេយជាមួយបុត្ររបស់ Grand Duke នៃនគរបាដិន។ លើសពីការឡើងកាន់អំណាចនៃរដ្ឋចំណុះទាំងអស់នេះទៅទៀតនោះ, គឺញាតិសន្តានដែសជិតស្និទជាមួយអធិរាជណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានព្រះអធិរាជប្រគល់ងារជាព្រះអង្គនៃបារាំងនិងបានបង្កើតជាខ្សែអធិរាជនៃចក្រភពបារាំងទីមួយ(ខ្សែរាជវង្សណាប៉ូឡេអុង)។

កាលបើបានជួបសង្គ្រាមជាមួយសត្រូវ, ព្រះអធិរាជមិនដែលឲ្យសត្រូវព្រះអង្គមានអំណាចឯករាជ្យឡើយ គឺត្រូវក្រោមការកាន់កាប់របស់ព្រះអង្គ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨០៦, រាជវង្សហាបប៉ឹរ(Habsburg)បានលាលែងពីតំណែងជាអធិរាជនិងជារាជវង្សនៃចក្រភពHoly Roman ដើម្បីកុំឲ្យណាប៉ូឡេអុងក្លាយជាអធិរាជថ្មីបន្ទាប់។ ការធ្វើបែបនេះបានបញ្ឈប់នូវអំណាចនយោបាយដ៏ខ្លាំងខ្លាមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុបដែលបានអនុវត្តជាងមួយពាន់ឆ្នាំកន្លងមកហើយ និយាយជារួមគឺដោយសារតែខ្លាចណាប៉ូឡេអុងមានអំណាចខ្លាំងខ្លា ទើបបាននាំមកនូវការដួលរលំនៃHoly Roman Empireនគរព្រុស្សីត្រូវបានបារាំងកាត់ទឹកដីនគរហានណូវ(Hanover)យ៉ាងធំទៅឲ្យដើម្បីកុំឲ្យពួកព្រុស្សីមកលូកដៃក្នុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីនេះ។ ដោយបានការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាណនយោបាយខ្លះៗ បារាំងបានប្រគល់ទឹកដីដែលនៅសល់ពីហាណូវទៅឲ្យចក្រភពអង់គ្លេសជាសំណើសន្តិភាព។ សកម្មភាពទាំងអស់នេះ, រួមទាំងកំណើននៃភាពតានតឹងក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលនៅក្រោមអនុត្តរភាពបារាំង, នគរព្រុស្សីដែលចង់បានទឹកដីអាល្លឺម៉ង់បានឆ្លើយតបមកវិញដោយបង្កើតសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរុស្ស៊ីនឹងបានបញ្ជូនកងទ័ពវាយចូលទៅក្នុងនគរបាវ៉ារៀ(ក្រោមបារាំង)នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦។ នោះសង្គ្រាមរវាងព្រុស្សីនិងបារាំងក៏បានកើតឡើងដែលគេហៅថាសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន, ដែលឃើញបារាំងបានយកឆ្នះលើទ័ពរបស់ស្តេចព្រុស្សីក្នុងសមរភូមិ Jena-Auerstedt។ បារាំងក៏យកបានជ័យជំនះជាបន្តបន្ទាប់ទៀតទៅលើទ័ពរុស្ស៊ីនៅសមរភូមិ Eylau និង Friedland ដែលទីបំផុតបារាំងបានឈ្នះសង្គ្រាម, និងជាលទ្ធផលបានធ្វើឲ្យអាណាចក្រនគររបស់ស្តេចFrederick the Great(ស្តេចព្រុស្សី)ត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញ, ក្រោយមកបារាំងបានតម្រូវឲ្យប្រទេសរុស្ស៊ី និងព្រុស្សីចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយខ្លួននៅតំបន់ធាលស៊ីត

ទំហំនិងអំណាចចក្រភពបារាំង[កែប្រែ]


Arc de Triomphe, សាងសង់ដោយណាប៉ូលេអុងដែលជាកិត្តិយសនៃកងទ័ពព្រះអង្គGrande Armée, គឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់មួយដែលបានកសាងឡើងនៅក្នុងទីក្រុងប៉ារីសនាសម័យចក្រភពបារាំងទីមួយ។

សន្ធិសញ្ញាធិលស៊ីតបានបញ្ចប់សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ីនិងចក្រភពបារាំងហើយជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសម្ព័ន្ធមិត្តថ្មីរវាងចក្រភពមហាអំណាចពីរ(ចក្រភពរុស្ស៊ីនិងបារាំង)។ មហាអំណាចទាំងពីរនេះបានយល់ព្រមជួយគ្នាទៅវិញទៅមករាល់បញ្ហានិងជម្លោះដែលបានជួបដោយស្ងាត់ៗ។ បារាំងបានសន្យាជាមួយរុស្ស៊ីថានឹងផ្តល់ជំនួយដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអូតូម៉ង់, ឯរុស្ស៊ីក៏បានយល់ព្រមតបវិញថានឹងចូលជាសមាជិកក្នុង Continential System ដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស។ អធិរាជណាប៉ូឡេអុងក៏បានបង្ខំ Alexander ឲ្យចូលទៅជ្រៀតជ្រែកក្នុងសង្គ្រាមអង់គ្លេស-រុស្ស៊ីហើយបានបញ្ឆេះសង្គ្រាមហ្វាំងឡង់ប្រឆាំងនឹងស៊ុយអែតដើម្បីបង្ខំប្រទេសស៊ុយអែតចូលរួមធ្វើសមាជិកក្នុង Continential System ដែល។

ជាក់លាក់ជាងនេះទៅទៀត, អធិរាជរុស្ស៊ីបានយល់ស្របនឹងការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីតំបន់ Wallachia និង Moldavia, ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ី ជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ទួកគី (១៨០៦-១៨១២)។ កោះ Ionian និង Cattaro, ដែលបានដណ្តើមបានដោយឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីពីររូបគឺលោក Ushakov និងលោក Senyavin នឹងត្រូវប្រគល់ឲ្យទៅពួកបារាំង។ ជារង្វាន់តបស្នងគុណរុស្ស៊ីវិញ, ណាប៉ូឡេអុងបានធានាអធិបតេយ្យភាពឲ្យឌូឈីនៃអាឡឹនប៊ឺកនិងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់តូចៗដទៃទៀតដែលមានអ្នកដឹកនាំជាសាច់ញាតិរាជវង្សរុស្ស៊ី។

សន្ធិសញ្ញាមួយនេះបានកាត់យកទឹកដីនគរព្រុស្សីពាក់កណ្តាលៈ តំបន់ Cottbus ត្រូវធ្លាក់ជាទឹកដីរបស់រដ្ឋសាសូនី, ទន្លេផ្នែកខាងឆ្វេងតំបន់Elbeត្រូវបានប្រគល់ឲ្យរាជាណាចក្រទើបតែបង្កើតថ្មីគឺ Kingdom of Westphalia, តំបន់ Białystok បានឲ្យទៅរុស្ស៊ីនិងទឹកដីប៉ូឡូញទាំងប៉ុន្មានដែលធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រុស្សីត្រូវក្លាយជារដ្ឋថ្មីគឺឌូឈីនៃក្រុងវ៉ាសល។ ព្រុស្សីត្រូវបានបញ្ជាឲ្យដកចំនួនទ័ពឲ្យនៅសល់ត្រឹម៤០,០០០នាក់និងត្រូវបង់សំណងអស់ចំនួន១០០,០០០,០០០លុយបារាំង(Francs)។ ក្រុមអ្នកប្រតិបត្តិច្បាប់នៅព្រុស្សីបានចាត់ទុកសន្ធិសញ្ញានេះថាមិនមានភាពយុត្តិធម៌និងជាការគាបសង្កត់ជិះជាន់មកលើជាតិព្រុស្សី។

ណាប៉ូឡេអុងកំពុងត្រួតពិនិត្យ ឆ្មាំអធិរាជ មុនពេលសមរភូមិJena, ឆ្នាំ១៨០៦

លោក Talleyrand បានណែនាំដល់ណាប៉ូឡេអុងឲ្យបន្តការស្វែងរកលក្ខខណ្ឌដោយកុំបង្ខំប្រញាប់; សន្ធិសញ្ញាទាំងនេះបានសម្គាល់នូវដំណាក់កាលដ៏សំខាន់មួយក្នុងការក្បត់របស់លោកទៅអធិរាជ។ បន្ទាប់ពីការចុះសន្ធិសញ្ញាធិលស៊ីត; ដោយមិនព្យាយាមសម្របសម្រួលស្ថានភាពនៅអឺរ៉ុប; ដូចអ្វីដែលលោក Talleyrand បានណែនាំ; ណាប៉ូឡេអុងបែរជាចង់កំចាត់ពួកអង់គ្លេសហើយពង្រីកអំណាចព្រះអង្គក្នុងអ៊ីតាលីទៅវិញ។ ក្នុងសម្ព័ន្ធមិត្តមហាអំណាចភាគខាងជើង, ព្រះអង្គបានបន្ថែមលីកនៃ Baltic និងកំពង់ផែមួយចំនួនជុំវិញសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ហើយក្នុងការវាយលុកទីក្រុង Copenhagen របស់កងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេស, ណាប៉ូឡេអុងបានឆ្លើយតបទៅអង់គ្លេសវិញដោយបិទផ្លូវទឹកក្នុងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៧។

ការយល់ព្រមឯកភាពគ្នានិងការវាយយករដ្ឋ Naples បាននាំមកនូវភាពលំបាកជាមួយសម្តេច Pope, ជាការសំដៅទៅលើ Pius VII ដែលបន្តការអះអាងពីធិបតេយ្យភាពរបស់ Pope Gregory VII។ មហិច្ឆតារបស់ព្រះអធិរាជ្យមកលើពួករ៉ូម៉ាំងត្រូវបានលាតត្រដាងដោយការចូលកាន់កាប់ព្រះរាជាណាចក្រណាប៉ុលនិងតំបន់ Marches របស់ព្រះអង្គ; និងការត្រលប់មកចូលទីក្រុងរ៉ូមនៃមន្រ្តីយោធាបារាំងមួយរូបគឺលោក Miollis; ក្នុងខណៈពេលនោះដែលឧត្តមសេនីយ៍បារាំងម្នាក់គឺលោក Junot ដែលកំពុងលុកលុយពួកព័រទុយហ្គាល់, Joachim Murat បានកាន់កាប់ដែនដីអតីតពួកអេស្ប៉ាញ-រ៉ូម៉ាំង, ក្រោយមកបានឲ្យ Joseph Bonaparte ប្លាស់មកគ្រប់គ្រង។

ណាប៉ូឡេអុងបានខំប្រឹងយកជ័យជំនះដើម្បីកាន់កាប់ឧបទ្វីបអាយបេរី (Iberion Peninsula) ដូចដែលទ្រុងធ្លាប់បានកាន់កាប់ប្រទេសអ៊ីតាលី, ហូឡង់ និង ហេស (Hesse) ដែល។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, ការធ្វើនិរទេសបញ្ជូនគ្រួសាររាជវង្សអេស្ប៉ាញទៅ Bayonne (ប្រទេសបារាំង), បូករួមបញ្ចូលជាមួយការឡើងសោយរាជ្យរបស់ យ៉ូសែប បូណាបាត មកលើអេស្ប៉ាញ, បានធ្វើឲ្យប្រជាជនអេស្ប៉ាញងើបប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុង។ បន្ទាប់ពីមានកុប្បកម្មដុស ដឺ ម៉ាយ៉ូ និងជម្លោះឥតឈប់ឥតឈរបន្តបន្ទាប់មក, រដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្តើមធ្វើយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយ, ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចុនតាស (Juntas)។ ឧបទ្វីបនេះបានក្លាយទៅជាលំហសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមចាប់ពីជួរភ្នំ Pyrenees នៃភាគខាងជើងប្រទេសអេស្ប៉ាញរហូតដល់ច្រកសមុទ្រនៃកោះ Gilbraltar នៃភាគខាងត្បូង, ដែលគេបានឃើញទ័ពអធិរាជ (បារាំង) ប្រឈមមុខប្រយុទ្ធជាមួយទ័ពអេស្ប៉ាញដែលនៅសេសសល, និងព្រមទាំងកងកម្លាំងទ័ពរបស់អង់គ្លេសនិងព័រទុយហ្គាល់ផងដែល។ ដូផុនបានទទួលជ័យជំនះលើឧត្តមសនីយ៍អេស្ប៉ាញលោក Castaños, ចំណែក Junot វិញបានទទួលបរាជ័យនៅ Sintra, ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ទៅឧត្តមសនីយ៍ Wellesley

បន្ទាប់ពីសមរភូមិ Eylau, ឆ្នាំ ១៨០៧

អេស្ប៉ាញបានប្រើទ័ពចាស់ៗទាំងអស់ដែលត្រូវប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិផ្សេងៗប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុង, ដោយសារការខ្វះខាតទ័ព ពួកអេស្ប៉ាញត្រូវកេណ្ឌទាហានដែលមានភាពវ័យក្មេងដើម្បីជំនួសក្នុងសមរភូមិទាំងអស់នោះ។ ការទប់ទល់តស៊ូរបស់អេស្ប៉ាញបានផ្តល់ឥទ្ធិពលទៅលើប្រទេសអូទ្រីស, ដែលផ្តល់សញ្ញាបង្ហាញនូវសក្តានុពលនៃការងើបតទល់នឹងពួកបារាំង។ ការរករឿងរបស់លោក Talleyrant និងការគាំទ្ររបស់ពួកអង់គ្លេសឲ្យប្រជាជនអូទ្រីសធ្វើត្រាប់តាមប្រជាជនអេស្ប៉ាញ។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨០៩, អូទ្រីសបានវាយលុកចូលសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងគឺ រដ្ឋបាវ៉ារៀ។ ទោះជាយ៉ាងណា, យុទ្ធនាការនាឆ្នាំ ១៨០៩ មិនមានរយៈពេលយូរនិងផ្តល់ផលវិបាកច្រើនឲ្យបារាំងដូចអេស្ប៉ាញទេ។ បន្ទាប់ពីការសម្រេចចិត្តយ៉ាងខ្លីក្នុងរដ្ឋបាវ៉ារៀ, ណាប៉ូឡេអុងបានបើកផ្លូវប្រយុទ្ធយាងទៅកាន់ទីក្រុងវៀនណាជាលើកទីពីរ។ នៅក្នុងសមរភូមិ Aspern-Essling, ណាប៉ូឡេអុងបានទទួលរងបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្រ្តធ្ងន់ធ្ងរដំបូងបង្អស់របស់ទ្រង់, ជាមួយការបាត់បង់ជីវិតរបស់លោក Jean Lannes, ដែលជាឧត្តមសនីយ៍ដ៏ខ្លាំងខ្លាម្នាក់របស់បារាំងនិងជាមិត្តដ៏ល្អរបស់ណាប៉ូឡេអុង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, ជ័យជម្នះនៅ Wagram បានបង្ខំឲ្យអូទ្រីសសុំសន្តិភាពបញ្ឈប់សង្គ្រាម។ សន្ធិសញ្ញាSchönbrunn នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៩, បានឃើញខេត្ត Illyrian របស់អូទ្រីសត្រូវកាត់ឲ្យបារាំង ហើយបារាំងបានអះអាងទទួលស្គាល់ខេត្តមួយនេះជាខេត្តរបស់ខ្លួនកាលពីមុន។

សម្តេច Pope ត្រូវបានបារាំងនិរទេសដោយបង្ខំទៅ Savona, ហើយតំបន់ត្រួតត្រារបស់សម្តេចត្រូវដាក់បញ្ចូលជាដែនដីអាណាចក្រខ្លួន។ ការសម្រេចរបស់ព្រឹទ្ធសភាក្នុងការបង្កើតងារថ្មីគឺ"ស្តេចនៃរ៉ូម"នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨១០ និងលើកទីក្រុងរ៉ូមជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។ រវាងឆ្នាំ១៨១០ និងឆ្នាំ១៨១២ ការលែងលះគ្នារវាងណាប៉ូឡេអុងនិងចូស្សេហ្វីន, និងការរៀបអភិស័យជាមួយនឹងរដ្ឋទាយាទអូទ្រីសគឺម្ចាស់ស្រ្តីម៉ារី លូអ៊ី, ក្រោយមកមានការចាប់កំណើតស្តេចនៃរ៉ូម, ដែលនឹងជាការបំភ្លឺផ្លូវគោលនយោបាយអធិរាជនាពេលអនាគត។ ភ្លាមៗនោះព្រះអធិរាជបានដកហូតសិទ្ធអំណាចចេញពីបងប្អូនបង្កើតខ្លួនហើយផ្តោតទៅលើសេចក្តីស្រឡាញនិងផ្តល់មហិច្ឆតាទៅឲ្យបុត្រទ្រង់, ហើយហ៊ានធានាថាបុត្រទ្រង់នឹងតក្លាយជារាជវង្សនៃអាណាចក្រមួយនេះ។ ទាំងអស់នេះគឺជាចំណុចដ៍ខ្ពស់មួយនៃចក្រភពបារាំង។

ការក្បត់និងភាពចលាចល[កែប្រែ]

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, កងកម្លាំងបង្ក្រាបបានចាប់ផ្តើមទន្ទ្រានទៅលើគុណវិបត្តិទាក់ទងនឹងសមិទ្ធផលរបស់ណាប៉ូឡេអុង។ ប្រទេសអង់គ្លេស, ដែលបានឆានែលអង់គ្លេស(ច្រកផ្លូវសមុទ្រតូចដែលនៅចន្លោះអង់គ្លេសនិងប្រទេសបារាំង) និងកងទ័ពជើងទឹកខ្លួនការពារពីបារាំង, ដែលកំពុងមានភាពជាសកម្មឥតឈប់ឥតឈរ និងការបះបោរទៅលើការដឹកនាំប្រទេសទាំងសងខាងបានផ្ទុះឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ណាប៉ូឡេអុង, ថ្វិត្បិតតែទ្រង់មើលឃើញបញ្ហាមិនសូវច្បាស់, មិនយូរប៉ុន្មានព្រះអង្គក៏យល់ដឹងថាខ្លួនកំពុងទទួលបរាជ័យក្នុងការដោះស្រាយជាមួយការបះបោរប្រឆាំងរបស់ពួកអេស្ប៉ាញ។ វិរបុរសមួយចំនួនដូចជាលោកប៉ារន វ៉ន ស្តែន, លោកអូងើស វ៉ន ហាដេនប៊ឺរ, និងលោកចូហាន វ៉ន សានហសបានកំពុងតែចាប់ផ្តើមរៀបចំការសងសិករកយុត្តិធម៌ដោយសម្ងាត់ឲ្យនគរព្រុស្សីវិញ។

ណាប៉ូឡេអុងសំណូមពរឲ្យ អាឡេចសានដឺទីមួយនៃរុស្សី និង ហ្វ្រេដឺរិក វាលៀមទីបីនៃនគរព្រុស្សី មកជួបទ្រង់នៅ Tilsit ក្នុង ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៧

ពិធីរៀបចំនៅ Tilsit បានធ្វើឲ្យប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងដោយអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីរបស់រាជវង្សអូទ្រីស, ភាពគំរាមកំហែងនៃការស្តើងឡើងវិញរបស់ពួកប៉ូឡូញទៅឲ្យរុស្ស៊ីនិង Continental System។ អ្នកដែលព្រះអង្គបានចាត់ឲ្យកាន់អំណាចបានកំពុងនឹងប្រឆាំងនឹងផែនការរបស់ទ្រង់។ ដោយក្រុមគ្រួសារបងប្អូនព្រះអង្គ និងព្រមទាំងសាច់ញាតិទ្រង់មិនទទួលបានជោកជ័យក្នុងងារខ្លួន និងខ្លះបាននឹងក្បត់ជាមួយព្រះអង្គទៀត, ណាប៉ូឡេអុងបានធ្វើតាមកាតព្វកិច្ចខ្លួនគឺដកហូតអំណាចពីពួកគេទាំងអស់នោះ។ ការ៉ូលីន ប៉ូណាបាត បានឃុបឃិតប្រឆាំងនឹងបងប្រុសខ្លួននិងប្រឆាំងនឹងស្វាមីនាងឈ្មោះមូរ៉ាត់; លោកលូអ៊ីដែលជាស្តេចនៃហូឡង់, ត្រូវបានពួកហូឡង់មានចិត្តអាណិតអាសូរ, ដោយពួកគេបានឃើញតំណែងគាត់ត្រូវបានដកចេញ, ទោះបីព្រះអង្គលូអ៊ីខំប្រឹងទាមទារបដិសេដក៏ដោយ។ ចេរ៉ូម ប៉ូណាបាត បានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់នៅច្រាំងសមុទ្រខាងជើង។ ជាធម្មតាដោយសារកត្តាខាងលើ បានធ្វើឲ្យម្នាក់ៗមានចិត្តប្រឆាំងនឹងរបបថ្មីមួយនេះ, ក៏ដូចជាការប្រឆាំងនឹងរបបចាស់ដែល។

បន្ទាប់ពីការបះបោរក្នុងប្រទេសជាតិ និងការចោតប្រកាន់បង្កជម្លោះបងប្អូនឯងមក រដ្ឋមន្រ្តីរបស់ណាប៉ូឡេអុងបានចាត់ទុកទង្វើទាំងនេះជាការក្បត់ជាតិ។ លោក Talleyrand បានក្បត់ទៅនឹងផែនការទៅ Matternich, ហើយជាលិទ្ធផលត្រូវបានគេបណ្តេយចេញពីតំណែង។ ចូសេហ្វ ហ្វុច, បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសអូទ្រីសក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ និង១៨១០, ដែលធ្វើឲ្យលោកដឹងខ្លួនយល់ឃើញដូចអ្វីដែលលូអ៊ីនិងពួកអង់គ្លេសយល់ឃើញដែរ, ក្នុងអំឡុងពេលនោះដែលលោក Bourrienne ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីគំនិតក្បត់របស់លោក។ ដោយផលវិបាកនៃគំនិតធ្វើសញ្ជ័យទៅលើណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានកើនឡើង, មន្រ្តីរបស់អធិរាជជាច្រើន, ដែលធ្លាប់ភ្លក់រសជាតិនៃជ័យជម្នះពីមុន, បាននាំគ្នាសុបិនពីអំណាចព្រះមហាក្សត្រៈ Berndotte, ដែលជាអ្នកធ្លាប់ជួយព្រះអធិរាជឲ្យក្លាយជាស្ថានកុងស៊ុល, បានប្រើវិធីក្លែងកំហុសណាប៉ូឡេអុងឲ្យទៅជាប្រយោជន៍ខ្លួនដើម្បីក្លាយជាស្តេចនៃស៊ុយអែត។ Soult, ក៏ដូចជាមូរ៉ាត់ដែរ, ចង់បានរាជបល្ល័ង្កអេស្ប៉ាញនិងបន្ទាប់មកព័រទុយហ្កាល់, ដូចច្នេះហើយលោកត្រូវបានគេចោទគំនិតលោកថាជាគំនិតក្បត់ជាតិនៅឆ្នាំ១៨០២។

ប្រទេសនេះ, ថ្វីបើកំពុងមានភាពលំអៀងដោយសារការដណ្តើមអំណាចនិងទឹកដីគ្នាមែន, គឺមានការធុនទ្រាន់នឹងពលីកម្មខ្លួនឯង អជាប្រិយភាណនៃគោលនយោបាយកេណ្ឌកូនទាហានបានធ្វើឲ្យអ្នករស់នៅក្នុងសមាគមន៍នេះចាប់ផ្តើមប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុងបន្តិចម្តងៗ។ ចន្លោះពេលដែលមានភាពស្ងាត់ស្ងៀមពីសារព័ត៌មាននិងក្រុមជំនុំជម្រះ, ការតវ៉ាបាតុកម្មបានកើនឡើងប្រឆាំងនឹងអំណាចអធិរាជដោយឥទ្ធិពលនៃអក្សរសាស្រ្តពិភពលោក, រួមទាំងការប្រឆាំងនឹងអធិប្បតេយ្យភាពនៃនិក្កឌ្ឍនកម្មដោយពួកកាតូលិក, និងព្រមទាំងការប្រឆាំងនឹងអ្នកនិពន្ធអំពីការបិទផ្លូវគមនាគមន៍នៅអឺរ៉ុបដោយភាពទោមនស្សរបស់ពួកគហបតីទៀតផង, ដែលចុងក្រោយត្រូវបានឈប់ដំណើរការដោយវិបត្តិនៃឆ្នាំ១៨១១។ ទោះបីជាព្រះអង្គបានបាត់បង់គោលការណ៍យោធាព្រះអង្គមែន, ណាប៉ូឡេអុងនៅតែរក្សាទុកអំណោចសម្រាប់ជោតិភាពខ្លះឲ្យខ្លួន។ ភាពជោកជ័យនៃយុទ្ធនាការប្រាំមួយថ្ងៃព្រះអង្គ, ដែលបានប្រតិបត្តិឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងប្រាំមួយ, គឺពេលខ្លះបានចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញនូវភាពដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យបំផុតរួមទាំងភាពក្លាហានឈ្លាសវៃនៃកម្លាំងយោធាព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែនៅពេលនោះដែលវាដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយទៅហើយ (ឫ"ដំណាក់កាលចុងបញ្ចប់"), ហើយក៏ស្ថិតនៅក្នុងពេលដែលប្រទេសនៅបណ្តាលអឺរ៉ុបបានរួមគំនិតគ្នាប្រឆាំងនឹងបារាំងដែល។ ខណៈពេលនោះដែលព្រះចៅអធិរាជ និងការធ្វើមិនដឹងមិនឮរបស់ទ្រង់កាន់តែមានរាងអាក្រក់ឡើងៗ, ដោយប្រទេសទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបបានយល់ស្របគ្នាសងសឹកទៅនឹងបារាំងដូចកាលព្រឹត្តិការណ៍នៃការធ្វើបដិវត្តនាឆ្នាំ១៧៩២ដែល។

ការដួលរលំ[កែប្រែ]

ណាប៉ូឡេអុងនិងសេនាធិការទ្រង់នៅក្នុងសង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងប្រាំមួយ, ឆ្នាំ១៨១២–១៤, គំនូរដោយលោក Jean-Louis-Ernest Meissonier.

ការបញ្ឈប់សកម្មភាពបះបោរនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់មានភាពលំបាកខ្លាំងសម្រាប់ណាប៉ូឡេអុង ជាពិសេសនៅពេលដែលស្តេចនៃចក្រភពរុស្ស៊ីជាអ្នកដឹកនាំជួយពួកអឺរ៉ុបក្នុងការធ្វើកុបកម្មបះបោរប្រឆាំងទាំងនេះរាំង។ ដើម្បីបញ្ចប់បញ្ហាទាំងអស់នេះ និងឲមានង្រកចការចេញចូលសមុទ្រមេឌីទែរណេ ហើយដកគូប្រជែងសំខាន់ៗខ្លះចោល, ណាប៉ូឡេអុងបានធ្វើកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយនៅឆ្នាំ១៨១២ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ី។ ថ្វីបើជ័យជម្នះព្រះអង្គកំពុងដើរទៅមុខមែនដោយការវាយដណ្តើមក្រុងស្មូលេន, ជ័យជម្នះនៅក្នុងសមរភូមិបូរ៉ូឌីណូ, និងការវាយចូលទីក្រុងម៉ូស្គូ, តែព្រះអង្គនូវតែចាញ់រុស្ស៊ីនិងអកាសធាតុក្នុងប្រទេសនេះ ហើយបូករួមនឹងការបដិសេដរបស់អាឡិចសាន់ដឺ(ស្តេចរុស្ស៊ី)ក្នុងការធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងសម្រុះសម្រួលគ្នា។ បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះខាងលើ ក៏បានចូលមកដល់រដូវរងាដ៏អាក្រក់មួយក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីដែលបង្ខំឲពួកបារាំងដកថយចេញពីរុស្ស៊ីវិញ, អំឡុងពេលដកថយពួកអឺរ៉ុបទាំងមូលបានកំពុងតែចរចាគ្នាដើម្បីប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុង។ ការដកថយចេញរបស់បារាំងពីរុស្ស៊ី ប្រៀបបានដូចជាការដកថយចេញពីទឹកដីអេស្ប៉ាញអញ្ចឹង, គឺពីកំពែងមួយថយទៅកំពែងមួយទៀត, បន្ទាប់ពីឆ្លងហួសទន្លេប៉េរេស៊ីណា(ប្រទេសប៉េឡារុសបច្ចុប្បន្ឋ), ណាប៉ូឡេអុងនិងទ័ពទ្រង់ត្រូវដកថយមកក្រោយទៀតរហូតដល់ទល់ដែនចម្បាំងនាឆ្នាំ១៨០៩, ហើយក្រោយមកទៀត ណាប៉ូឡេអុងបានបដិសេដមិនយល់ព្រមសំណើរសន្តិភាពរបស់អូទ្រីសនៅទីប្រជុំសភាក្នុងទីក្រុងប្រាក(ចាប់ពីថ្ងៃ៤ មិថុនា ដល់ ទី១០ សីហា ១៨១៣), ដោយព្រះអង្គភ័យខ្លាចក្នុងការបាត់បង់ប្រទេសអ៊ីតាលី, ដែលជ័យជម្នះនីមួយៗគឺជាការកំណត់សំគាល់ដំណាក់កាលមួយក្នុងការសម្រេចក្តីសុបិន្តរបស់ព្រះអង្គ— អ្នកដែលជួយព្រះអង្គយកជ័យជម្នះក្នុងសមរភូមិលុចសេននិងបតសិនក្នុងឆ្នាំ១៨០៥, និងការបរាជ័យរបស់ព្រះអង្គក្នុងក្រុងឡែបស៊ីកនាឆ្នាំ១៨០២, ដូចជាប៉ាណាដត—ដែលកំពុងមានងារជាព្រះអង្គម្ចាស់នៃប្រទេសស៊ុយអែត—បានមិនអើរពើលើណាប៉ូឡេអុង, ចំណែកឧត្តមសេនីយ៍ម៉ូរីអូបានចូលខាងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនឹងបារាំង, ឯប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងតាំងពីដំបូងដូចជា សាកសូនី និងបាវ៉ារៀក៏មិនបានអើរពើជួយព្រះអង្គដែល។

បន្ទាប់ពីដកថយចេញពីរុស្ស៊ីរួចហើយ, ណាប៉ូឡេអុងនូវតែបន្តដកថយទ័ពទៀត, លើកនេះគឺពីអាល្លឺម៉ង់។ បន្ទាប់ពីបាត់បង់ទឹកដីអេស្ប៉ាញទាំងស្រុង ដែលដណ្តើមបានពីបារាំងមកវិញដោយទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តដឹកនាំដោយវេលលីងតុន, ជាមួយនឹងការងើបបះបោរក្នុងប្រទេសហូឡង់ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃព្រឹត្តិការណ៌វាយលុកលើពួកបារាំងវិញ និងសេចក្តីថ្លែងប្រកាសក្នុងទីក្រុងហ្វ្រង់ហ្វឺត (ទី១ ធ្នូ ១៨១៣) បានធ្វើឲណាប៉ូឡេអុងដកថយថែមទៀតរហូតដល់ទល់ដែនចម្បាំងនាឆ្នាំ១៧៩៥; បន្ទាប់មកទៀតត្រូវរត់ថយកាន់តែឆ្ងាយជាងនេះទៅទៀតគឺរហូតដល់ទល់ដែនចម្បាំងឆ្នាំ១៧៩២— ទោះបីជាមានយុទ្ធនាការដ៏អស្ចារ្យនៃឆ្នាំ១៨១៤ប្រឆាំងមកវិញនឹងពួកឈ្លានពានក៏ដោយ។ ការទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់នៅទីក្រុងប៉ារីសនាថ្ងៃទី៣០ មីនា ឆ្នាំ១៨១៤, និងDelenda Carthago, ប្រកាស់ថ្លែងប្រឆាំងអង់គ្លេស, ដែលមានប្រសាសដោយណាប៉ូឡេអុងផ្ទាល់។ មិនយូរប៉ុន្មានចក្រភពបារាំងបានដួលរលំបន្ទាប់ពីណាប៉ូឡេអុងដាក់រាជតាមសន្ធិសញ្ញាហ្វនតេណេបព្លាវនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨១៤។

បន្ទាប់ពីនិរទេសទៅនៅកោះអេលបា, មិនយូរប៉ុន្មានណាប៉ូឡេអុងបានរត់គេចតាមសំពៅជាមួយសិនាចំនួនពីរបីនាក់ និងព្រមទាំងមានកាំភ្លើងធំចំនួន៤តាមទៀត។ លឺដូច្នេះស្តេចថ្មីនៃបារាំងបានបញ្ជូនម៉ាសល នៃទៅចាប់ខ្លួនណាប៉ូឡេអុង។ ពេលបានជួបទ័ពរបស់ម៉ាសល, ណាប៉ូឡេអុងក៏ចុះពីទូកហើយដើរទៅកាន់កន្លែងបាញ់វង, ហើយនិយាយថា "បើក្នុងចំណោមពួកឯងទាំងអស់គ្នានេះ បើមាននរណាចង់សម្លាប់អធិរាជពួកឯងនេះ, ចូលសម្លាប់មកចុះ!" ប៉ុន្តែដោយមិនបាញ់សម្លាប់, ពួកគេបានចូលរួមជាមួយណាប៉ូឡេអុងហើយនាំគ្នាស្រែកបន្លឺថា "Vive l'Empereur!" (បកប្រែៈ សុំឲអធិរាជមានព្រះជន្មយានយូរ) ណាប៉ូឡេអុងបានដណ្តើមរាជបល្លាំងបានបណ្តោះអាសន្នមកវិញក្នុងឆ្នាំ១៨១៥, ប្រោះចក្រភពបារាំងឲងើបឡើងវិញដែលគេច្រើននិយមស្គាល់ថា សោយរាជ្យមួយរយថ្ងៃ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា, ព្រះអង្គត្រូវបានពួកសម្ព័ន្ធមិត្តទី៧យកជ័យជម្នះលើបានក្នុងសមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ។ ព្រះអង្គបានទទួលចុះចាញ់ពួកសម្ព័ធ្ធមិត្ត ហើយត្រូវគេនិរទេសទៅសេន ហែលេណា, កោះដ៏ដាច់ស្រយាលនៅភាគខាងត្បូងសមុទ្រអាត្លង់ទិក, ដែលជាកន្លែងណាប៉ូឡេអុងរស់នៅរហូតដល់ស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៨២១។ បន្ទាប់ពី មួយរយថ្ងៃ, រាជវង្សបរបនបានឡើងសោយរាជ្យវិញ, ដែលព្រះអង្គម្ចាស់ល្វីទី១៨ ក្លាយជាស្តេចនៃប្រទេសបារាំង, ខណៈពេលដែលសញ្ជ័យរបស់ណាប៉ូឡេអុងត្រូវគេបោះចោលនៅក្នុងសមាជនៃក្រុងវីណា។



  1. But still domestically styled as French Republic until 1808: compare the French franc minted in 1808 [១] and in 1809 [២], as well as Article 1 of the Constitution of the Year XII, which reads in English "The Government of the Republic is vested in an Emperor, who takes the title of Emperor of the French."
  2. The official bulletin of laws of the French Empire
  3. Le Chant du Départ, Fondation Napoléon, 2008, http://www.napoleon.org/fr/magazine/plaisirs_napoleoniens/musique/files/471097.asp?onglet=0/, បានយកមក 16 May 2012 
  4. ៤,០ ៤,១ Taagepera1997
  5. According to his father's will only. Between 23 June and 7 July France was held by a Commission of Government of five members, which never summoned Napoleon II as emperor in any official act, and no regent was ever appointed while waiting the return of the king. [៣]