របាំព្រះរាជទ្រព្យ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

របាំព្រះរាជទ្រព្យ

Royal Ballet of Cambodia.
Royal Ballet of Cambodia Painting By Cambodian Owner (Din Art)
ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍ របាំព្រះរាជទ្រព្យ
ស្ថិតក្នុងរបាំក្បាច់បុរាណ របាំហ្លួង ឬ ស្ដេចរបាំ
Royal Ballet of Cambodia ស្ដេចរបាំបាឡេរបស់កម្ពុជា
ស្នាព្រះហស្ថ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ
ឆ្នាំប្រកាស​របស់ UNESCO ជាប់ជាសម្បត្តិ បេតិភណ្ឌពិភពលោក ថ្ងៃ ០៧ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣
ជាប់ជាមរតកអរូបីយ តំណាងមនុស្សជាតិ Intangible Cultural Heritage of Humanity
Link Royal Ballet of Cambodia-Inscribed in 2008 (3.COM)

របាំ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​ (English: Royal Ballet of Cambodia) ជារបាំ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលមានភាពល្បីល្បាញខាង ប្រណិតភាពនៃសំលៀកបំពាក់ នៃការតុបតែងកាយ បំពាក់គ្រឿង មាសប្រាក់ អមទៅដោយក្បាច់រាំ ដែលមានភាពទន់ភ្លន់ ស្រស់ស្អាតគួរជាទីគយគន់ ដែលមើលទៅហាក់ដូចជារបាំរបស់ពពួកទេវៈ ឬ ទេវតា (Devata) ដែលឈានទៅរកលំដាប់ខ្ពស់របស់របាំ ដែលយើងអាចសន្មត់បានថាជា ស្ដេចរបាំ​[១]
(របាំ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​) គឺជារបាំ ដែលរាជវង្សខ្មែរ បង្កើតជាទ្រព្យដវិសេស ដើម្បីបង្ហាញពីភាពថ្លៃថ្នូរខ្ពង់ខ្ពស់របស់អ្នករបាំខ្មែរ ដែលជាស្នាព្រះហស្ថ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ នារីរ័ត្នសេរីវឌ្ឍនា ដែលច្នៃចេញពី របាំក្បាច់បុរាណខ្មែរ ក្នុងរាជកាលស្ដេច នរោត្តម ដែលរបាំនេះ បានជាប់ក្នុងបញ្ជីរបេតិភណ្ឌពិភពលោក នៃមរតកអរូបីយតំណាងឲ្យមនុស្សជាតិ របស់អង្គការ (UNESCO) នាថ្ងៃទី ៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣ ។ [២]

ប្រវត្តិ របាំព្រះរាជទ្រព្យ[កែប្រែ]

របាំព្រះរាជទ្រព្យ ជាឈ្មោះអង់គ្លេសហៅថា Royal Ballet of Cambodia នៅក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចរបស់ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការនាំយក របាំបុរាណខ្មែរ ចូលរួមវប្បធម៌ប្រជាជាតិនៃរបាំ ទំនាក់ទំនង មិត្តភាពខ្មែរ-អាមេរិក ក្នុងទម្រង់ជារបាំបាឡេ The Ballet of Khmer-American Friendship 1959 [៣] មួយឆ្នាំក្រោយមក 1960 របាំក្បាច់បុរាណខ្មែរ ក៏បន្តទៅសម្ដែងនាប្រទេស ចិន ចូលរួមវប្បធម៌ទំនាក់ទំនង មិត្តភាពខ្មែរ-ចិន ដោយប្រើឈ្មោះដដែលថា The Ballet of Khmer-Chinese Friendship 1960. [៤] នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ទស្សវតន៍ទី៦០ ដដែល ភាពល្បីល្បាញនៃរបាំព្រះរាជទរព្យ កាន់តែរីកសុះសាយទៅកាន់ ពិភពលោក ក៏ដូចជាតំបន់ក្នុងសហគមន៍ទ្វីបអុឺរ៉ុប ឬ សហភាពអឺរ៉ុប (European Union) តាមរយៈទ្រង់ នរោត្តម បុប្ផាទេវី ដែលត្រូវជារាជបុត្រីរបស់ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ និង ត្រូវជាព្រះអនុជ របស់ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សីហនុ ក្នុងការចូលខ្លួនសម្ដែងជានាដការបាំ ក្នុងទម្រង់របាំក្បាច់បុរាណខ្មែរផងដែរ ។ របាំព្រះរាជទ្រព្យ កាលដើមឡើយមិនមានមនុស្សប្រុសនោះទេ ព្រោះភាពល្វត់ល្វន់ទន់ភ្លន់នៃរបាំ មនុស្សប្រុសមិនអាចរាំដល់គម្រិតរបស់មុស្សស្រីនោះទេ ដែលបុរសរាំមានលក្ខណៈរឹងៗ រហូតមកដល់ជំនាន់ព្រះមហាក្សត្រីយានី កុសមៈ បានប្រែសម្រួលបន្ថែមនូវតួអង្គបុរសមួយចំនួន ដើម្បីបង្កើនអត្ថរស់ ដូចជាបញ្ចូលតួនាយរោង តួយក្ស តួស្វា និង តួព្រះមុនីឥសី ...។

ពិធីសំពះគ្រូ ក្នុងរបាំព្រះរាជទ្រព្យ[កែប្រែ]

ពិធីសំពះគ្រូ គឺជាការរំលឹកគុណលោកគ្រូ អ្នកគ្រូដែលបានបង្ហាត់បង្រៀន និងឧទ្ទិសចំពោះបារមីដែលឃុំគ្រងនៃចិត្តវិញាណ ក្នុងតួអង្គនីមួយៗ នៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ មុនពេលដែលក្រុមនាដកា របាំចេញទៅបង្ហាញឲ្យទស្សនិជន ដែលធ្វើឲ្យការសម្ដែងបង្ហាញរបស់ពួកគេប្រកបដោយភាពរលូន ជឿជាក់ និង គ្មានឩបសគ្គរារាំង ។ ពិធីសំពះគ្រូ មានតាំងពីបុរាណកាលមកម៉្លេះ ដែលក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ត្រូវធ្វើការសែនព្រេន សុំពរជ័យ មុនពេលពួកគេឡើងលើកឆាកសម្ដែង ដើម្បីជាជំនួយផ្នែកស្មារតី និងជាការផ្ដល់កម្លាំងចិត្តតាមរយៈ ដួងវិញាណដែលស្ថិតក្នុងតួអង្គនីមួយៗ ដើម្បីជួយពួកគេសម្ដែងបញ្ចប់ទៅដោយរភាពលូន និង បានល្អ ។ ពិធីសំពះគ្រូ​ ត្រូវរៀបរណ្ដាប់ដូចជា ៖ (បាយសី ៧ថ្នាក់) (មកុដ តំណាងតួអង្គទាំងអស់) (មុខខ្មុកតួអង្គ) (ផ្លែឈើ ៧មុខ) (គ្រឿងសំលៀកបំពាក់របាំ) (គ្រឿងម៉្សៅទឹកអប់) "តួឯកត្រូវដុតទានលើស្គរសម្ភោរ ដុតទានម្នាក់ត្រូវមានគ្រូអាចារ្យព្រាហ្មណ៍ ឬ បាគូ គោះជាសញ្ញាម្ដង" បន្ទាប់មក អាចារ្យព្រាហ្មណ៍ ត្រូវយកទឹកអប់ និង ក្រាសសិត ទៅសិតលើ មុខខ្មុក ជាការឩបកិច្ច ក្រោយមកក្រុមនាដរបាំ ត្រូវអង្គុយជុំវិញ អសនៈ រួចបន្តកិច្ចបង្វិលទាន ឬ ហៅថាបង្វិល ពពិល រួចតំណាងគ្រូរបាំធំ យកផ្កាម្លិះទៅបាច ប្រសិទ្ធិពរជ័យជាការបញ្ចប់ ។ [៥] [៦]

របាំព្រះរាជទ្រព្យ ចែកចេញជា ៣ ក្រុម[កែប្រែ]

  • ក្រុមទី ១ ហៅថា ក្រុមសម្ដែង

ក្រុមសម្ដែងនាដរបាំ ដែលជាស្នាដៃឆ្លុះបញ្ចាំងពីការជួបដ៏ពិសេសរបស់ "Auguste Rodin" ជាមួយនឹងសោភ័ណភាពនៃរបាំខ្មែរដែលគាត់បានរកឃើញក្នុងអំឡុងពេល ដំណើរទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការណ៍នៅប្រទេសបារាំងនៃព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦ លោក បានស្រឡាងកាំ និង ដើរតាមអ្នករាំរបាំបាឡេខ្មែរពីទីក្រុងប៉ារីស (Paris) ដល់ទីក្រុង ម៉ាកសី (Marseille) ជាមួយនិងការត្រទៅកាន់ ទីក្រុងភ្នំពេញវិញរបស់ពួកគេ ។ ក្រោយមកគាត់បានគូរគំនូរយ៉ាងតិច ១៥០ ពីអ្នករបាំខ្មែរ ដោយចម្លង និង បកស្រាយជាការរាំ នៃរបាំបាឡេដោយមានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះស្នាដៃរបស់លោក និងដៃគូររបស់លោក ដែលភាគច្រើនជាផ្ទាំងគំនូរពណ៌ទឹក នៅក្នុងភាពចម្រុះនៃការចម្រាញ់ដ៏កម្រនេះ ។ រូបគំនូរ យ៉ាងសំបូរបែប នៃរបាំ ដែលមិនបានផ្សព្វផ្សាយលើផ្នែកមួយនៃស្នាដៃរបស់លោក រ៉ូឌិន (Rodin) ដែលមិនស្គាល់ជាសាធារណៈដែលជាសៀវភៅពិសេសមួយនេះដែលជាផ្លែផ្កានៃកិច្ចសហការបារាំង - កម្ពុជា ដែលបង្ហាញពីការរីករាយនៃវប្បធម៌ទាំងពីរ។ [៧] [៨]

  • ក្រុមសម្ដែងចែកចេញជា ៥ ទម្រង់ ដែលមានការរៀបរាប់ដូចខាងក្រោម ៖
តួងអង្គ នាង
​ តួអង្គនាង តំណាងឲ្យនារីភេទ ដែលចែកចេញជា ៧ ប្រភេទ ៖
  • តួនាងភីលៀង
  • តួនាងកំណាន់
  • តួនាងឯក
  • តួនាងមាតា
  • តួនាងសុវណ្ណមច្ឆា
  • តួនាងកិន្នរី
  • តួនាងនាគ
តួអង្គ នាយរោង
តួអង្គនាយរោង តំណាងឲ្យបុរសភេទ ដែលចែកចេញជា ៨ ប្រភេទ ៖
  • តួនាយរោងបាវព្រាវ
  • តួនាយរោងពលសេនា
  • តួនាយរោងសេនាឯក
  • តួនាយរោងឯក
  • តួនាយរោងបិតា
  • តួនាយរោងព្រះមុនីឥសី
  • តួនាយរោងមនុស្សគ្រុឌ
  • និង តួនាយរោង ចៅងោះ តំណាងឲ្យតួអង្គ មានបញ្ហាសតិ និង ជាមនុស្សដែលមានរូបរាង្គមិនស្អាតល្អ
តួអង្គ អាសុរា
តំណាងឲ្យពពួកយក្ស ឬ ពពួកបិសាច
តួអង្គ មនុស្សស្វា
តួអង្គ ស្វា តំណាងឲ្យ មេទ័ពស្វា និង ពលសេនា នៃទ័ពស្វា
តួអង្គ សត្វ
តួអង្គ សត្វ តំណាងឲ្យ តួអង្គបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗ ដូចជា៖ តួអង្គ សត្វសេះ សត្វក្ដាន់​-ល-។

ក្រុមទី ២ ហៅថា ក្រុមភ្លេង ពិណពាទ្យ

ភ្លេងពិណពាទ្យ
Pierre Dieulefils postcard 1662 វង់ ភ្លេងពិណពាទ្យ មានបទចំនួន ៣៤ ប្រគំក្នុងរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ដែលចែកចេញជា ២ ប្រភេទ

ទី១ គឺ វង់ភ្លេងមហោរី (បែបស្គរតូច) ទី២ គឺ វង់ភ្លេង ល្ខោនហ្លួង (បែបស្គរធំ)

ក្រុមទី ៣ ហៅថា ក្រុម ពោលច្រៀង

របាំព្រះរាជទ្រព្យ ចែកចេញជា ២ ទម្រង់[កែប្រែ]

ទម្រង់ទី១ ហៅថា របាំឈុតឆាកនៃរឿង (Dance scene of the story)

  • ដែលមានជា របាំឈុតឆាកនៃរឿង ដូចជា ៖
    • របាំទេពអប្សរា (Tep Apsara Dance)
    • របាំជូនពរ (Wishing Dance)
    • របាំសុវណ្ណមច្ឆា (Sovann Machha Dance) or (Mermaid Dance)
    • របាំមណីមេខលា (Moni Mekhala Dance) or (Mekhala & Ream Eyso Dance)
    • របាំសត្វមករ (Makara Dragon Dance)
    • របាំកិន្នរី (Kenorey Dance) or (Angels Dance)

ទម្រង់ទី២ ហៅថា របាំនៃការសម្ដែងសាច់រឿង (Dance of the script dramas)

  • ដែលមានជា របាំនៃការសម្ដែងសាច់រឿង ដូចជា ៖
    • រាមកេរ្តិ៍ (Reamker) or (Ramayana)
    • មហាភារតៈយុទ្ធ (Mahabharata Yuth) or (Battle of Devas)
    • ព្រះសុធន-នាងកែវមនោហ៍រា (Preah Sothun-Neang Keo-Monorea) Sudhana-Jataka, formerly referred to as Kailas (កៃលាស), recreated in 2003
    • ក្រៃថោង និង ក្រពើសារ៉ាវាន់ (Krai Thong and Saravan Crocodile)
    • ឥណាវ (Ey-Nao) Panji
    • កាកី (Kakey) Kakati-Jataka
    • ព្រះស័ង្ខ (Preah Shanka)
    • សុវណ្ណហង្ស (Sovanna Hong)
    • ព្រះសមុទ្ទ-ព្រះនាងប៊ុតសុមាលី (Preah Samuth And But somaly Prince)

របាំព្រះរាជទ្រព្យ ជារបាំឈុតឆាកនៃរឿង (Royal Ballet Dance scene of the story)[កែប្រែ]

របាំមណីមេខលា
Royal Ballet of Cambodia Monimekhala Dance.png របាំមណីមេខលា ជារបាំដែលមានភាពល្បីល្បាញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជារឿងនិទានបែបប្រកួតប្រជែងរវៀងសិស្សនៃឥសីគ្រូដ៏មានអានុភាពនាំមកនូវជីវិតរន្ទះនិងផ្គរលាន់តំណាលពីតួអង្គនាង មេខលា និង រាមឥសូរ (Moni Mekhala and Ream Eyso) ដេញដណ្ដើមគ្នាយកកែវពន្លឺ ជាមួយភ្លេង ពិណពាទ្យ ដពិរោះរណ្ដំ [៩] ពាក្យ ឥ ជាស្រះពេញតួទី១៣ ក្នុងក្រមព្យញ្ជនៈ ស្រៈខ្មែរ មិនមែនជាពាក្យបាលីនោះទេ ដូចនេះសូមបងប្អូនខ្មែរ មួយចំនួន កុំមានការភ័នច្រឡំ និងកាត់ឈ្មោះតួអង្គយក្ស រាមឥសូរ មកត្រឹម រាមសូរ ដែលជាការហៅតាមសំនៀងភាសាថៃ មិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ព្រោះថៃហៅតាមបែគេថា (មេខឡា និង រ៉ាមាសូណ) (English: Mekhala & Ramasoon)

មូលហេតុដែល របាំព្រះរាជទ្រព្យ មិនលាបមុខពណ៌ស[កែប្រែ]

តាមព្រះសុវណ្ណី ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ នារីរ័ត្នសេរីវឌ្ឍនា នាជំនាន់ដើមយើងមិនទាន់មានអគ្គិសនី នោះទេ ដូចនេះស្បែកពួកស្រីរបាំយើងមានមុខខ្មៅៗ មិនសូវជាស្អាតនោះទេ ពេលព្រលប់ឡើងនេះមានតែពន្លឺទៀនដុត ជាភ្លើងចន្លុះ ដើម្បីបំភ្លឺ ទើបសម័យមុនយើងលាបមុខពណ៌ស ដោយសារតែអុីចឹងហើយ ទើបគេឲ្យពួកនាដរបាំលាបម្សៅមុខឲ្យមើលឃើញសពេលរាំ និង ពេលបង្ហាញខ្លួន ព្រោះឲ្យស្តេចទ្រង់ទតឃើញពេលយប់ ព្រោះពន្លឺភ្លើងទៀនមិនភ្លឺខ្លាំងនោះទេ រហូតមកដល់ជំនាន់យើងនេះ គឺមានអំពូលអគ្គីសនីហើយ យើងមិនចាំបាច់ លាបមុខ និង ដងខ្លួនពណ៌សទៀតនោះទេ បើទោះជាលាបសនៅពេលថ្ងៃ ក៏មើលទៅនាដរបាំយើង ឃើញថាមិនសូវស្អាតដូចគ្នា ហើយក្រុមនាដរបាំយើង មិនញញឹម និង មិនសប្បាយចិត្តជាមួយនិងការលាបមុខពណ៌សនេះទេ ណាមួយម្ស៉ៅលាបមុខ អាចប៉ះពាល់ស្បែកមុខនាដរបាំយើង ។ ចាប់ពីឆ្នាំ 1955 មកក្រុមនាដកា របាំព្រះរាជទ្រព្យ មិនដែលលាបមុខស នោះទេ ។ [១០]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. Celestial dancer (Devata) mid-11th century Central India, Madhya Pradesh Gift of Florence and Herbert Irving, 2015
  2. "Royal ballet of Cambodia on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity" ich.unesco.org November 07, 2003 Inscribed in 2008 (3.COM)
  3. Stedelijk Studies Journal National Archives Box 311.
  4. Toni Shapiro (1994) Dance and the Spirit of Cambodia Cornell University, 2008 the University of Michigan p. 470 ISBN 978-0804845168
  5. ពិធីសំពះគ្រូរបាំ របស់ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ នាវិមានចន្ទច្ឆាយា ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ឆ្នាំ ១៩៥៧ Record by France 1957
  6. ពិធីសំពះគ្រូរបាំបុរាណខ្មែរ វិទ្យុបារាំង rfi.fr.kh 11.05.2018
  7. Auguste Rodin (1906) Rodin and the Cambodian Dancers: His Final Passion Éditions du musée Rodin, 2006 p. 179 ISBN 2901428959
  8. "RODIN ET LES DANSEUSES CAMBODGIENNES" musee-rodin.fr DU 16 JUIN AU 17 SEPTEMBRE 2006
  9. Prumsodun (1987) Moni Mekhala and Ream Eyso Createspace Independent Pub, 2013 p. 102 ISBN 1479388475
  10. ព្រះរាជបន្ទូល ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ នារីរ័ត្នសេរីវឌ្ឍនា ជាមួយសារពត៌មានក្នុងស្រុកឆ្នាំ 1959