ចក្រភពបារាំងទីមួយ

ដោយវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

ចក្រភពបារាំងទីមួយ, ឫអាចហៅថា ចក្រភពបារាំង (ភាសាបារាំង: Empire Français, ភាសាអង់គ្លេស: First French Empire), គឺជាអាណាចក្ររបស់ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍នៃប្រទេសបារាំងហើយមានអំណាចលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងដើមសតវត្សទី១៩។ ទោះបីជាបារាំងបានបង្កើតអាណាចក្រអាណានិគមនៅឯនាយសមុរតចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៧រួចក៏ដោយ, ប្រទេសបារាំងនៅតែជារដ្ឋនគរក្រោមរាជវង្សBourbonsនិងជាសាធារណរដ្ឋមួយបន្ទាប់ពីការធ្វើបដិវត្ត(French Revolution ១៧៨៩-១៧៩៩)។ ប្រវត្តិវិទូបានសំដៅទៅលើរបបណាប៉ូឡេអុងនេះជាចក្រភពបារាំងទីមួយដើម្បីកុំឱ្យច្រឡំគ្នាជាមួយចក្រភពបារាំងទីពីរ(១៨៥២-១៨៧០)ក្រោមការដឹកនាំដោយក្មួយរបស់ព្រះអង្គគឺណាប៉ូលេអុងទី៣

ចក្រភពបារាំង
Empire Français
ទង់ Coat of Arms of France
បទភ្លេង: "Veillons au salut de l'Empire"

"Chant du départ" (de facto)

(អង់គ្លេស"Song of the Departure")

"Marche consulaire"[ត្រូវការអំណះអំណាង]

(អង់គ្លេស"March of the Consulate")
ធានីប៉ារីស
សាសនា រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក

Calvinism

លយូអិនធឺរីន

យូដាស
រដ្ឋាភិបាល រាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
នីតិបញ្ញត្តិ រដ្ឋសភា
រូបិយបណ្ណ French franc

នៅថ្ងៃទី១៨ ឧសាភា ១៨០៤, ណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានផ្តល់ងារជា អធិរាជបារាំង (L 'Empereur des Français, pronounced [lɑ̃.pʁœʁ de fʁɑ̃.sɛ]) ដោយព្រឹទ្ធសភាបារាំងនិងត្រូវបានគ្រងរាជនៅថ្ងៃទី ២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨០៤, បញ្ចាក់ដល់ការដួលរលំនៃស្ថានកុងស៊ុលបារាំងនិងសាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយ។ អាណាចក្របារាំងបានទទួលជោកជ័យខាងផ្នែកសង្រ្គាមនិងផ្នែកយោធាជាច្រើននៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបតាមរយៈជ័យជំនះគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយចំនួនដូចជា សង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធមិត្តទាំង៣ប្រយុទ្ធនឹងចក្រភពអូទ្រីស, នគរព្រុស្សី, ចក្រភពរុស្ស៊ី, និងបណ្តាប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តជាច្រើន, ជាពិសេសនៅក្នុងសមរភូមិអ័រស្តាភីត(the Battle of Austerlitz)នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨០៧។

នៅក្នុងសង្គ្រាមមួយចំនួន, ដែលក្នុងនោះមានសង្គ្រាមល្បីមួយដែលគេហៅថាសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីក, ឃើញថាបារាំងបានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនរហូតដល់ភាគខាងកើតនៃទ្វីបអឺរ៉ុបចូលទៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ។ មកដល់ឆ្នាំ ១៨១២, ចក្រភពបារាំងមាននាយកដ្ឋានរហូតទៅដល់១៣០, និងបានពង្រីកឃ្លាំងស្តុកទុកអាវុធយោធានៅគ្រប់តំបន់ទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបរួមមានតំបន់ក្នុងបណ្តាប្រទេសអាល្លឺម៉ង់, អ៊ីតាលី, អេស្ប៉ាញនិងឌុចនៃក្រុងWarsaw(ប្រទេសប៉ូឡូញ) ហើយបានចាត់ទុកនគរព្រុស្សីនិងចក្រភពអូទ្រីសជាប្រទេសតូចតាចប៉ុណ្ណោះឯទឹកដីគឺនៅក្រោមបារាំងទាំងស្រុង។ ជ័យជំនះទាំងអស់នេះបាននាំចេញនូវមនោគមវិជ្ជាជាច្រើននៃបដិវត្តន៍បារាំងនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបៈ សេចក្តីណែនាំកូដ(Code)ណាប៉ូឡេអុងនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបបានបង្កើនសមភាពផ្លូវច្បាប់, បង្កើតនូវប្រព័ន្ធចៅក្រមនិងច្បាប់លែងលះគឺមានភាពស្របច្បាប់មិនដូចមុន, កម្រៃជើងសារនិងយុត្តិធម៌seigneurialត្រូវបានលុបបំបាត់, ទាំងអស់នេះធ្វើឱ្យជីវភាពអ្នកនៅអឺរ៉ុបប្រៀបបានទៅនឹងជីវភាពអ្នកអភិជនលើកលែងតែនៅតំបន់ប្រទេសប៉ូឡូញ។ ភាពបរាជ័យរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ 1814(ហើយបរាជ័យម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1815) បានសម្គាល់នូវការដួលរលំនៃចក្រភពបារាំង។

ប្រភពដើម[កែប្រែ]

ក្នុងឆ្នាំ 1799, ណាប៉ូឡេអុងបូណាផាតបានជួបជាមួយលោកEmmanuel Joseph Sieyès-ដែលជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអភិបាលប្រាំរូបដែលកំពុងចាប់ផ្តើមបង្កើតតំណែងនាយកប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលបារាំង-គាត់ជាអ្នកស្វែងរកមនុស្សដែលគាំទ្រការធ្វើរដ្ឋប្រហារដើម្បីផ្តួលរលំរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី3។ ផែនការក្នុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារនេះបានចូលរួមដោយប្អូនប្រុសរបស់ណាប៉ូឡេអុងគឺLucien, បានធ្វើជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលកាន់500អាសនៈ, រួមទាំងលោកRoger Ducos, ដែលមានតំណែងជាប្រធានអភិបាលម្នាក់ទៀត, និងលោកTalleyrand។ នៅថ្ងៃទី9 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ1799 (ទី18 ខែBrumaire (VIII under the French Republican Calendar)) និងថ្ងៃបន្ត, កងទ័ពដឹកនាំដោយបូណាផាតបានកាន់កាប់ត្រួតត្រា។ ពួកនេះបានបែងចែកក្រុមព្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ, បន្សល់ទុកនូវអង្គនីតិប្បញ្ញត្តិដែលត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថាបូណាផាត, ចំណែកលោកSieyèsនិងDucosត្រូវក្លាយជាកុងស៊ុលជាបណ្តោះអាសន្នក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាល។ ទោះបីជា Sieyèsរំពឹងថាខ្លួននឹងកាន់អំណាចខ្លាំងខ្លាក្នុងរបបថ្មីនេះ, ក៏ត្រូវព្រះអង្គបូណាបាតបានតែងតាំងលោកជាស្ថានកុងស៊ុល, ដែលត្រូវធ្វើសេចក្តីព្រាងនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី8និងធ្វើយ៉ាងម៉េចដើម្បីឱ្យខ្លួនឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាកុងស៊ុលទីមួយក្នុងរបបថ្មីនេះ។ បន្ទាប់មកលោកក៏ក្លាយជាមនុស្សដែលមានអំណាចខ្លាំងបំផុតនែប្រទេសបារាំងនាពេលនោះ, ដោយសារតែរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំទី10, ដែលបានធ្វើឱ្យលោកក្លាយជាកុងស៊ុលបារាំងមួយជីវិត។

ចម្បាំងក្នុងសមរភូមិMarengo (ថ្ងៃទី14 ខែមិថុនា ឆ្នាំ1800) បានសម្ពោធគំនិតនយោបាយដែលនឹងបន្តការអភិវឌ្ឍរហូតដល់យុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូឡេអុងលើទីក្រុងម៉ូស្គូ។ ណាប៉ូឡេអុងបានគ្រោងទុកគំនិតមួយដែលកាត់ទឹកដីឌុកនៃក្រុងMilanទៅជាទឹកដីខ្លួន, ការកំណត់លែកពីប្រទេសអូទ្រីសត្រូវបានគិតថាជាការរៀបចំយុទ្ធនាការថ្មីបុកទៅទិសខាងកើត។ កិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងអាមីស(Amiens), បានធ្វើឱ្យព្រះអង្គគ្រប់គ្រងប្រទេសអេហ៊្សីបគឺជាការឈប់សរមាកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គបានពង្រីកសិទ្ធិអំណាចទ្រង់បន្តិចម្តងៗចូលក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលីដោយវាយបញ្ចូលរដ្ឋភេទម៉ុន(Piedmont)និងយកហ្សេណូ(Genoa), ប៉ាម៉ា(Parma), ទូសកានី(Tuscany) និងណាប៉ូល(Naples)ដាក់បន្ថែមចូលទៅក្នុងដែនដីអាណានិគមព្រះអង្គគឺសាធារណរដ្ឋស៊ីសាឡេនប៉ី(Cisalpine Republic)។ បន្ទាប់មកទ័ពព្រះអង្គបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរ៉ូមហើយបានចាប់ផ្តើមចុះសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ1801ដើម្បីគ្រប់គ្រងសម្ភារៈសាសនារបស់សម្តេចប៉ុប(Pope)។ ព្រះអង្គបានដឹងកំហុសក្នុងការបង្កើនអំណាចរបស់សម្តេចប៉ុបដោយឲ្យគ្រាន់តែតាំងអំណាចតែគ្មានសិទ្ធកគ្រប់គ្រង, ណាប៉ូឡេអុងក៏បង្កើតប្រការOrganique (ឆ្នាំ1802) ក្នុងគោលបំណងចង់ក្លាយជាអ្នកការពារប៉ុបធម្មតា, ដូចឆាឡឺមែន(Charlemagne)ដែរ។ ដើម្បីលាក់ផែនការព្រះអង្គមុនពេលដល់ការប្រតិបត្តិមែនទែនរបស់ពួកគេ, ទ្រង់បានដាស់តឿនអាណានិគមបារាំងឲ្យងើបឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេសដោយនឹកឃើញពីអនុសាវរីយ៍ដ៏ឈឺចាប់នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ1763 ដែលអង់គ្លេសបានដណ្តើមទឹកដីអាណានិគមបារាំងពីទ្វីបអាមេរិកខាងជើង, ការតាស់តឿននេះបានបង្កើនការច្រណែនរបស់អង់គ្លេសមកលើបារាំង, ដែលព្រំប្រទល់បារាំងបានពង្រីកទៅដល់ទន្លេរ៉ែន(Rhine)និងហួសពីនេះទៅទៀតដល់ក្រុងហាន់ណូវ(Hanover), ហាំប៊ឺក(Hamburg) និងខូសវ៉េន(Cuxhaven)។ ណាប៉ូឡេអុងនឹងត្រូវកាន់កាប់ក្រុមឥស្សរជនជាច្រើនដោយការចូលគ្នារវាងមួយពួកអភិជនថ្មី(បានមកពីការកាន់កាប់ទឹកដីថ្មី)និងចាស់។

នៅថ្ងៃទី12 ខែឧសាភា ឆ្នាំ1802, Tribunatជនជាតិបារាំងម្នាក់បានបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆន្ទដោយលើកលែងតែCarnot, ដែលត្រូវចិត្តនឹងមេដឹកនាំបារាំងក្នុងការធ្វើកុងស៊ុលមួយជីវិត។ សកម្មភាពខាងលើនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយក្រុមការងារច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការទទួលបានសម្លេងឆ្នោតជាទូទៅមានចំនួន36,536,00សម្លេង។ នៅថ្ងៃទី2 ខែសីហា ឆ្នាំ1802, ណាប៉ូលេអុងបូណាបាតត្រូវបានប្រកាសថាទ្រុងនឹងជាកុងស៊ុលក្នុងមួយជីវិតព្រះអង្គ។


ណាប៉ូលេអុងទី1 កំពុងអង្គុយលើរាជបល្ល័ង្ក គំនូរគូដោយលោក ហ្សង់-អូអេស-ដូមីនី អ៊ីងងស៍, ឆ្នាំ1806។
Imperial Standard របស់ណាប៉ូឡេអុងទី1។

ការធ្វើបដិវត្តន៍មួយចំនួនបានកើតឡើងក្នុងតំបន់ខ្លះនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលគាំទ្រដោយ"Recess ឆ្នាំ1803", ដែលបានធ្វើឲ្យរដ្ឋបាវ៉ារៀ(Bavaria), Württemberg, និង Baden ចូលខាងភាគីចក្រភពបារាំង។ លោកវីលៀម ផីត, ដែលបានអំណាចលើអង់គ្លេសវិញ, បានមកអំពាវនាវសារជាថ្មីនូវសម្ព័ន្ធភាពAnglo-Austro-Russia ប្រឆាំងណាប៉ូឡេអុងដើម្បីបញ្ឈប់នូវការរីករាលដាលនៃបដិវត្តតូចៗនៅអឺរ៉ុបដែលគាំទ្រដោយបារាំង។

នៅថ្ងៃទី18 ខែឧសភា ឆ្នាំ1804, ណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានតែងតាំងជា"អធិរាជបារាំង"ដោយព្រឹទ្ធសភាបារាំង; នៅទីបំផុតព្រះអង្គបានឡើងគ្រងរាជ, បន្ទាប់ពីបានទទួលមកុដិដែកពីស្តេចLombard, និងបានពរជ័យពីPope Pius VIIនៅក្នុងវិហារNotre-Dameនៅទីក្រុងប៉ារីស

ក្នុងយុទ្ធនាការចំនួនបួន, ព្រះអធិរាជបានប្លាស់ប្តូរបារាំងពីប្រទេសសាធារណរដ្ឋនិងចក្រភពសហព័ន្ធមួយទៅជាអាណាចក្រដែលអាចប្រៀបបានទៅនឹងចក្រភពរ៉ូមពីសម័យដើម។ ខ្លះបានថារ៉ូមបានលេចធ្លោមកវិញជាលើកទីបីហើយបន្ទាប់ពីអាណាចក្ររបស់ជូលីស៍ សេសារនិងឆាឡឺមែនដែលបានធ្លាប់កែប្រែការវិវត្តន៍ប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសបារាំងពីមុនមក។ ចំណែកឯផែនការសម្ងាត់ដែលបារាំងបានគ្រោងទុកដើម្បីវាយប្រហារអង់គ្លេសនោះគឺមិនបានឃើញប្រតិបត្តិទេ, ចម្បាំងក្នុងសមរភូមិUlm និងសមរភូមិAusterlitzបានគ្របដណ្តប់លើការបរាជ័យរបស់ពួកTrafalgarហើយជំរុំនៅបូឡូន(Boulogne)ត្រូវចោលធនធានយោធាដ៍ល្អបំផុតតាមបញ្ជារបស់អធិរាជណាប៉ូឡេអុងក្នុងទម្រុងLa Grande Armée។

ជ័យជម្នះដំបូងៗ[កែប្រែ]

នៅក្នុងសង្គ្រាមនៃសម្ព័ន្ធភាពទីបី, ណាប៉ូឡេអុងបានបំបោសចេញនូវចក្រភពចំណាស់មួយគឺHoly Roman Empire និងទ្រុងបានបង្កើតរដ្ឋមួយនៅអាល្លឺម៉ង់ភាគខាងត្បូងដែលមានរួមបញ្ចូលនូវរដ្ឋចំណុះតូចធំដូចជារដ្ឋបាវ៉ារៀ, បាដិន(Baden), Württemberg, ហែស-ដាមស្តាដ(Hesse-Damstadt), និងសាសូនី(Saxony) ហើយទាំងមូលបានក្លាយទៅជាសហព័ន្ធរ៉ែន(The Confederation of the Rhine)។ សន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺក(Pressburg), បានចុះនូវថ្ងៃទី26 ខែធ្នូ ឆ្នាំ1805, ដែលបានទាញសម្បទានដែនដីពីអូទ្រីស, ដែលកំពុងស្ថិតនៅលើសំណងហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំមួយ។ ការបង្កើតនៃព្រះរាជាណចក្រអ៊ីតាលីរបស់អធិរាជណាប៉ូឡេអុង, ការកាន់កាប់អានកូណា(Ancona), និងការបញ្ចូលឧបទ្វីបវេនេសែ(Venetia)និងដែនដីអាឌ្រាទិច(Adriatic)ដែលពីមុនធ្លាប់ជាដែនដីខ្លួនបានសម្គាល់នូវជំហ៊ានថ្មីមួយក្នុងការពង្រីកទឹកដីចក្រភពព្រះអង្គ។

ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋចំណុះបន្ថែមសម្រាប់ធ្វើឲ្យងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង, ណាប៉ូឡេអុងបានចាត់ឲ្យញាតិសន្តានព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរដ្ឋជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ វង្សត្រកូលបូណាប៉ាតបានចាប់អារម្មណ៍រៀបអភិសេយជាមួយនឹងរាជវង្សនគរដទៃទៀត, ដែលបានធ្វើឲ្យរដ្ឋមួយចំនួនមានអធិបតេយ្យភាពខ្ពស់។ ចូសែហ្វ បូណាបាតបានចូលកាន់អំណាចជារាជវង្សBourbonsនៅណាប៉ូលLouis Bonaparteបានឡើងគ្រោងរាជ្យជាស្តេចនៃរាជាណាចក្រហូឡង់, ហើយបានប្តូរឈ្មោះមកសាធារណរដ្ឋបាវ៉ាដ(Batavian Republic); ចូជីម មូរ៉ាតបានក្លែយជា Grand-Duke នៃនគរប៉ឹរ; ជេរ៉ូម បូណាបាតបានក្លាយជាកូនប្រសាររបស់ស្តេចនៃនគរWürttemberg; និងលោក Eugéne de Beauharnais ត្រូវបានតែងតាំងជាស្តេចនៃនគរបាវ៉ារៀខណៈពេលដែលព្រះនាង Stéphanie de Beauharnais បានរៀបអភិសេយជាមួយបុត្ររបស់ Grand Duke នៃនគរបាដិន។ លើសពីការឡើងកាន់អំណាចនៃរដ្ឋចំណុះទាំងអស់នេះទៅទៀតនោះ, គឺញាតិសន្តានដែសជិតស្និទជាមួយអធិរាជណាប៉ូឡេអុងត្រូវបានព្រះអធិរាជប្រគល់ងារជាព្រះអង្គនៃបារាំងនិងបានបង្កើតជាខ្សែអធិរាជនៃចក្រភពបារាំងទីមួយ(ខ្សែរាជវង្សណាប៉ូឡេអុង)។

កាលបើបានជួបសង្គ្រាមជាមួយសត្រូវ, ព្រះអធិរាជមិនដែលឲ្យសត្រូវព្រះអង្គមានអំណាចឯករាជ្យឡើយ គឺត្រូវក្រោមការកាន់កាប់របស់ព្រះអង្គ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨០៦, រាជវង្សហាបប៉ឹរ(Habsburg)បានលាលែងពីតំណែងជាអធិរាជនិងជារាជវង្សនៃចក្រភពHoly Roman ដើម្បីកុំឲ្យណាប៉ូឡេអុងក្លាយជាអធិរាជថ្មីបន្ទាប់។ ការធ្វើបែបនេះបានបញ្ឈប់នូវអំណាចនយោបាយដ៏ខ្លាំងខ្លាមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុបដែលបានអនុវត្តជាងមួយពាន់ឆ្នាំកន្លងមកហើយ និយាយជារួមគឺដោយសារតែខ្លាចណាប៉ូឡេអុងមានអំណាចខ្លាំងខ្លា ទើបបាននាំមកនូវការដួលរលំនៃHoly Roman Empireនគរព្រុស្សីត្រូវបានបារាំងកាត់ទឹកដីនគរហានណូវ(Hanover)យ៉ាងធំទៅឲ្យដើម្បីកុំឲ្យពួកព្រុស្សីមកលូកដៃក្នុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីនេះ។ ដោយបានការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាណនយោបាយខ្លះៗ បារាំងបានប្រគល់ទឹកដីដែលនៅសល់ពីហាណូវទៅឲ្យចក្រភពអង់គ្លេសជាសំណើសន្តិភាព។ សកម្មភាពទាំងអស់នេះ, រួមទាំងកំណើននៃភាពតានតឹងក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលនៅក្រោមអនុត្តរភាពបារាំង, នគរព្រុស្សីដែលចង់បានទឹកដីអាល្លឺម៉ង់បានឆ្លើយតបមកវិញដោយបង្កើតសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរុស្ស៊ីនឹងបានបញ្ជូនកងទ័ពវាយចូលទៅក្នុងនគរបាវ៉ារៀ(ក្រោមបារាំង)នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៦។ នោះសង្គ្រាមរវាងព្រុស្សីនិងបារាំងក៏បានកើតឡើងដែលគេហៅថាសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបួន, ដែលឃើញបារាំងបានយកឆ្នះលើទ័ពរបស់ស្តេចព្រុស្សីក្នុងសមរភូមិ Jena-Auerstedt។ បារាំងក៏យកបានជ័យជំនះជាបន្តបន្ទាប់ទៀតទៅលើទ័ពរុស្ស៊ីនៅសមរភូមិ Eylau និង Friedland ដែលទីបំផុតបារាំងបានឈ្នះសង្គ្រាម, និងជាលទ្ធផលបានធ្វើឲ្យអាណាចក្រនគររបស់ស្តេចFrederick the Great(ស្តេចព្រុស្សី)ត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញ, ក្រោយមកបារាំងបានតម្រូវឲ្យប្រទេសរុស្ស៊ី និងព្រុស្សីចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយខ្លួននៅតំបន់ធាលស៊ីត

ទំហំនិងអំណាចចក្រភពបារាំង[កែប្រែ]


Arc de Triomphe, សាងសង់ដោយណាប៉ូលេអុងដែលជាកិត្តិយសនៃកងទ័ពព្រះអង្គGrande Armée, គឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់មួយដែលបានកសាងឡើងនៅក្នុងទីក្រុងប៉ារីសនាសម័យចក្រភពបារាំងទីមួយ។

សន្ធិសញ្ញាធិលស៊ីតបានបញ្ចប់សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ីនិងចក្រភពបារាំងហើយជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសម្ព័ន្ធមិត្តថ្មីរវាងចក្រភពមហាអំណាចពីរ(ចក្រភពរុស្ស៊ីនិងបារាំង)។ មហាអំណាចទាំងពីរនេះបានយល់ព្រមជួយគ្នាទៅវិញទៅមករាល់បញ្ហានិងជម្លោះដែលបានជួបដោយស្ងាត់ៗ។ បារាំងបានសន្យាជាមួយរុស្ស៊ីថានឹងផ្តល់ជំនួយដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអូតូម៉ង់, ឯរុស្ស៊ីក៏បានយល់ព្រមតបវិញថានឹងចូលជាសមាជិកក្នុង Continential System ដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស។ អធិរាជណាប៉ូឡេអុងក៏បានបង្ខំ Alexander ឲ្យចូលទៅជ្រៀតជ្រែកក្នុងសង្គ្រាមអង់គ្លេស-រុស្ស៊ីហើយបានបញ្ឆេះសង្គ្រាមហ្វាំងឡង់ប្រឆាំងនឹងស៊ុយអែតដើម្បីបង្ខំប្រទេសស៊ុយអែតចូលរួមធ្វើសមាជិកក្នុង Continential System ដែល។

ជាក់លាក់ជាងនេះទៅទៀត, អធិរាជរុស្ស៊ីបានយល់ស្របនឹងការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីតំបន់ Wallachia និង Moldavia, ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ី ជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ទួកគី (១៨០៦-១៨១២)។ កោះ Ionian និង Cattaro, ដែលបានដណ្តើមបានដោយឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីពីររូបគឺលោក Ushakov និងលោក Senyavin នឹងត្រូវប្រគល់ឲ្យទៅពួកបារាំង។ ជារង្វាន់តបស្នងគុណរុស្ស៊ីវិញ, ណាប៉ូឡេអុងបានធានាអធិបតេយ្យភាពឲ្យឌូឈីនៃអាឡឹនប៊ឺកនិងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់តូចៗដទៃទៀតដែលមានអ្នកដឹកនាំជាសាច់ញាតិរាជវង្សរុស្ស៊ី។

សន្ធិសញ្ញាមួយនេះបានកាត់យកទឹកដីនគរព្រុស្សីពាក់កណ្តាលៈ តំបន់ Cottbus ត្រូវធ្លាក់ជាទឹកដីរបស់រដ្ឋសាសូនី, ទន្លេផ្នែកខាងឆ្វេងតំបន់Elbeត្រូវបានប្រគល់ឲ្យរាជាណាចក្រទើបតែបង្កើតថ្មីគឺ Kingdom of Westphalia, តំបន់ Białystok បានឲ្យទៅរុស្ស៊ីនិងទឹកដីប៉ូឡូញទាំងប៉ុន្មានដែលធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រុស្សីត្រូវក្លាយជារដ្ឋថ្មីគឺឌូឈីនៃក្រុងវ៉ាសល។ ព្រុស្សីត្រូវបានបញ្ជាឲ្យដកចំនួនទ័ពឲ្យនៅសល់ត្រឹម៤០,០០០នាក់និងត្រូវបង់សំណងអស់ចំនួន១០០,០០០,០០០លុយបារាំង(Francs)។ ក្រុមអ្នកប្រតិបត្តិច្បាប់នៅព្រុស្សីបានចាត់ទុកសន្ធិសញ្ញានេះថាមិនមានភាពយុត្តិធម៌និងជាការគាបសង្កត់ជិះជាន់មកលើជាតិព្រុស្សី។

ណាប៉ូឡេអុងកំពុងត្រួតពិនិត្យ ឆ្មាំអធិរាជ មុនពេលសមរភូមិJena, ឆ្នាំ១៨០៦

លោក Talleyrand បានណែនាំដល់ណាប៉ូឡេអុងឲ្យបន្តការស្វែងរកលក្ខខណ្ឌដោយកុំបង្ខំប្រញាប់; សន្ធិសញ្ញាទាំងនេះបានសម្គាល់នូវដំណាក់កាលដ៏សំខាន់មួយក្នុងការក្បត់របស់លោកទៅអធិរាជ។ បន្ទាប់ពីការចុះសន្ធិសញ្ញាធិលស៊ីត; ដោយមិនព្យាយាមសម្របសម្រួលស្ថានភាពនៅអឺរ៉ុប; ដូចអ្វីដែលលោក Talleyrand បានណែនាំ; ណាប៉ូឡេអុងបែរជាចង់កំចាត់ពួកអង់គ្លេសហើយពង្រីកអំណាចព្រះអង្គក្នុងអ៊ីតាលីទៅវិញ។ ក្នុងសម្ព័ន្ធមិត្តមហាអំណាចភាគខាងជើង, ព្រះអង្គបានបន្ថែមលីកនៃ Baltic និងកំពង់ផែមួយចំនួនជុំវិញសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ហើយក្នុងការវាយលុកទីក្រុង Copenhagen របស់កងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេស, ណាប៉ូឡេអុងបានឆ្លើយតបទៅអង់គ្លេសវិញដោយបិទផ្លូវទឹកក្នុងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៧។

ការយល់ព្រមឯកភាពគ្នានិងការវាយយករដ្ឋ Naples បាននាំមកនូវភាពលំបាកជាមួយសម្តេច Pope, ជាការសំដៅទៅលើ Pius VII ដែលបន្តការអះអាងពីធិបតេយ្យភាពរបស់ Pope Gregory VII។ មហិច្ឆតារបស់ព្រះអធិរាជ្យមកលើពួករ៉ូម៉ាំងត្រូវបានលាតត្រដាងដោយការចូលកាន់កាប់ព្រះរាជាណាចក្រណាប៉ុលនិងតំបន់ Marches របស់ព្រះអង្គ; និងការត្រលប់មកចូលទីក្រុងរ៉ូមនៃមន្រ្តីយោធាបារាំងមួយរូបគឺលោក Miollis; ក្នុងខណៈពេលនោះដែលឧត្តមសេនីយ៍បារាំងម្នាក់គឺលោក Junot ដែលកំពុងលុកលុយពួកព័រទុយហ្គាល់, Joachim Murat បានកាន់កាប់ដែនដីអតីតពួកអេស្ប៉ាញ-រ៉ូម៉ាំង, ក្រោយមកបានឲ្យ Joseph Bonaparte ប្លាស់មកគ្រប់គ្រង។

ណាប៉ូឡេអុងបានខំប្រឹងយកជ័យជំនះដើម្បីកាន់កាប់ឧបទ្វីបអាយបេរី (Iberion Peninsula) ដូចដែលទ្រុងធ្លាប់បានកាន់កាប់ប្រទេសអ៊ីតាលី, ហូឡង់ និង ហេស (Hesse) ដែល។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, ការធ្វើនិរទេសបញ្ជូនគ្រួសាររាជវង្សអេស្ប៉ាញទៅ Bayonne (ប្រទេសបារាំង), បូករួមបញ្ចូលជាមួយការឡើងសោយរាជ្យរបស់ យ៉ូសែប បូណាបាត មកលើអេស្ប៉ាញ, បានធ្វើឲ្យប្រជាជនអេស្ប៉ាញងើបប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុង។ បន្ទាប់ពីមានកុប្បកម្មដុស ដឺ ម៉ាយ៉ូ និងជម្លោះឥតឈប់ឥតឈរបន្តបន្ទាប់មក, រដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្តើមធ្វើយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយ, ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចុនតាស (Juntas)។ ឧបទ្វីបនេះបានក្លាយទៅជាលំហសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមចាប់ពីជួរភ្នំ Pyrenees នៃភាគខាងជើងប្រទេសអេស្ប៉ាញរហូតដល់ច្រកសមុទ្រនៃកោះ Gilbraltar នៃភាគខាងត្បូង, ដែលគេបានឃើញទ័ពអធិរាជ (បារាំង) ប្រឈមមុខប្រយុទ្ធជាមួយទ័ពអេស្ប៉ាញដែលនៅសេសសល, និងព្រមទាំងកងកម្លាំងទ័ពរបស់អង់គ្លេសនិងព័រទុយហ្គាល់ផងដែល។ ដូផុនបានទទួលជ័យជំនះលើឧត្តមសនីយ៍អេស្ប៉ាញលោក Castaños, ចំណែក Junot វិញបានទទួលបរាជ័យនៅ Sintra, ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ទៅឧត្តមសនីយ៍ Wellesley

បន្ទាប់ពីសមរភូមិ Eylau, ឆ្នាំ ១៨០៧

អេស្ប៉ាញបានប្រើទ័ពចាស់ៗទាំងអស់ដែលត្រូវប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិផ្សេងៗប្រឆាំងនឹងណាប៉ូឡេអុង, ដោយសារការខ្វះខាតទ័ព ពួកអេស្ប៉ាញត្រូវកេណ្ឌទាហានដែលមានភាពវ័យក្មេងដើម្បីជំនួសក្នុងសមរភូមិទាំងអស់នោះ។ ការទប់ទល់តស៊ូរបស់អេស្ប៉ាញបានផ្តល់ឥទ្ធិពលទៅលើប្រទេសអូទ្រីស, ដែលផ្តល់សញ្ញាបង្ហាញនូវសក្តានុពលនៃការងើបតទល់នឹងពួកបារាំង។ ការរករឿងរបស់លោក Talleyrant និងការគាំទ្ររបស់ពួកអង់គ្លេសឲ្យប្រជាជនអូទ្រីសធ្វើត្រាប់តាមប្រជាជនអេស្ប៉ាញ។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨០៩, អូទ្រីសបានវាយលុកចូលសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងគឺ រដ្ឋបាវ៉ារៀ។ ទោះជាយ៉ាងណា, យុទ្ធនាការនាឆ្នាំ ១៨០៩ មិនមានរយៈពេលយូរនិងផ្តល់ផលវិបាកច្រើនឲ្យបារាំងដូចអេស្ប៉ាញទេ។ បន្ទាប់ពីការសម្រេចចិត្តយ៉ាងខ្លីក្នុងរដ្ឋបាវ៉ារៀ, ណាប៉ូឡេអុងបានបើកផ្លូវប្រយុទ្ធយាងទៅកាន់ទីក្រុងវៀនណាជាលើកទីពីរ។ នៅក្នុងសមរភូមិ Aspern-Essling, ណាប៉ូឡេអុងបានទទួលរងបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្រ្តធ្ងន់ធ្ងរដំបូងបង្អស់របស់ទ្រង់, ជាមួយការបាត់បង់ជីវិតរបស់លោក Jean Lannes, ដែលជាឧត្តមសនីយ៍ដ៏ខ្លាំងខ្លាម្នាក់របស់បារាំងនិងជាមិត្តដ៏ល្អរបស់ណាប៉ូឡេអុង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, ជ័យជម្នះនៅ Wagram បានបង្ខំឲ្យអូទ្រីសសុំសន្តិភាពបញ្ឈប់សង្គ្រាម។ សន្ធិសញ្ញាSchönbrunn នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៩, បានឃើញខេត្ត Illyrian របស់អូទ្រីសត្រូវកាត់ឲ្យបារាំង ហើយបារាំងបានអះអាងទទួលស្គាល់ខេត្តមួយនេះជាខេត្តរបស់ខ្លួនកាលពីមុន។

សម្តេច Pope ត្រូវបានបារាំងនិរទេសដោយបង្ខំទៅ Savona, ហើយតំបន់ត្រួតត្រារបស់សម្តេចត្រូវដាក់បញ្ចូលជាដែនដីអាណាចក្រខ្លួន។ ការសម្រេចរបស់ព្រឹទ្ធសភាក្នុងការបង្កើតងារថ្មីគឺ"ស្តេចនៃរ៉ូម"នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨១០ និងលើកទីក្រុងរ៉ូមជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។ រវាងឆ្នាំ១៨១០ និងឆ្នាំ១៨១២ ការលែងលះគ្នារវាងណាប៉ូឡេអុងនិងចូស្សេហ្វីន, និងការរៀបអភិស័យជាមួយនឹងរដ្ឋទាយាទអូទ្រីសគឺម្ចាស់ស្រ្តីម៉ារី លូអ៊ី, ក្រោយមកមានការចាប់កំណើតស្តេចនៃរ៉ូម, ដែលនឹងជាការបំភ្លឺផ្លូវគោលនយោបាយអធិរាជនាពេលអនាគត។ ភ្លាមៗនោះព្រះអធិរាជបានដកហូតសិទ្ធអំណាចចេញពីបងប្អូនបង្កើតខ្លួនហើយផ្តោតទៅលើសេចក្តីស្រឡាញនិងផ្តល់មហិច្ឆតាទៅឲ្យបុត្រទ្រង់, ហើយហ៊ានធានាថាបុត្រទ្រង់នឹងតក្លាយជារាជវង្សនៃអាណាចក្រមួយនេះ។ ទាំងអស់នេះគឺជាចំណុចដ៍ខ្ពស់មួយនៃចក្រភពបារាំង។