រាជាណាចក្រព្រុស

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
រាជាណាចក្រព្រុស

[Königreich von Preußen] error: {{lang}}: text has italic markup (help)  (អាល្លឺម៉ង់)
១៧០១–១៩៤៧
Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg
ទង់
(១៨០៣–១៨៩២)
[[File:Lesser arms Full achievement of arms of the Kingdom of Prussia|85px|alt={{{coat_alt}}}]]
ឆ្វេង: ឥន្រ្តីព្រុស៊ាន (១៨៧១–១៩១៨)
ស្តាំ: full achievement(១៨៧៣–១៩១៨)
Motto: Gott mit uns  (High German)
Nobiscum deus  (Latin)
"God with us"
Map-DR-Prussia.svg
រាជាណាចក្រព្រុស(ខៀវ) ក្នុងដំណាក់កាលក្លាយជារដ្ឋនាំមុខគេនៃចក្រភព អាល្លឺម៉ង់
Capital

បែរឡាំង (១៧០១–១៩១៨)

កូនីកបឺក (រដ្ឋធានីជាផ្លូវការរហូតដល់ឆ្នាំ១៨០៦)
Common languages ភាសាអាល្លឺម៉ង់ (តាមផ្លូវការ)
Demonym(s) Prussian/ព្រុស៊ាន
Government

រាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ (ដល់ឆ្នាំ ១៨៤៨)

រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (ពីឆ្នាំ១៨៤៨)
ឌុក1  
• ១៥២៥–១៥៦៨
អាលបឺតទីមួយ (ដំបូងគេ)
• ១៦៨៨–១៧០១
ហ្រេឌឺរិចទីបី (ក្រោយគេ)
ព្រះមហាក្សត្រ1  
• ១៧០១–១៧១៣
ហ្រ្វេដឺរិកទីមួយ (ដំបូង)
• ១៨៨៨–១៩១៨
Wilhelm II (ក្រោយគេ)
នាយករដ្ឋមន្ត្រី1, 2  
• ១៩១៨
ហ្វ្រីដរីច អ៊ីបឺត (ដំបូងគេ)
• ១៩៣៣–១៩៤៥
ហឺមែន ហ្គោរីង (ក្រោយគេ)
Historical era Early modern Europe to Contemporary
ទី១០ ខែមេសា ១៧០១
២៧ សីហា ១៦១៨
១៨ មករា ១៧០១
៩ វិច្ឆកា ១៩១៨
• ការរំលាយ (de facto, បាត់បង់ឯករាជ្យ)
៣០ មករា ១៩៣៤
ទី២៥ ខែកុម្ភៈ ១៩៤៧
Currency Reichsthaler
German gold mark (1873–1914)
German Papiermark (1914–1923)
Reichsmark (1924 to the Abolition of Prussia)
Today part of អាល្លឺម៉ង់
ប៉ូឡូញ
រុស្ស៊ី (Kaliningrad Oblast)
លីទុយអានី
ដាណឺម៉ាក
ប៊ែលហ្សិក
ឆេក
ស្វីស
  • 1 The heads of state listed here are the first and last to hold each title over time. For more information, see individual Prussian state articles (links in above History section).
  • 2 The position of Ministerpräsident was introduced in 1792 when Prussia was a Kingdom; the prime ministers shown here are the heads of the Prussian republic.

រាជាណាចក្រព្រុស (ភាសាអង់គ្លេស: Kingdom of Prussia | ភាសាអាល្លឺម៉ង់: Königreich Preußen) គឺជារាជាណាចក្រអាល្លឺម៉ង់ដែលតាងឡើងដោយរដ្ឋព្រុសនៅចន្លោះឆ្នាំ១៧០១ និងឆ្នាំ១៩១៨។ រាជាណាចក្រមួយនេះគឺជាកម្លាំងជំរុញពីក្រោយការបង្រួបបង្រួមជាតិអាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៨៧១ ហើយជារដ្ឋផ្តាច់មុខគេនៃចក្រភពអាល្លឺម៉ង់រហូតដល់ការរំលាយរដ្ឋមួយនេះក្នុងឆ្នាំ១៩១៨។ ទោះឈ្មោះរបស់វាមានប្រភពមកពីតំបន់មួយឈ្មោះ"ព្រុស្ស៊ី" រឺ"ព្រុស"មែន, តែតាមការពិតវាគឺមានប្រភពមកពីនគរប្រេនឌេនបឺក, ដែលមានរដ្ឋធានីឈ្មោះបែរឡាំង(Berlin ដែលសព្វថ្ងៃជារាជធានីនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់)។

ព្រះមហាក្សត្រដំបូងៗនៃព្រុសគឺភាគច្រើនមកពីរាជវង្សហូហិនសូលឺន។ ព្រុសគឺជាប្រទេសដែលមានអំណាចដ៏អស្ចារ្យតាំងពីវាក្លាយជារាជាណាចក្រមក, គឺតាមរយៈនគរប្រេឌេនបឺក-ព្រុស, ជានគរមុនពេលដែលព្រុសក្លាយជារាជាណាចក្រដែលអំណាចយោធារបស់អាណាចក្រនេះស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ហ្វ្រេឌ្រិច វីលៀម, ដែលអ្នកខ្លះតែងហៅថា "The Great Elector"។ អំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់ព្រុសបានបន្តកើនឡើងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្រ្វេឌ្រិចទីពីរ, ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា"ហ្រ្វេឌ្រិចដ៏អស្ចារ្យ", ដែលព្រះអង្គជាបុត្រទីបីរបស់ហ្វ្រេឌ្រិច វីលៀមទីមួយ។ ហ្វ្រេឌ្រិចដ៏អស្ចារ្យគឺជាអ្នកដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កឲមានសង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ, ដោយទ្រង់បានទប់ទល់នឹងប្រទេសមួយចំនួនរួមមាន អូទ្រីស, រុស្ស៊ី, បារាំង, និងស៊ុយអែត ហើយបានធ្វើឲព្រុសដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់អាល្លឺម៉ង់, និងព្រមទាំងធ្វើឲប្រទេសព្រុសក្លាយជាអាណាចក្រដ៏មានអំណាចអស្ចារ្យនៅអឺរ៉ុបនាពេលនោះទៀតផង។ បន្ទាប់ពីអំណាចរបស់ព្រុសលិចឡើងមក ព្រុសបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋមហាអំណាចមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ផ្សេងទៀត។ មួយរយឆ្នាំក្រោយមក នគរព្រុសបានបន្តយកជ័យជម្នះពីសង្គ្រាមមួយទៅសង្គ្រាមមួយទៀត។ ដោយឥទ្ធិពលអំណាចព្រុសកាន់តែកើន ព្រុសបានព្យាយាមបង្រួបបង្រួមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់ដោយមានការដឹកនាំដោយខ្លួន។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកបានបញ្ចប់,សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង, បញ្ហាមួយក្នុងការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋទាំងអស់ឱ្យកាន់តែជិតស្និតគ្នាបានបណ្តាលឱ្យមានបដិវត្តពាសពេញក្នុងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់នោះ, ដោយរដ្ឋនីមួយៗចង់បានបតិដ្ឋាកម្មរៀងខ្លួនៗ។ ការប៉ុនប៉ងបង្កើតសហព័ន្ធមួយនេះត្រូវបានបរាជ័យហើយសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៨៦៦ នៅពេលដែលសង្គ្រាមមួយបានកើតឡើងរវាងសមាជិកមហាអំណាចក្នុងសហព័ន្ធនេះ, គឺរវាងរាជាណាចក្រព្រុសនិងចក្រភពអូទ្រីស។ សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ខាងជើង, ដែលចាប់មានឡើងពីឆ្នាំ១៨៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៧១, បានបង្កើតឲមានសម្ព័ន្ធភាពកាន់តែជិតស្និទ្ធរវាងព្រុសនិងរដ្ឋដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងព្រុស ឯប្រទេស(ចក្រភព)អូទ្រីសនិងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ភាគខាងត្បូងទាំងប៉ុន្មាននៅបន្តមានស្វ័យរាជ្យរៀងៗខ្លួន។សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ខាងជើងត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាកម្លាំងយោធាដ៏ខ្លាំងពូកែមួយក្រោយពីសង្គ្រាមអូស្រ្តូ-ព្រុស ប៉ុន្តែយូរទៅកម្លាំងយោធានោះក៏ត្រូវបានធ្លាក់នៅក្រោមចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ទាំងស្រុងវិញ។ ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់កើតមានឡើងពីឆ្នាំ១៨៧១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៨ ដោយភាពទទួលបានសម្រេចក្នុងការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់ឱ្យស្ថិតក្រោមអនុត្តរភាពរបស់ព្រុស, មូលហេតុនៃការសម្រេចនេះមួយទៀតគឺដោយសារតែណាប៉ូលេអុងទី៣ បានចាញ់សង្គ្រាមបារាំង-ព្រុសនៅឆ្នាំ១៨៧០-៧១។ សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឲរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់រួបរួមសាមគ្គីគ្នា(ដឹកនាំដោយព្រុស)ប្រឆាំងនឹងបារាំង, ហើយជ័យជម្នះរបស់អាល្លឺម៉ង់បានធ្វើឲលេចចេញនូវគំនិតជាតិនិយមទូទាំងអឺរ៉ុប ដែលធ្វើឲមានការផ្លាស់ប្តូរមតិគំនិតរបស់ប្រទេសមួយចំនួនដែលប្រឆាំងនឹងការរួបរួមជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៧១, រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់បានក្លាយជាប្រទេសតែមួយ, លើកលែងតែអូទ្រីសនិងប្រទេសស្វីស, ដោយរាជាណាចក្រព្រុសជារដ្ឋមហាអំណាចក្នុងប្រទេស។

ព្រុសត្រូវគេយល់ស្របថាជាបព្វាធិការីមុនការរួបរួមជាតិអាល្លឺម៉ង់ (German Reich ពីឆ្នាំ១៨៧១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៥) ហើយជារដ្ឋមួយដែលត្រូវស្នងបន្តដោយសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ដែលជាប្រទេសអាល្លឺម៉ងសព្វថ្ងៃ។ ការលុបបំបាត់រដ្ឋព្រុសជាផ្លូវការត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយក្រុមប្រឹក្សាត្រួតគ្រប់គ្រងសម្ព័ន្ធមិត្ត ដែលក្រុមព្រឹក្សានេះបានសំដៅបញ្ជាក់ថាប្រពៃណីនៃអាណាចក្រមួយនេះគឺអាចនឹងបណ្តាលឱ្យមានលទ្ធិយោធានិយមនិងប្រតិកិរិយានិយមនាពេលអនាគតទៀត ដូចនេះក្រុមប្រឹក្សាបានកំពុងតែកែលំអនូវស្ថានភាពរដ្ឋទាំងអស់របស់អាល្លឺម៉ង់។ រដ្ឋសេរីព្រុស (Freistaat Preußen), ដែលមានឡើងបន្ទាប់ពីការរំលាយបំបាត់រាជាណាចក្រព្រុសក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១, គឺបានក្លាយជាកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យដ៏ធំមួយក្នុងសាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (សាធារណរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់) រហូតទៅដល់ការធ្វើរដ្ឋប្រហារជាតិនិយមនៃឆ្នាំ១៩៣២ ដែលគេស្គាល់ថារដ្ឋប្រហារព្រុស ឫអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា Preußenschlag ។ រាជាណាចក្រព្រុសបានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយមូលនិធិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ព្រុស (Stiftung Preußischer Kulturbesitz (SPK)), ដែលជាអង្គការវប្បធម៌ដ៏ធំជាងគេនៅលើពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្រ្ត[កែប្រែ]

ការបង្កើត[កែប្រែ]

នៅឆ្នាំ១៤១៥ ក្រុមគ្រួសាររាជវង្សហូហិនសូលឺនបានធ្វើដំណើរពីទិសខាងត្បូងមកដល់ប្រេនឌេនបឺក(ដែលពេលនោះគេហៅថា Margraviate of Brandenburg) ហើយបានត្រួតត្រាតំបន់នោះក្នុងនាមជា Elector ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤១៧ រាជវង្សហូសិនសូលឺនត្រូវបានតែងតាងជា prince-elector នៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ (Holy Roman Empire)។

បន្ទាប់ពីចប់សង្គ្រាមប៉ូឡូញ, ទីប្រជុំជនបាល់ទិកដែលទើបតែបង្កើតថ្មីក្នុងរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់មួយចំនួន, រួមទាំងព្រុសផង, បានជួបនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន។ ទីប្រជុំជនក្នុងតំបន់ព្រុសជាច្រើនមិនមានលិទ្ធភាពចូលរួមកិច្ចប្រជុំនយោបាយក្រៅតំបន់បាននោះទេ។ គ្រប់ទីប្រជុំជនក្នុងតំបន់បានធ្លាក់មករកភាពក្រីក្រ, សម្បីតែទីប្រជុំជនធំជាងគេ, គឺដានស៊ិកក៏ត្រូវខ្ចីបំណុលពីកន្លែងផ្សេងទៀតដែរដើម្បីធ្វើជំនួញ។ ភាពក្រីក្រនៅតាមទីប្រជុំជនទាំងអស់នេះគឺបណ្តាលមកពីរដ្ឋជិតខាងរបស់ព្រុស, ដែលរដ្ឋទាំងនោះបានបង្កើតរបៀបធ្វើជំនួញផ្តាច់មុខគេ, ដោយហេតុនេះហើយបានជាទីប្រជុំជនថ្មីៗក្នុងតំបន់ព្រុសមិនអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយបាន។ បញ្ហាក្រីក្រទាំងអស់នេះបាននាំឱ្យមានជម្លោះ, សង្គ្រាម, និងការលុកលុយគ្នា។ ក៏ប៉ុន្តែការធ្លាក់ចុះនៃទីប្រជុំជនទាំងអស់នោះបានបង្កើនអំណាចទៅឱ្យពួកវណ្ណៈអភិជន, និងក៏បានធ្វើឱ្យវណ្ណៈថ្នាក់កណ្តាលក្នុងប្រេនឌេនបឺកមានភាពរីកចម្រើនផងដែរ។

វាពិតជាច្បាស់លាស់ណាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៤០ នគរប្រេនឌេនបឺកគឺមានភាពខុសគ្នាពីតំបន់អាល្លឺម៉ង់ដទៃទៀត, ព្រោះនគរនេះបានជួបនឹងគ្រោះពីរយ៉ាងដែលរាជនគរដទៃទៀតមិនដែលបានជួបសោះ, គឺការបែងចែករើសអើងពីតំបន់ដទៃ និងការគំរាមកំហែងឈ្លានពានពីនគរជិតខាង។ ប្រេនឌេនបឺកបានរារាំងបញ្ហាខាងលើដោយអនុម័តតាម Dispositio Achilles, ដែលបណ្តុះនូវគោលការណ៍ Primogeniture ទៅឲប្រេនឌេនបឺក និងតំបន់ហ្រ្វាងកូនីន(បារាំង)។ ប៉ុន្តែនូវសល់បញ្ហាមួយទៀតដែលត្រូវដោះស្រាយតាមរយៈការពង្រីកទឹកដី។ ប្រេនឌេនបឺកគឺត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយរាជនគរដទៃទៀតដែលព្រំដែនរបស់ពួកគេគឺសប្បូរទៅដោយការឃ្លាំមើលយ៉ាងតឹងរឹង។ ដូចច្នេះ នគរទាំងអស់នោះអាចវាយលុកប្រេនឌេនបឺករាល់ពេលណក៏បានដែរ។ មធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីកុំឱ្យមានការវាយលុកពីសំណាក់នគរជិតខាងនោះ, គឺនគរប្រេនឌេនបឺកត្រូវតែសម្រួលជាមួយនឹងនគរទាំងអស់នោះមុន តាមរយៈការចរចាសម្របសម្រួលគ្នា និងការរៀបអភិសាយរវាងរាជវង្សប្រេនឌេនបឺកនឹងរាជវង្សនគរដទៃទៀត, ការធ្វើបែបនេះនគរប្រេនដឌនបឺកបានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីខ្លួនបន្តិចម្តងៗ រហូតទាន់តែគ្មានការគំរាមកំហែងពីនគរដទៃទៀត។

រាជវង្សហូហិនសូលឺនត្រូវបានតាងជាអ្នកត្រួតត្រាប្រេនដេនបឺក (Margraviate) ក្នុងឆ្នាំ១៥១៨។ នៅឆ្នាំ១៥២៩ រាជវង្សហូហិនសូលឺនបានធ្វើឱ្យឌុកនៃផូមេរ៉ានា (Duke of Pomerania) ត្រឡប់មកស្ថានភាពដូចដើមវិញបន្ទាប់ពីមានជម្លោះជាមួយគ្នារៀងៗមក, ហើយហូហិនសូលឺនបានយកតំបន់ភាគខាងកើតបន្ទាប់ពីចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពវេសផាលា (Westphalia)។

នៅឆ្នាំ១៦១៨ រាជវង្សហូហិនសូលឺនបានទទួលតំណែងជា ឌុក(Duchy)នៃព្រុស, ចាប់ពីឆ្នាំ១៥១១មក ព្រុសបានដឹកនាំដោយមេដឹកនាំម្នាក់ពីរាជវង្សហូហិនសូលឺនគឺអាល់បឺតនៃព្រុស, ដែលជាអ្នកកែប្រែរដ្ឋទូតូនិចទៅជាឌុក(រដ្ឋ)ប្រូតេស្តង់ដោយទទួលយកសក្តិភូមិនៃមកុដប៉ូឡូញ។ ការដឹកនាំនេះគឺដឹកនាំដោយសហជីពផ្ទាល់ខ្លួនគឺក្រោមប្រេនឌេនបឺក, ដែលពេលនោះគេស្គាល់ថា"ប្រេនឌេនបឺក-ព្រុស"។ នៅក្នុងដំណើរនៃសង្គ្រាមភាគខាងជើងលើកទីពីរ, សន្ធិសញ្ញា Labiau និង Wehlau-Bromberg បានផ្តល់រាជវង្សហូហិនសូលឺននូវអធិបតេយ្យភាពយ៉ាងពេញលេញមកលើឌុកនៃព្រុស នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៦៥៧។

ដើម្បីជាការស្នងសងគុណក្នុងការចងជាសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនឹងបារាំងនៅក្នុងសង្គ្រាមអ្នកស្នងតំណែងអេស្ប៉ាញ, បុត្ររបស់ The Great Elector, គឺព្រះអង្គហ្វ្រេឌ្រិចទីបីត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យលើកព្រុសទៅជាព្រះរាជាណាចក្រមួយបន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញាក្រោន(Crown Treaty) នៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆកា ឆ្នាំ១៧០០។ ហ្រ្វេឌ្រិចបានឡើងគ្រងរាជជា"ស្តេចនៃរាជាណាចក្រព្រុស" ក្រោមនាមហ្រ្វេឌ្រិចទី១ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៧០១។ តាមច្បាប់, គ្មានសមាជិករដ្ឋណាអាចក្លាយខ្លួនជារាជាណាចក្រក្រោមការត្រួតត្រារបស់ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋបានទេ លើកលែងតែបូហេមា(Bohemia)។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, ហ្រ្វេឌ្រិចបានអះអាងថានគរ(រដ្ឋ)ព្រុសមិនដែលចូលជាសមាជិកក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋទេ ហើយម៉្យាងទៀតរាជវង្សហូហិនសូលឺនមានអធិបតេយ្យភាពយ៉ាងពេញលេញលើព្រុសរួចទៅហើយ, ដូចច្នេះ ព្រះអង្គមានសិទ្ធិក្នុងការលើកព្រុសទៅធ្វើជាព្រះរាជាណាចក្រ។

រចនាប័ទ្មរបៀបរបប"មហាក្សត្រនៃព្រុស"ត្រូវបានអនុម័តដើម្បីទទួលស្គាល់នូវនីត្យានុកូលដែលបានប្រឌិតឡើងដោយរាជវង្សហូហិនសូលឺនដោយអ្នកដឹកនាំមានងារជាស្តេចគ្រប់គ្រងនាសម័យអតីត ឌុក។ នៅប្រេនឌេនបឺកមួយផ្នែកនៃដែនដីរបស់ពួកគេគឺស្ថិតនៅក្នុងចក្រភព(រ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ), តាមពិតពួកគេគឺត្រូវតែមានមេដឹកនាំជា electors ក្រោមការគ្រប់គ្រង់របស់អធិរាជ(HRE)។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ, អំណាច់កាន់កាប់របស់ព្រះអធិរាជគ្រាន់តែជាពាក្យសំដីប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកគ្រប់គ្រងនៃរដ្ឋមួយចំនួនក្រោមចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋបានធ្វើខ្លួនដូចជាអ្នកដឹកនាំនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយអញ្ចឹង ហើយទទួលយល់ដឹងអធិរាជភាពរបស់អធិរាជខ្លះៗតែប៉ុណ្ណោះទេ។ លើសពីនេះទៅទៀត, ឌុក(Duchy)មានទឹកដីពាក់កណ្តាលភាគខាងលិចនៃតំបន់ព្រុស(ក្រោមចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ); ឯពាក់កណ្តាលភាគខាងលិចវិញត្រូវបានកាន់កាប់ដោយស្តេចប៉ូឡូញ(ក្រៅចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ)។ ដូចនេះ ទឹកដីពាក់កណ្តាលរបស់ព្រុសគឺស្ថិតនៅក្នុងដែនដីចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ(ខាងលិច) ឯពាក់កណ្តាលទៀតគឺនៅក្រៅចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ(ខាងកើត)។ សហភាពរវាងប្រេនឌេនបឺកនិងព្រុសត្រូវបានមានបន្តរហូតដល់ការដួលរលំនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋនៅឆ្នាំ១៨០៦, ចាប់ពីឆ្នាំ១៧០១មកប្រេនឌេនបឺក(ផ្នែកកណ្តាលនៃព្រុស)ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកដ៍សំខាន់មួយនៃរាជាណាចក្រព្រុស។ ចាប់តាំងពីពួកហូហឺនសូលឺនបានក្លាយជាសមាជិករដ្ឋក្រោមការមើលឃើញរបស់អធិរាជ(HRE)ដោយផ្នែកមួយនៃទឹកដីរបស់ពួកគេគឺស្ថិតនៅក្នុងចក្រភព, ពួកគេបានបន្តងាររបស់ពួកគេជា Elector នៃប្រេនឌេនបឺករហូតដល់ការរំលាយចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋចោល។ ងារត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពី elector មកជា "ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រព្រុស"វិញ។

ឆ្នាំ១៧០០- ១៧២១: បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់សង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំនិងសង្គ្រាមភាគខាងជើង[កែប្រែ]

រាជាណាចក្រព្រុសត្រូវបានធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពក្រីក្រនិងបាត់បង់ធនធានធម្មជាតិជាទម្ងន់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំបានបញ្ចប់។ ទឹកដីរាជាណាចក្រព្រុសត្រូវបានបំបែក, ប្រវែងលាតសន្ធឹងមានចម្ងាយ១២០០គម(៧៥០ម)ចាប់ពីដែនដីឌុកនៃព្រុសដែលស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្របាល់ទិកដល់ទឹកដីដើមប្រេនឌេនបឺករបស់ហូហឺនសូលឺន, ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយរដ្ឋ Cleves, Mark, និង Ravensberg នៅតំបន់រ៉ែន។ នៅឆ្នាំ១៧០៨, មួយភាគបីនៃប្រជាជនឌុកនៃព្រុសត្រូវបានស្លាប់ដោយជំងឺប៊ូបូនិក។ ជំងឺមួយនេះបានរាតត្បាតដល់តំបន់ហ្វ្រេនស្លាវនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៧១០ ប៉ុន្តែត្រូវស្រកចុះទៅវិញមុនពេលដែលវារីករាលដាលដល់រដ្ឋធានីបែរឡាំង, ដែលមានចម្ងាយតែ៨០គម (៥០ម)ពីកន្លែងដែលជំងឺនេះរសាត់បាត់តែប៉ុណ្ណោះ។

សង្គ្រាមភាគខាងជើងគឺជាជម្លោះដ៏ធំដំបូងគេដែលរាជាណាចក្រព្រុសបានជួបប្រទះ។ ផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ១៧០០, សង្គ្រាមនេះត្រូវបានចូលរួមដោយរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចអឺរ៉ុបខាងជើង, គឺចក្រភពស៊ុយអែត។ នៅឆ្នាំ១៧០៥ ហ្វ្រេឌឺរិច វាលៀម បានព្យាយាមរកវិធីដើម្បីឱ្យរាជាណាចក្រព្រុសមានវត្តមាននៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ, ដោយថ្លែងថា"វាពិតជាល្អបើព្រុសមានទ័ពដោយខ្លួនឯងនិងសម្រេចទៅលើអ្វីៗដោយខ្លួនឯង"។ ទស្សនៈរបស់ព្រះអង្គ, មិនត្រូវបានអ្នកកាន់អំណាចមួយចំនួនមិនទទួលស្គាល់នោះទេ រហូតដល់ឆ្នាំ១៧១៣ នៅពេលដែលអំណាចរាជាធិបតេយ្យទាំងមូលត្រូវបានស្ថិតក្រោមដៃ ហ្វ្រេឌឺរិច វាលៀម ទាំងស្រុង។ ដូច្នេះហើយ, ក្នុងឆ្នាំ១៧១៥, រាជាណាចក្រព្រុសដែលដឹកនាំដោយហ្វ្រេឌឺរិច វាលៀមបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមដោយមានមូលហេតុមួយចំនួន, មានដូចជា ភ័យខ្លាចមានការវាយលុកពីក្រោយនិងពីបណ្តាសមុទ្រ, ចង់តវ៉ាទាមទារទឹកដីផូមេរានា ហើយបើព្រុសមិនព្រមអើពើហើយឈរខាងអព្យាក្រឹត្យភាពនោះ លុះពេលដែលស៊ុយអែតចាញ់សង្គ្រាម, ព្រុសនឹងមិនអាចបែងចែកទឹកដីតទៅទៀតបានទេ។ សង្គ្រាមមួយនេះគឺជាសង្គ្រាមដ៏ធំមួយរវាងស៊ុយអែតនិងរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែទោះបីព្រុសបានមានវត្តមានក្នុងសង្គ្រាមនេះមែនតែព្រុសបានចូលរួមប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិតែមួយគត់ប៉ុណ្ណោះ, គឺសមរភូមិស្រេសសោយ(Stresow) នៅលើកោះរូជេន, ទោះបីជាយ៉ាងណា សង្គ្រាមនេះត្រូវបានសម្រេចរួចទៅហើយក្នុងសមរភូមិផូលតាវ៉ានាឆ្នាំ១៧០៩។ ក្នុងសន្ធិសញ្ញាស្តុកខុល, រាជាណាចក្រព្រុសបានដណ្តើមយកបានតំបន់ផូមេរ៉ានាទាំងអស់នៅភាគខាងកើតនៃទន្លេអូដឺពីស៊ុយអែត។ សង្គ្រាមភាគខាងជើងមិនត្រឹមតែសម្គាល់នូវការដួលរលំនៃចក្រភពស៊ុយអែតទេ វាថែមទាំងបានធ្វើឱ្យព្រុសនិងរុស្ស៊ីក្លាយជាមហាអំណាចថ្មីនៅអឺរ៉ុបទៀតផង។

ឆ្នាំ១៧៤០- ១៧៦២: សង្គ្រាមស៊ីលេស៊ាន[កែប្រែ]

ទឹកដីដែលរាជាណាចក្រព្រុសបានកាន់កាប់នៅសតវត្សទី១៨

នៅឆ្នាំ១៧៤០ ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ្រេឌឺរិចទីពីរ (Frederick the Great) បានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រនៃរាជាណាចក្រព្រុស។ បន្ទាប់ពីបានឡើងសោយរាជ្យ ហ្រ្វេឌឺរិចទីពីរមានបំណងចង់ពង្រីកអំណាចព្រុសតទៅទៀតដោយប្រើលេសថាសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំពី១៥១៣ដែលបានចាត់ឱ្យផ្នែកខ្លះនៃដែនដីតំបន់ស៊ីលេស៊ាឱ្យប្រគល់ទៅឱ្យប្រេនឌេនបឺកបន្ទាប់ពីរាជវង្សភាសត្រូវបានគេធ្វើគុជ, អញ្ចឹងហើយ ហ្រ្វេឌឺរិចក៏បានសម្រេចចិត្តឈ្លានពានតំបន់ស៊ីលេស៊ា(ផ្នែកនៃប្រទេសអូទ្រីស), ដែលជាហេតុមួយនាំឱ្យមានសង្គ្រាមអ្នកតជាព្រះមហាក្សត្រអូទ្រីស។ បន្ទាប់ពីបានកាន់កាប់ស៊ីលេស៊ាយ៉ាងរហ័ស, ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្រ្វេឌឺរិចបានផ្តល់ជូននូវការការពារដល់រដ្ឋទាយាតអូទ្រីសម្នាក់ព្រះនាមម៉ារី តឺរេសា លុះត្រាតែអូទ្រីសព្រមប្រគល់តំបន់ស៊ីលេស៊ាឱ្យទៅព្រះអង្គ។ ការផ្តល់នូវភាពការពារនេះត្រូវបានបដិសេដមិនយល់ព្រម, ប៉ុន្តែដោយអូទ្រីសត្រូវជាប់ក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសមួយចំនួនខ្លះទៀត បានព្រះអង្គម្ចាស់ហ្រ្វេឌឺរិចបានកាត់សេចក្តីខាងលើជាផ្លូវការដោយសន្ធិសញ្ញាបែរឡាំងក្នុងឆ្នាំ១៧៤២។

ដោយជាការគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អាល, អូទ្រីសបានបន្ទុះសង្គ្រាមនេះបន្តដើម្បីដណ្តើមទឹកដីចាស់ខ្លួនពីព្រុសវិញ។ ក្នុងឆ្នាំ១៧៤៤ ហ្រ្វេឌឺរិចបានវាយលុកអូទ្រីសសារជាថ្មី, ដោយលើនេះ, ចូលទៅក្នុងតំបន់បូហេមា។ ព្រះអង្គបានទទួលបរាជ័យ, ប៉ុន្តែការដាក់សម្ពាធរបស់បារាំងមកលើចក្រភពអង់គ្លេសដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអូទ្រីសបាននាំឱ្យមានសន្ធិសញ្ញានិងការសម្របសម្រួលគ្នាជាច្រើនលើកច្រើនសារ រហូតដល់ឆ្នាំ១៧៤៨ ដែលមានសន្ធិសញ្ញាអា-ឡា-ឆាបពែលមួយ ដែលសន្ធិសញ្ញានេះបានស្តារនូវសន្តិភាពឡើងវិញទៅឱ្យអូទ្រីសហើយតំបន់ស៊ីលេស៊ាត្រូវទុកឱ្យព្រុសកាន់កាប់សារជាថ្មី។

ការវាយលុករបស់កងទ័ពព្រុសនៅក្នុងសមរភូមិហូហិនហ្វ្រាយបឺក ក្នុងឆ្នាំ ១៧៤៥

ដោយត្រូវរងនូវភាពអាម៉ាស់បន្ទាប់ពីប្រគល់តំបន់ស៊ីលេស៊ាទៅឱ្យព្រុស, អូទ្រីសបានខិតខំចងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយបារាំងនិងរុស្ស៊ី, ខណៈពេលដែលព្រុសបែរមកបង្កើតសម្ព័ន្ធមិត្តរវាងខ្លួននិងអង់គ្លេសដែលគេហៅថាសម្ព័ន្ធភាពអង់គ្លេស-ព្រុស។ ក្នុងពេលដែលហ្រ្វេឌឺរិចឈ្លានពានតំបន់សាសូនីនិងបូហេមាត្រឹមរយៈពេលពីរបីខែក្នុងឆ្នាំ១៧៥៦-១៧៥៧, ព្រះអង្គបានបន្ទុះសង្គ្រាមស៊ីលេស៊ាទីបីរួមទាំងសង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំទៀតផង។

សង្គ្រាមនេះគឺជាសង្គ្រាមដ៍សែនលំបាក់មួយសម្រាប់កងទ័ពព្រុស, ដែរកងទ័ពព្រុសបានខំប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុប, ទាំងនេះបានបញ្ជាក់ពីការប៉ិនប្រសប់នៃកងកម្លាំងយោធាព្រុសក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចហ្រ្វេឌឺរិច។ ព្រុសត្រូវប្រឈមមុខនឹងអូទ្រីស, រុស្ស៊ី, បារាំង, និងស៊ុយអែតក្នុងពេលដំណាលៗគ្នា, និងមានតែហានណូវ័រតែមួយគត់ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត(បូករួមទាំងអង់គ្លេសតែអង់គ្លេសគ្មានទឹកដីផ្ទាល់ខ្លួននៅអឺរ៉ុបដីគោកឡើយ)ជាយ៉ាងណាក្តី, ហ្រ្វេឌឺរិចនិងកងទ័ពព្រះអង្គបានខិតខំទប់ទល់រាល់ការឈ្លានពានដ៏ធំពីសត្រូវខ្លួនរហូតដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៧៦០, ពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីបានទទួលជោកជ័យក្នុងការកាន់កាប់ទីក្រុងបែរឡាំង និងកូនីសបឺក។ ស្ថានភាពព្រុសបានប្រែទៅរកភាពរអាក់រអួលភ្លាមៗក្រោយត្រូវពួករុស្ស៊ីបានសម្រេចកាន់កាប់រាជធានីខ្លួន, ក៏ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ១៧៦២ ពេលដែលអធិរាជិនីគឺអេលីសាបិតនៃរុស្ស៊ីបានចូលទីវង្គត(ដែលជាអព្ភូតហេតុដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់រាជវង្សព្រុស), ការឡើងលើរាជបល្លាំងរបស់ភីតធឺទី៣បានសម្របសម្រួលនូវសម្ពាធរបស់រុស្ស៊ីទៅលើព្រំដែនខាងកើត ក្នុងពេលនោះដែលស៊ុយអែតក៏បានដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាមផង ដែលបានធ្វើឱ្យព្រុសងើបឡើងសារជាថ្មីវិញ។

ការទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ពអូទ្រីសនៅក្នុងសមរភូមិ Burkersdolf និងកាពឹងផ្អែកទៅលើពួកអង់គ្លេសដែលកំពុងទទួលជោកជ័យក្នុងសង្គ្រាមដណ្តើមទឹកដីអាណានិគមពីបារាំង, ទីបំផុតព្រុសអាចបង្ខំឱ្យមាន status quo ante bellum(ជាពាក្យឡាទីនដែលគេបានប្រើក្នុងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាច្រើនដែលសំដៅទៅលើការទទួលចុះចាញ់របស់ទ័ពសត្រូវមុនចុះសន្ធិសញ្ញា)នៅអឺរ៉ុបបានហើយ។ លទ្ធិផលខាងលើនេះបានបញ្ជាក់ថាព្រុសបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនាមជារដ្ឋអាល្លឺម៉ង់និងបានប្រែព្រះរាជាណាចក្រខ្លួនទៅជាមហាអំណាចអឺរ៉ុបម្តងទៀត។ ហ្រ្វេឌឺរិចបានមានព្រះទ័យភិតភ័យយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលរុស្ស៊ីបានទទួលជោកជ័យក្នុងការកាន់កាប់ទឹកដីព្រះអង្គ, ចាប់តាំងពីចប់សង្គ្រាមទាំងអស់នោះមក ព្រះអង្គបានក្លាយខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រកបទៅដោយសន្តិភាព។

ឆ្នាំ១៧៧២, ១៧៩៣ និងឆ្នាំ១៧៩៥: ការបែងចែករដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋសហគមន៍ប៉ូឡូញ-លីទុយអេនី[កែប្រែ]

ទៅទិសខាងកើតផ្នែកខាងលិចនៃព្រំប្រទល់ព្រុស, គឺសាធារណរដ្ឋសហគមន៍ប៉ូឡូញ-លីទុយអានីកំពុងមានភាពចុះខ្សោយជាលំដាប់ក្នុងសតវត្សទី១៨។