ជយវម៌្មទី៧

ដោយវិគីភីឌា
ជយវម៌្មទី៧
វ្រះបាទ
រជ្ជកាល គ.ស ១០៨០-១១០៧
រាជ្យមុន ហិរណ្យវម៌្មទី២
រាជ្យបន្ត យុវរាជទី២
ស្វាមី/មហេសី វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី
ព្រះនាមពេញ
ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រីជយវម្ម៌ទេវ
បច្ឆាមរណនាម
វ្រះបាទបរមកៃវល្យបទ
សន្តតិវង្ស មហិធរបុរ
បិតា ហិរណ្យវម៌្មទី២
មាតា ហិរណ្យលក្ឝ្មី

វ្រះបាទជយវម៌្មទី៧ រជ្ជកាល (១០៨០-១១០៧) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រីជយវម្ម៌ទេវ។ រាជបុរោហិត ព្រាហ្មណ៍យោគេឝ្វរបណ្ឌិត តាមឯកសារលោកត្រឹង-ងា ថាទិវាករបណ្ឌិតទៅវិញ។ ព្រះអង្គ​មាន​ជាប់សាច់​សារលោហិត​ជាមួយនិង​ពួក​អភិជន​នៃ​ព្រះរាជវង្សានុវង្សនៅ​ម​ហិធ​រ​បុរ ដែល​ស្ថិតនៅ​ប៉ែក​ខាងជើង​នៃ​កម្វុជទេឝ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ ​បានប្រកាសថា ទ្រង់​ជា​ស្តេច​នៅ​គ្រិស្តសករាជ​ឆ្នាំ ១០៨០ ក្នុងខណៈដែល​ប្រទេសជាតិ​ស្ថិតក្នុង​ភាពវឹកវរ​ក្នុងចុង​រាជ្យ​ព្រះបាទ​ហស៌វរ្ម័នទី៣ ដែលជយវម៌្មទី៧ បាន​បះបោរ​នៅ​ទិស​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស គឺ​នៅ​ក្រុង​មហិធរបុរ ដែល​ប្រហែល​ជា​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង​ឆៀង​ខាង​លិច​វាល​ទំនាប​ខាង​លើ​នៃ​ទន្លេ​មូល ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ សព្វថ្ងៃ។ កំឡុងរជ្ជកាលនៃឧទយាទិត្យវម៌្មទី២ និង ហឝ៌វម៌្មទី៤មានការបះបោរផ្ទៃក្នុងមួយចំនួន និង ធ្វើសង្គ្រាមបរាជ័យជាមួយចាម្ប៉ា[១] នៅ​ឆ្នាំ​១០៨២ ទ្រង់ ប្រកាស​ឡើង​សោយរាជ្យ​ដោយ​យក​ក្រុង​មហិធរបុរ ជា​រាជធានី។ ក្នុងសិលាចារឹកនៅការផ្ដើមនៃរជ្ជកាលទ្រង់ ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជាកូនចៅនៃទេវបុព្វបុរស ឫសីកម្វុស្វយម្ភុវ និង ទេវអប្សរ មេរា[២][៣] ផ្ទុយពីមានបុព្វការីជនជាខ្សែស្រឡាយស្ដេចទៅវិញ។ បើតាមគេប៉ាន់ស្មាន ប្រហែលទ្រង់​​មាន​ប្រភព​ចេញ​មក​ពី​វង្ស​ស្ដេច​ត្រាញ់​មួយ។ បើ​យោល​ទៅ​តាម​សិលាចារឹក​នៅ​ភ្នំរុង និង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោកហ៊្សក-សឺដេស គេ​អាច​ដឹង​ថា ព្រះបិតា​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៧ ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម ហើយ​ព្រះមាតា​ព្រះនាម ហិរណ្យលក្ឝ្មី។ ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះភាតាបង្កើត​ទាំង​អស់​បួន​អង្គ ដែល​គេ​ស្គាល់​ព្រះនាមតែ​ពីរ​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ ធរណេន្ទ្រវម៌្ម​ទី​២ និង​យុវរាជទី២។ ព្រះអង្គ​បាន​ក្រោក​បះបោរ​ ហើយ​វាយ​សង្កត់​យក​ខេត្ត​ភាគ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស។ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​ពិធី​រាជាភិសេក​ដោយ​ព្រះ​គ្រូ​ព្រាហ្មណ៍​បុរោហិត របស់​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៤ ឈ្មោះទិវាករបណ្ឌិត (យោគេឝ្វរបណ្ឌិត) ដែល​ប្រហែល​ជា​មាន​ហេតុ​កើត​ទំនាស់​អ្វី​ជាមួយ​ព្រះរាជា​ក្រុង​អង្គរ ឬ​ដោយ​ប្រាថ្នា​លាភសក្ការៈ រួច​ចាក​ចោល​ក្រុង​អង្គរ ទៅ​បំរើរាជវង្ស​ថ្មី​នេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ នៅ​ឯ​រាជធានី​អង្គរ​ឯណោះ​វិញ ព្រះរាជា​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្រប​ច្បាប់​បន្ត​ពី​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៤ គឺ​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​អភិសេក ក្រោយ​ពី​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៤ សោយ​ទិវង្គត​ទៅ។ ជយវម៌្មទី៧មិនមែនអ្នកនៅក្នុងវណ្ណៈស្ដេចទេ។ ជយវម៌្មទី៧ជាមន្ត្រីម្នាក់ ដែលក្បត់ស្ដេច ធ្វើរដ្ឋប្រហារដណ្ដើមរាជ្យ ហើយក្លាយទៅជាស្ដេច ដោយដាក់ឈ្មោះថ្មីជា ជយវម៌្មទី៧។ តាមព្រហ្មញ្ញសាសនា ស្ដេចអង្គនេះ ដែលមកពីវណ្ណៈមន្ត្រី មិនអាចឡើងចូលទៅក្នុងវណ្ណៈស្ដេចបានទេ។ ប៉ុន្តែ ដោយព្រះអង្គគោរពប្រកាន់យកពុទ្ធសាសនា ដែលជាសាសនាមិនប្រកាន់វណ្ណៈ អាចទទួលស្គាល់ និងគោរពថា ជយវម៌្មទី៧ ជាស្ដេចពេញអង្គបាន។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ ដែលមានកំណើតក្នុងវណ្ណៈស្ដេចពិតប្រាកដ បានមកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ ដែលបានឡើងសោយរាជ្យ ដោយសំលាប់ស្ដេច ដែលមានជាប់សាច់ឈាមជាមួយជយវម៌្មទី៧។ ជយវម៌្មទី៨ ដែលកាន់ពុទ្ធសាសនា គឺជាស្ដេច ដែលមានជាប់សាច់ឈាមជាមួយជយវម៌្មទី៧ ដែលជាស្ដេចមកពីវណ្ណៈមន្ត្រី។ [៤]

ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ទ្រង់​បាន​ទទួល​ច្បាំង​ជាមួយ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ អាច​វាយ​ទន្ទ្រាន​យក​បាន​ខេត្ត​ទាំង​ឡាយ​ភាគ​ខាង​ជើង និង​ភាគ​ខាង​កើត​ក្តី ក៏ប៉ុន្តែ​តំបន់​អង្គរ ខេត្ត​ទាំង​ឡាយ​ភាគ​ខាង​លិច និង​ខាង​ត្បូង​បឹង​ទន្លេសាប នៅ​តែ​ស្មោះ​ត្រង់​នឹង​ព្រះរាជា​ក្រុង​អង្គរ​ដដែល។ ជយវម៌្មទី៧ប្រហែលជាបានជាប់ដៃក្នុងការតស៊ូប្រឆាំងជាច្រើនឆ្នាំរបស់អ្នកដែលមានភក្ដីភាពទៅនឹងខ្សែស្រឡាយស្របច្បាប់នៃហឝ៌វម៌្មទី៤ និង រជ្ជទាយាទរបស់ទ្រង់គឺ ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែលបានសោយរាជ្យនៅអង្គររហូតដល់ឆ្នាំ ១១១៣។[៥]

ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ទ្រង់​សោយរាជ្យ​នៅ​រាជធានី​អង្គរ មាន​រយៈពេល​ស្មើ​គ្នា និង​រាជ្យ​មហាក្សត្រ​បី​អង្គ​ទៀត នៅ​ភាគ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស គឺ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ យុវរាជទី២ និង​ព្រះបាទ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២ គឺ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១១១៣ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ បាន​ក្រោក​បះបោរ​ឡើង ហើយ​ធ្វើ​គត់​ព្រះបាទ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២ ជា​ស្ដេច​ភាគ​ខាង​លិច​បាន រួច​បន្ត​លើក​ទ័ព​មក​ច្បាំង​ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ជា​ស្ដេច​សោយរាជ្យ​នៅ​អង្គរ​នេះទៀត។ ទី​បំផុត ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ត្រូវ​ព្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ ធ្វើ​គត់​បាន ហើយ​បង្រួប​បង្រួម​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​អោយ​ចូល​គ្នា​ឡើង​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១១១៣ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​នោះ។

ដូច្នេះយើង​ឃើញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចែក​ជា​នគរ​ពីរ​ដែល​មាន​ស្ដេច​ពីរ​សោយរាជ្យ គឺ​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង និង​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៧ ដែល​កាន់​កាប់​ទឹកដី​ផ្នែក​ខាងជើង​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​ចំបាំង​វាតទឹក​ដី​យក​ប្រទេស​ជិត​ខាង ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ភូមិ​ភាគ​ខាង​ជើង​កម្ពុជា ឬ​ខាង​ជើង​ភ្នំ​ដងរែក មក​ដាក់​ជា​នគរ​ចំណុះ បញ្ចូល​ឲ្យ​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះអង្គ។ ទិដ្ឋភាព​បែងចែក​ទឹក​ដី មួយ​ខាង​ជើង​ មួយ​ខាង​ត្បូង​ដោយ​យក​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក​ជា​ព្រំដែន​សីមា​បញ្ជាក់​ឲ្យ​យើង​ សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ធាតុ​ដើម​នៃ​នគរ​វ្នំ និង​កម្វុជ កម្វុជគោក និង​កម្វុជ​​ទឹក មាន​ការ​ពិបាក​ជាច្រើន​ក្នុង​ការ​រំលាយ​ខ្លួន​បញ្ចូល​ជា​កម្ពុជា​តែ​មួយ។ ទោះបី​ជា​មាន​ការ​ខំប្រឹងប្រែង​បង្រួប​បង្រួម បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ឯកភាព​ជាតិ​អំពី​សំណាក់​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល ​ធំ​ខ្លាំង​ពូកែ​ ក្លាហាន​ដូចម្ដេច​ក៏​ដោយ។ [៦]ដើម្បី​ពង្រីក​អានុភាព​អាទិទេព គឺ​អំណាច​របស់​ព្រះអង្គ ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ ទ្រង់​បាន​កសាង​បូជនីយដ្ឋាន​ជាច្រើន ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​ផង និង​ចំពោះ​ព្រះ​ឥសូរ ផង ដូច​ជា បាន​បន្ត​ការ​កសាង​នៅ​ភ្នំ​សណ្ដក នៅ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ នៅ​វត្ត​ភូ និង​វិមាយជាដើម។ ព្រះអង្គទទួលបានបច្ឆាមរណនាមថា វ្រះបាទបរមកៃវល្យបទ[៧] [៨]

បញ្ហាការឡើងសោយរាជ្យ[កែប្រែ]

ព្រះ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២ ជា​ព្រះ​ជេដ្ឋា គួរ​តែ​បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​មុន​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧ ដ៏​ជា​ព្រះ​អនុជ នេះ​ហេតុ​ម្ដេច​ព្រះ​អនុជ​បាន​សោយរាជ្យ​មុន​ព្រះ​រៀម​ទៅ​វិញ? មាន​បរិហារ​ថា: ការ​សោយរាជ្យ​របស់​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៧នោះ មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​កំដាប់​នៃ​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ទេ គឺ​ក្នុង​ពេល​នោះមាន​ការណ៍​បះបោរ​ក្នុង​នគរ ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៧ ស្ដេច​ចេញ​កំរាប​ទាល់​តែ​រាបទាប​ទៅ​វិញ ដូច្នេះ​រាជ​សម្បត្តិ​ទើប​បាន​ទៅ​ព្រះ​អង្គ​ដូច​ពោល​មក កាល​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ គ្មាន​រាជ​ឱរស​នឹង​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​ស្នង គេ​ទើប​អញ្ជើញ​ព្រះ​ជេដ្ឋាធិរាជ​ដែល​ជា​ព្រះ​រាជវង្ស​ជាន់​ខ្ពស់ ឲ្យ​ទទួល​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ត​មក។[៩]

កំណត់ជើងទំព័រ[កែប្រែ]

  1. Higham, 2003, pp.91-107
  2. Coedès, 1986, p.66
  3. Jacobsen, 2008, pp.46-60
  4. http://mothanakpheap.blogspot.com/2012/11/blog-post.html
  5. Coedès, 1986, p.153
  6. http://choukhmer.com/history-of-cambodia/khmer-history-by-ros-chantrabot/
  7. http://www.rfa.org/khmer/news/history/the-kings-of-angkor-continued-05142014024643.html
  8. http://choukhmer.com/history-of-cambodia/khmer-history-by-ros-chantrabot/inscriptions-and-chinese-sources-3-angkor-period-ngor/
  9. ឧកញ៉ាទេពិទូ ក្រសេម

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ
មុនដោយ
ហិរណ្យវម៌្មទី២
ក្សត្រនៃមហិធរបុរ
១០៨០–១១០៧
តដោយ
យុវរាជទី២