ឧទង

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ឧទង
อู่ทอง
ព្រះមហាក្សត្រនៃរាជអាណាចក្រអយុធ្យា

Phrajaouthong06.jpg
ព្រះរូបនៃព្រះបាទរាមាធិបតីទី១ នៅស្រុកឧទង ចង្វាតសុវណ៌បុរី ប្រទេសថៃ
ស្ដេចសៀម
រជ្ជកាល ១៣៥០–១៣៦៩
អង្គក្រោយ ព្រះ​ចៅ រាមេឝ្វរ
រាជបច្ឆាញាតិ
ព្រះ​ចៅ រាមេឝ្វរ បាសាត បាអាត កំបង់ពិសី
ព្រះនាមពេញ
ព្រះចៅរាមាធិបតី ក្រុងស្រីអយុធ្យា
បិតា ព្រះបាទសេរីជ័យជៀងសែន (សែនតុំ)
ប្រសូត ១០ មីនា ឆ្នាំ១៣១៤
សុគត ១៣៦៩ (៥៥ វស្សា)

ឧទង[១] (ថៃอู่ทอง [អ៊ូថង]) រឺ រាមធិបតីទី១ (ថៃรามาธิบดีที่ 1 [រ៉ាម៉ាធិបឌីធីហ្នឹង]) (១៣១៤–១៣៦៩) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទីមួយនៃព្រះរាជអាណាចក្រអយុធ្យា (ឥឡូវប៉ែកនៃប្រទេសថៃ)[២]:២២២ ឡើងសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៣៥០ ដល់ ១៣៦៩។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ព្រះនាមថា ព្រះឧទង (មានន័យថា "អណ្ដូងមាស") មុនពេលព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៣៥០។ ព្រះអង្គត្រូវបានគិតថាជាព្រះបច្ឆាញាតិនៃព្រះបាទម័ងរាយ[៣]:27

រាមាធិបតីទី១បានបង្កើតក្រុមសេនាបតីចតុស្ដម្ភប្រចាំនគរ។ សេនាបតីទាំងបួនពួកនោះគឺ ទី វៀង ក្រមវៀង រឺ ក្រមនគរបាល, ទី ឃ្លាំង ក្រមឃ្លាំង, ទី វាំង ក្រមវាំង និង ទី នា ក្រមនា។ ព្រះអង្គក៏បានរៀបចំជាក្រមច្បាប់ទៃ។ នៅចុងបញ្ចប់ ព្រះអង្គបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពជាមួយរាជវង្សមិង (ជូ-យានចាង)។[៣]:២៨

ព្រះអង្គបានបង្កើតរាជធានីដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គនៅក្រុងថ្មីអយុធ្យា។ រជ្ជកាលព្រះបាទរាមាធិបតី រួមមានទឹកដីដូចជា គោរាជ ចន្ទបុរី ថ្វាយ តនាវឝ្រី និងប៉ែកដ៏ធំនៃមាល័យ (ម៉ាឡាយា)។[៣]:២៨

តាមប្រភពដែលគេស្គាល់គួរសម តាមការរៀបរាប់នៅសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរដោយជនជាតិណេដឺឡន ចឺរ៉ឺមីយ៉ះ-ផ្វំ-ភ្លីត មាន រឿងព្រេងដ៏ល្បីល្បាញ មួយ បានពោលថ្លាថ្លែងថា ព្រះរាមាធិបតីជាជាតិចិនបានធ្វើដំណើរតាមសំពៅចេញមកពីស្រុកចិន។ បន្ទាប់ពីជោគជ័យក្នុងពាណិជ្ជកម្មហើយ ព្រះអង្គក៏មានឥទ្ធិពលគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគ្រប់គ្រងទីក្រុងពេជ្របុរី ក្រុងតាមឆ្នេរក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ មុនពេលយាងឡើងទៅអយុធ្យា

ក្នុងឆ្នាំ១៣៥២ ព្រះអង្គបានដាក់ការឡោមព័ទ្ធយឝោធរបុរ។ ព្រះបាទរាមាធិបតីទី១ បានបញ្ជូនព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គ ព្រះរាមេឝ្វរជាមួយកងទ័ពមួយកងទៅកាន់មហានគរក្រោយពេលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរថ្មី បរមលំពង្សរាជា (ស្រីសុរិយោទ័យទី១[៤]) បានឡើងសោយរាជ្យ។ ទ័ពស្រួចរបស់ព្រះរាមេឝ្វរត្រូវបានវាយខ្ចាត់ខ្ចាយ រត់គេចខ្លួនទៅហើយបានមករួបរួមគ្នានឹងទ័ពធំរបស់ទ្រង់វិញ។ ព្រះឃុនហ្លួងទី៥ (ពងួ) (ក្រោយមកក្លាយជាព្រះបាទបរមរាជាធិរាជទី១) នៃសុវណ៌បុរីត្រូវបានសុំឱ្យមកជួយទ្រង់។ ព្រះអង្គក៏បានធ្វើឱ្យខ្មែរបរាជ័យហើយរាជធានីខ្មែរត្រូវដណ្ដើមបាននៅឆ្នាំ១៣៥៣ ក្រោយពេលឡោមព័ទ្ធអស់រយៈពេលមួយឆ្នាំ។ ពេលនោះ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាបានសោយទិវង្គតកំឡុងការឡោមព័ទ្ធនោះ ក្សត្រចំណុះត្រូវបានគេលើកឡើងអោយគ្រប់គ្រងនៅប្រទេសខ្មែរ។ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរមួយចំនួនធំត្រូវបានកៀរទៅកាន់អយុធ្យា។[៥] ព្រះអង្គបានជ័យជំនះនៅឆ្នាំបន្ទាប់រួចហើយក៏បានដាក់ព្រះរាជបុត្រមួយអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅទីនោះ។ (ពួកអ្នកប្រាជ្ញទៃយ ទោះបីយ៉ាងណាបានរកិលយុទ្ធនាការទ័ពតទល់នឹងកម្ពុជានេះថានៅក្នុងឆ្នាំ១៣៦៩ ទៅវិញទេ។[៦]) យ៉ាងណាមិញ ពួកទ្រង់បានរក្សាបានរាជបល្លង្កនៅទីនោះមកដល់ត្រឹមឆ្នាំ១៣៥៧ តែប៉ុណ្ណោះ ដែលជាពេល ខ្មែរអាចដណ្ដើមយកមហានគរមកវិញបាន។ [៧]:២៣៦

ការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទរាមាធិបតីបានបង្កជាជំលោះដណ្ដើមរាជ្យគ្នា។ ដើមឡើយ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទព្រះ​ចៅ រាមេឝ្វរបានឡើងសោយរាជ្យនៅអយុធ្យាទៅហើយ ក៏ប៉ុន្តែព្រះបាទរាមេឝ្វរក្រោយមកក៏បានដាក់រាជ្យដើម្បីឱ្យព្រះភាតាថ្លៃរបស់ព្រះបាទរាមាធិបតី ព្រះបាទបរមរាជាធិរាជទី១ឡើងសោយរាជ្យជាជំនួសវិញ។ គូសត្រូវរាជបល្លង្កទាំងពីរនេះប្រហែលជាប្រគល់រាជ្យដោយសន្តិភាព រឺ ប្រហែលជាមានការបង្ហូរឈាមគ្នា។ [៣]:២៩


សាវតារតាមពង្សាវតារខ្មែរ[កែប្រែ]

មានស្ដេចលាវ ខាងស្រុកជៀងរាយ ជាយោនកប្រទេសមួយ (យោនកប្រទេស ជាប្រទេសដើម របស់ព្រះបាទក្រុងមិលិន្ទទី១ គឺប្រទេសក្រិក។ ប៉ុន្តែខ្មែរបុរាណ ហៅប្រទេសលាវខាងលិចថា យោនកប្រទេសដែរ) ដែលច្បាំងចាញ់គេ ហើយកៀរគ្រួសារ លើកចុះមកនៅក្នុងដែនដីសៀម។ ស្ដេចលាវនេះ កាលបានប្រាបប្រាម ព្រះរាជត្រកូលពញារោង និងព្រះរាជវង្សានុវង្សទាំងនោះ ឲ្យចុះចាញ់ព្រះអង្គហើយ ក៏ចុះមកតាំងបន្ទាយ នៅស្រុកកំពែងពេជ្រ លើកស្រុកនោះជានគរធំ ហើយប្រែភេទភៀសខ្លួន ប្រើសំដីជាភាសាសៀមវិញ។ ព្រះរាជវង្ស នៃស្ដេចជៀងរាយនេះ សោយរាជ្យមកបាន ៤ដំណវង្ស ទើបមានរាស្ត្រម្នាក់ឈ្មោះ សែនតុំ បានកូនស្ដេចលាវមកជាភរិយា។ ឈ្មោះនេះ មានបុណ្យណាស់ បានមកដណ្ដើមរាជ្យ ពួកស្ដេចលាវជៀងរាយ ហើយសោយរាជ្យក្នុងដែនដីសៀមនោះ។ ស្ដេចជ្រែករាជ្យនេះ បានកសាងព្រះនគរជាថ្មី ដាក់នាមទីក្រុងនោះថាជា ក្រុងទេពបូរី ហើយតាំងខ្លួនឯងជាស្ដេច ទ្រង់នាមជាព្រះសេរីជ័យជៀងសែន។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យបាន ២០ ឆ្នាំ ក៏អស់បុណ្យទៅ។

ក្រោយពីព្រះសេរីជ័យជៀងសែននោះមក ព្រះចៅឧទង (សាស្ត្រាខ្លះថាទ្រង់ព្រះនាមអ៊ូថោង) ដែលត្រូវជាព្រះរាជបុត្រច្បង នៃ ព្រះសេរីជ័យជៀងសែននោះ ឡើងសោយរាជ្យជាជំនួសព្រះបិតា។ ព្រះអង្គថយព្រះរាជវាំង មកសាងព្រះនគរ នៅទីណោងស្នោ ដែលនៅជាយខាងត្បូង នៃក្រុងទេពបូរីនោះវិញ ហើយប្រែនាមនគរឲ្យហៅថា ក្រុងទេពមហានគរ បវររាជវតី ស្រីអយុធ្យា ជានគរធំ។ ព្រះអង្គមានចៅហ្វាយស្រុក ទាំងធំទាំងតូច ជាច្រើនស្រុក ឡើងចំណុះព្រះអង្គ។ ក្នុងឆ្នាំខាល ទោស័ក ព.ស. ១៧១៤-គ.ស.១១៧០-ម.ស. ១០៩២ - ច.ស. ៥៣២ (ឆ្នាំ និងសករាជនេះច្រឡំទេ បើថាឆ្នាំខាល ទោស័ក ព.ស. ១៨៩៤ គ.ស. ១៣៥១ - ម.ស. ១២៧៣ - ច.ស. ៧១៣ វិញត្រូវជាង ព្រោះគិតតាមរាជ្យ ព្រះលំពង្សរាជា)។

ព្រះចៅឧទង កាលបានសាងព្រះនគររួចស្រេចហើយ ក៏ឡើងសោយរាជ្យ ហើយទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះចៅរាមាធិបតី ក្រុងស្រីអយុធ្យា

តារាងប្រៀបធៀបពង្សាវតារ
ពង្សាវតារ សំណេរដៃវាំងជួន សំណេរដៃវត្តទឹកវិល សំណេរ P58 វង្សាសព៌េជ្ញនង
ស្ដេចសៀម រាមាធិបតីទី១ រាមាធិបតីទី១ រាមាធិបតីទី១
សោយរាជ្យ (សៀម) ១៣៤៧
ទិវង្គត (សៀម) ១៣៦៩
បិតាស្ដេច (សៀម)
ស្ដេចខ្មែរ ស្រីសុរិយោទ័យ លំពង្សរាជា
សោយរាជ្យ (ខ្មែរ) ១៣៤៩ ១៣៥០
ទិវង្គត (ខ្មែរ) ១៣៦២ ១៣៥៣
ឧបរាជខ្មែរ
បុត្រស្ដេចខ្មែរ
ព្រឹត្តិការណ៍ ឆ្នាំថោះ​ ​ព.ស​ ១៨៩៥, ម.ស​ ១២៧៣, ច.ស ​៧១៣, គ.ស​ ១៣៥១​ ​ស្ដេច​សៀម​ឧទង បាន​លើកទ័ព​យ៉ាង​ធំ​សម្បើម​អស្ចារ្យ​ ​ចេញ​មក​ចូល​វាយប្រហារ​ប្រទេស​ខ្មែរ។​ ​ស្ដេច​សៀម​បាន​តែងតាំង​ព្រះ​រាមេសូរ​ដែល​ជា​កូន​ ​ឲ្យធ្វើ​ជា​មេទ័ព​ធំ។​ ​ចៅ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​ឈ្មោះ​ព្រះស្រីសុវត្ថិ​ ​ដែល​ជា​កូន​ព្រះ​រាមេសូរ​បាន​ទទួល​តំណែង​ជា​មេទ័ព​ស្រួច។​ ​ព្រះ​រាមេសូរ​បាន​នាំ​កងពល​សេនា​ធ្វើ​ដំណើរ​ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ​កាត់​ចុះ​ មក​តាម​នគររាជសីមា។​ ​ចៅហ្វាយខេត្ដខ្មែរ​នៅ​ទីនោះ​ដែល​មិន​បាន​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ដឹងខ្លួន​ជា​មុន​ ​ហើយ​ដែល​មិន​បាន​ប្រុងប្រៀប​ប្រមូល​កងទ័ព​ទប់ទល់​សត្រូវ​ឲ្យទាន់​ពេលវេលា​ឡើយ​ ​ក៏​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ដ​នាំ​ក្រុម​គ្រួសារ​ខ្មែរ​ និង​នាម៉ឺន​មន្ដ្រីរាជការ​ ​រត់​ចាកចោល​ទីកន្លែង​ដែន​សីមា។​ ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ​ ​គេ​ក៏​បាន​ធ្វើ​ចុតហ្មាយ​មួយ​ថ្វាយ​ទៅ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​រៀបរាប់​គ្រប់​ព្រឹត្ដិការណ៍​ ​និង​កិច្ចការ​ទាំងឡាយ​ដែល​កំពុង​តែ​កើត​មាន​ឡើង។​ ព្រះ​ស្រីសុរិយោទ័យ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ ​ក៏​ចាត់ចែង​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​ប្រមែប្រមូល​កេណ្ឌ​កងទ័ព​ ​ពល​សេនា​តាម​ខេត្ដ​ខណ្ឌ​នានា​ក្នុង​ព្រះ​នគរ។​ ​ឧកញ៉ាចក្រីវង្ស​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជា​តែងតាំង​ជា​មេទ័ព​ ​ទទួល​បេសកកម្ម​ ​ត្រូវ​លើក​កងពល​យោធា​ចេញ​ទៅ​ទប់ទល់​នឹង​ទ័ព​សៀម​នៅ​ក្នុង​ខេត្ដ​បស្ចិមបុរី។​ ​តែបើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​និង​ពង្សាវតារ​គណៈកម្មការ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ទៀង​ ​មេទ័ព​ធំ​ ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​តែងតាំង​នោះ​ ​មាន​ឋានៈ​ជា​ឧបរាជ​ ​ហើយ​ត្រូវ​ជាប់​ជា​ព្រះ​ញាតិវង្ស​ទៀត​ផង។​ កងទ័ព​សៀម​ដែល​មើលងាយ​ទ័ព​ខ្មែរ​ ​បាន​ធ្វេសប្រហែស​ ​មិនសូវ​យកចិត្ដទុកដាក់​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ឡើយ។​ ​ឆ្លៀតឱកាស​ដ៏​ល្អ​នេះ​ ​ព្រះ​ឧបរាជ​មេទ័ព​ខ្មែរ​ ​ក៏​បញ្ជា​កងពល​រេហ៍​ឲ្យ​វាយឆ្មក់​សន្ធប់​សម្រុក​បុក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​សៀម ​ ​បំបែក​បំបាក់​ធ្វើ​ឲ្យ​អស់​របៀបរៀបរយ​ ​ភ័យ​ស្លន់ស្លោ​រត់​ប្រសេកប្រសាច​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី។​ ​ការ​ប្រយុទ្ធ​កាប់​ចាក់​គ្នា​មាន​សភាព​យ៉ាង​សាហាវ​ខ្លាំងក្លា​គួរ​ឲ្យ​ រន្ធត់​តក់ស្លុត​ក្រៃ​លែង។​ ​គ្រានោះ​ឧបរាជ​ខ្លួនឯង​បាន​បំបោល​ដំរី​ ​រុលចូល​លុក​ទៅ​ច្បាំង​កាប់​ចាក់​តទល់​ផ្ទាល់​នឹង​ព្រះ​ស្រីសុវត្ថិ​ ​ព្រះចៅ​ស្ដេច​សៀម។​ ​នៅ​ទីបំផុត​ ​ព្រះ​ឧបរាជ​ក៏​បាន​កាប់​ចំ​ក​ព្រះ​ស្រីសុវត្ថិ​ មេទ័ព​សៀម​ ​ដាច់​ត្មិល​ធ្លាក់​ពីលើ​ខ្នង​ដំរី។​ ​ដោយ​កំពុង​តែ​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ ​ព្រះ​ឧបរាជ​ខ្មែរ​ក៏​បញ្ជា​កង​យោធា​ឲ្យ​លុក​រុល​សម្រុក​តទៅ​មុខ​ដេញ​តាម​ កងទ័ព​សៀម។​ ​ដេញ​ទៅៗ​កងទ័ព​ខ្មែរ​បាន​ទៅ​ជួប​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ ​ជាមួយនឹង​កងទ័ព​ធំ​សៀម​ ​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះ​រាមេសូរ។​ ​ព្រះ​រាមេសូរ​រៀបចំ​ពល​សេនា​ទប់ទល់​មិន​ទាន់​ ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​វាយ​ដកថយ​រត់​យករួចខ្លួន​សិន។​ ​កងទ័ព​សៀម​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​បាក់បែក​រត់​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​អស់​ ​ហើយ​ត្រូវ​ដកឃ្លា​ត្រលប់​ចូល​នគរ​វិញ។​ ពលសេនា​សៀម​ជាច្រើន ត្រូវ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ចាប់​បាន​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ឈ្លើយ​ ​ហើយ​គ្រឿង​អាវុធ​យុទ្ធភណ្ឌ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​រឹបអូស​យក​បាន។ កូនស្ដេច​សៀម​ ​ព្រះ​រាមេសូរ​ ​កាលបើ​រត់​បាន​ឆ្ងាយ​ចេញ​ផុត​ពី​ទឹកដី​ខ្មែរ​ហើយ​ ​ហើយដោយ​ពុំ​ឃើញ​មាន​ទ័ព​ខ្មែរ​ដេញ​តាម​ប្រកិត​ពីក្រោយ​ ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​ទ័ព​ដែល​នៅ​សេសសល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឈប់​សម្រាក​នៅ​នឹង​មួយ​កន្លែង។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀបចំ​ចុតហ្មាយ​មួយ​ ​ផ្ញើ​ថ្វាយ​ទៅ​ព្រះ​បិតា​ព្រះ​ឧទង​រាមាធិបតី​ ​ដែល​គង់នៅ​ទីក្រុង​ស្រីអយុធ្យា។​ ​ព្រះ​រាមាធិបតី​ឈឺ​ចុកចាប់​ខ្លាំង​ណាស់​ ​ក្រោយ​ដែល​ដឹង​ថា​ចៅ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​ស្រីសុវត្ថិ​ ​ត្រូវ​មេទ័ព​ខ្មែរ​ប្រហារជីវិត​កាត់​ក្បាល​លើ​សមរភូមិ។​ ​មិន​បង្អង់​យូរ​ ​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​រៀបចំ​ប្រមែប្រមូល​ ​បង្ហាត់បង្រៀន​កងពល​យោធា​ឲ្យ​បាន​ចំនួន​ច្រើន​កុះករ​ជាទី​បំផុត។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​តែងតាំង​បងថ្លៃ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​បរមរាជា​ ​ជា​ប្រមុខ​ទ័ព​ធំ​ដោយ​មានកូន​ប្រុស​ទាំង​បី​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​នៅ​អម​ធ្វើ​ជា​ជំនួយ​ផង។​ ​ស្ដេច​សៀម​ទាំង​បី​អង្គ​ ​ដែល​ត្រូវជា​ប្អូន​របស់​ព្រះ​រាមេសូរ​ ​មាន​ចៅប៉ាសាត​ ចៅប៉ាអាត​ ​និង​ចៅដំបងពិសី។ រៀបចំ​កងពល​សេនា​បាន​ល្អិតល្អន់​ សព្វគ្រប់​កាលណា​ ​ស្ដេច​សៀម​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​លើកទ័ព​ចេញ​ទៅ​វាយប្រហារ​ស្រុក​ខ្មែរ​ម្ដងទៀត​ជា​ លើក​ទី​ពីរ។​ ​គឺ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ ​មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ការ​វាយប្រហារ​លើក​ទី​១។​ ​នា​សម័យ​នោះ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មិន​បាន​ទទួល​ដំណឹង​ ​ដឹង​អ្វី​ជា​មុន​សោះឡើយ។​ ​កាលបើ​កងទ័ព​សៀម​ ​បាន​វាយ​សម្រុកចូល​មក​ដល់​ខេត្ដ​បស្ចិមបូរី​ ​ទើប​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​ព្រះ​មហាឧបរាជ​លើកទ័ព​ចេញ​ទៅ​ទប់ទល់​នឹង​ខ្មាំង។​ ​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​មាន​សន្ទុះ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ ​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​ ​និង​របួស​ជា​ច្រើន​ ​ដេក​ដួល​រនាល​ពាសពេញ​ដី​ ​តែ​ម្ខាងៗ​ពុំ​ទាន់​មាន​ប្រៀប​ឈ្នះ​ ​ចាញ់​ស៊ីសង​លើ​គ្នា​ឡើយ។​ ​ជួន​ចំ​ជា​រដូវវស្សា​ ​បាន​ចូល​មក​ដល់។​ ​កងទ័ព​សៀម​បាន​បោះជំរំ​ការពារ​នៅ​ខេត្ដ​បស្ចិមបុរី។​ ​ចំណែក​ខាង​ខ្មែរ​វិញ​ ​កងទ័ព​ទាំងអស់​ត្រូវ​វិល​ត្រលប់​ចូល​ក្នុង​នគរ​វិញ។​ ​ពល​រេហ៍​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​វិល​ត្រលប់​ទៅ​តាម​គ្រួសារ​ ​ផ្ទះសម្បែង​ភូមិស្ថាន​រៀងៗ​ខ្លួន​ ​ដើម្បី​ប្រកប​របរ​កសិកម្ម​ ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ ​ចិញ្ចឹមជីវិត​ដូច​ប្រក្រតី។​ ​ឯកសារ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​កាយវិការនេះ​ជា​ការ​ធ្វេសប្រហែស​ ​និង​ជា​កំហុស​មួយ​យ៉ាង​ធំ​របស់​ខ្មែរ​អ្នកដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាតិ។ ថ្ងៃ ​៥​កើត​ ​ខែ​មិគសិរ​ ​ឆ្នាំរោង​ ដដែល​ ​មេទ័ព​សៀម​ព្រះ​បរមរាជា​ ​បាន​លើកទ័ព​យ៉ាងច្រើន​មហិមា​ ​ចូល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ម្ដងទៀត។​ ​កងទ័ព​ឈ្លានពាន​សៀម​ ​បាន​បោះ​ជំហាន​ជិត​មក​ដល់​មហានគរ​ហើយ​ ​ទើប​ដំណឹង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ទូល​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​ព្រះ​ស្រីសុរិយោទ័យ​ ​ក្សត្រ​ខ្មែរ​មានការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ ​ភ័យ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ​ចំពោះ​ស្ថានការណ៍​ ​និង​ព្រឹត្ដិការណ៍​ដែល​មិន​បាន​ព្រាង​ទុក​មុខ​​នេះ។​ ​ពីព្រោះ​ចំ​ជា​រដូវវស្សា​ ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​កំពុង​តែ​ជាប់ដៃ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ ​ព្រះ​អង្គ​ពុំ​មាន​លទ្ធភាព​អាច​នឹង​ប្រមូល​កេណ្ឌ​ទ័ព​បាន​ច្រើន​ដូច​បំណង​ ឡើយ។​ ​ទ័ព​ដែល​ប្រមែប្រមូល​រៀបចំ​បាន​ប៉ុន្មាន​ ​ព្រះរាជា​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​បញ្ជាកា​របស់​ព្រះ​មហាឧបរាជ​ ​ដោយ​មានឧកញ៉ា​ចក្រីវង្ស​ ​និង​ឧកញ៉ា​មហាសេនាសួស ជា​មេទ័ព​រង។​ ​បេសកកម្ម​ធំ​ដំបូង​ ​គឺ​ត្រូវ​ទៅ​ទប់ទល់​កងទ័ព​សៀម​នៅ​ក្នុង​ខេត្ដ​នគររាជសីមា។​ ​នៅ​លើ​សមរភូមិ​ ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ដែល​ហ្វឹកហ្វឺន​មិន​បាន​មាំមួន​ ​ពិតប្រាកដ​ពី​ដើម​ទី​ ​ហើយដោយ​មាន​ចំនួន​តិច​ជាង​សត្រូវ​ ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​យ៉ាង​ដំណំ​ ​បាក់ទ័ព​ដក​ឃ្លា​រត់​មក​បោះ​ជំរំ​នៅ​ខេត្ដ​នាងរោង។​ ​តែ​កងទ័ព​សៀម​បាន​ដេញ​ប្រកិត​ជាប់​ពីក្រោយ។​ ​ការ​ប្រយុទ្ធ​កាប់​ចាក់​គ្នា​មាន​សភាព​សាហាវ​ឃោរឃៅ​អស្ចារ្យ។​ ​មនុស្ស​ស្លាប់​ និង​របួស​មាន​ច្រើន​ឥត​គណនា។​ ​ទ័ព​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​ ​ដោយ​ដឹងខ្លួន​ថា​មិន​អាច​ឈ្នះសត្រូវ​ ​បាន​នាំ​គ្នា​រត់​ចាកចោល​ជួរ​ ​យក​ឲ្យ​រួច​តែ​ជីវិត។​ ​ទោះបីជា​ដូច្នេះ​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​ទ័ព​ខ្មែរ​នៅ​តែ​គ្មាន​តក់ស្លុត​ ​ខំ​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​ដោយ​អង់អាច​ក្លាហាន​ដដែល។​ មេទ័ព​ខ្មែរ​ពីរ​នាក់ ព្រះមហាឧបរាជ និង​ឧកញ៉ាចក្រី​វង្ស ត្រូវ​បាន​បូជា​ជីវិត​នៅ​លើ​សមរភូមិ។ ​ចំណែក​លោក​មេទ័ព​ឧកញ៉ា​មហាសេនា​សួស​ ​នៅ​តែ​ខំប្រឹង​តស៊ូ​ ​ច្បាំង​ទប់ទល់​នឹង​ខ្មាំង​ដោយ​ឥត​សំចៃ​ដៃ​ដដែល។​ ​ដោយ​ទ្រាំទ្រ​ទប់ទល់​បច្ចាមិត្ដ​តទៅ​ទៀត​មិន​បាន​ ​លោក​ឧកញ៉ា​មហា​សេនាសួស​ ​ក៏​ប្រមូលផ្ដុំ​ទ័ព​ ​ដែល​នៅ​សេសសល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​វាយ​ប្រយុទ្ធ​សម្រុក​ដកឃ្លា​នាំ​សាកសព​ព្រះ​មហាឧបរាជ​ ​និង​លោក​ឧកញ៉ាចក្រីវង្ស​ចូល​មហានគរ​វិញ។​ ​ទ័ព​សៀម​នៅ​តែ​វាយប្រហារ​កាប់សម្លាប់​យ៉ាង​សាហាវ​ ​ហើយ​ដេញ​តាម​ជាប់​ប្រកិត​ពីក្រោយ​ខ្នង​ជា​ដរាប។​ ​ទ័ព​ខ្មែរ​ចេះ​តែ​វាយ​ដកថយ​ចូល​មហានគរ​ជា​លំដាប់។​ ​នៅ​ទីបំផុត​ ​ទ័ព​សៀម​បាន​លើក​ចូល​មក​ដល់​ប្រឈមមុខ​ទល់​នឹង​មហានគរ។​ ​មេទ័ព​សៀម​បរមរាជា​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​កងទ័ព​ទាំងអស់​បញ្ឈប់​ដំណើរ​ ​ហើយ​បោះជំរំព័ទ្ធ​ជិតជុំ​វិញ​ព្រះ​មហានគរ។​ ​ក្រោយ​ដែល​បាន​ពិនិត្យ​ស្ថានការណ៍​សឹក​អស់​បី​ថ្ងៃ​មក​ ​ស្ដេច​សៀម​បរមរាជា​ក៏​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​ទ័ព​សៀម​តូច​ធំ​ ​រៀបចំ​ខ្លួន​ដើម្បី​ចូល​វាយ​សម្រុក​ ​លុកលុយ​ដណ្ដើម​យក​ព្រះរាជធានី​ខ្មែរ។​ ​កូន​ស្ដេច​សៀម​ ​ព្រះ​រាមេសូរ​ទទួល​បេសកកម្ម​វាយប្រហារ​ពី​ទិស​ខាងជើង​ ​ចៅប៉ាសាត​វាយ​ពី​ទិស​ខាងកើត​ ​ចៅប៉ាអាត​ពី​ទិស​ខាងត្បូង​ ​និង​ចៅដំបងពិសី​ពី​ទិស​ខាងលិច។​ ​ការ​ប្រយុទ្ធ​កាប់​ចាក់​គ្នា​ ​មាន​សភាព​សាហាវ​ខ្លាំងក្លា​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ។​ ​ពលទាហាន​ទាំង​សងខាង​មាន​របួស​ និង​ស្លាប់​ច្រើន​ពាសពេញ​ ​ដេក​រនាលរណែល​តាម​ជើង​កំពែង​មហានគរ។​ ​តែ​សៀម​នៅ​តែ​ដណ្ដើម​យក​មហានគរ​មិន​ទាន់​បាន។

លោកឧកញ៉ា​មហា​សេនាសួស​ ​បាន​ទ​ទួ​បញ្ជា​ចេញ​ទៅ​វាយឆ្មក់​សត្រូវ​សៀមពីរ​ដង​ដែរ​ ​តែ​មិន​បាន​ជោគជ័យ​ឡើយ​ ​នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន។

ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​បាន​សរសេរ​បន្ថែម​ទៀត​ថា​ ​កងទ័ព​ខ្មែរ​បាន​បើកទ្វារ​ចេញពី​មហានគរ​ជា​ញឹកញាប់​ ​ដើម្បី​វាយឆ្មក់​ទ័ព​សៀម។​ ​ឯ​ចៅហ្វាយខេត្ដ​ ​និង​មេទ័ព​ខ្មែរ​ ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខេត្ដ​ខណ្ឌ​ជិត​ឆ្ងាយ​ ​ក៏​បាន​លើកទ័ព​ពល​រេហ៍​ ​ចេញ​មក​ជួយ​វា​ប្រហារ​ទប់ទល់​ ​នឹង​ទ័ព​សៀម​ ​នៅ​មហានគរ​ដែរ។​ ​តែ​ប្រតិបត្ដិការ​សឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ មិន​បាន​ទទួល​ជ័យ​ជំនះ​ឡើយ។​ ​គ្រានោះ​កងទ័ព​សៀម​បាន​នាំ​គ្នា​ដើរ​លួច​ប្លន់​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ ​ច្រូត​កាត់​ស្រូវ​ ដឹក​ជញ្ជូន​ភោគផល​កសិកម្ម​ ​និង​ដុត​បំផ្លាញ​ផ្ទះសម្បែង ​ភូមិស្ថាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ។​ ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ ​ត្រូវ​ទ័ព​សៀម​ដេញ​តាម​កាប់​ចាក់​សម្លាប់​ ​ធ្វើបាប​ ​ចាប់​យក​ធ្វើ​ជា​ឈ្លើយ។​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​រួច​រស់រាន​មានជីវិត​ ​ផុត​អំពី​ការ​ចាប់ចង​ ​កាប់សម្លាប់​ ​ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ​ជិះជាន់​របស់​ទ័ព​សៀម​ ​រាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ស្លូតត្រង់​ ​ទាំងស្រី​ទាំងប្រុស​ ​ទាំង​ក្មេង​ទាំង​ចាស់​ ​នាំ​គ្នា​រត់​គេចវេះ​ ​លាក់ខ្លួន​ពួន​អាត្មា​ ​រស់នៅ​តាម​ព្រៃ​ភ្នំ​ក្រម​ថ្ម។ ​ ហើយ​ក៏​នៅ​ក្នុង​គ្រានោះ​ដែរ​ ​ដែល​ព្រះ​លំពង្សរាជា​មាន​ជំងឺ​ជា​ទម្ងន់​ ​ហើយ​បាន​ចូល​ទិវង្គត។ ម្យ៉ាងទៀត​ ​គេ​មិន​បានដឹង​អំពី​បុព្វហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ទាំងអស់​នាំ​ គ្នា​មូលមតិ​ជ្រើសរើស​ ​និង​សុំ​យាង​ព្រះ​ស្រីសុរិយោទ័យ​ ​បុត្រ​ព្រះបាទ​និព្វានបាទ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៦​ ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះបាទ​លំពង្ស​នោះ​ឡើយ។​

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. The Royal Institute. List of monarchs Ayutthaya. (ថៃ)
  2. Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
  3. ៣,០ ៣,១ ៣,២ ៣,៣ Chakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited
  4. ពង្សាវតារសម្ដេចវាំងជួន
  5. The Royal Chronicles of Ayutthaya - Cushman - page 11 / A History of Siam - W.A.R. Wood - Chap IV - page 65
  6. The Rise of Ayutthaya - Charnvit Kasetsiri (1976) - page 123
  7. Cœdès, George (1968). The Indianized states of Southeast Asia. University of Hawaii Press. ISBN 9780824803681.
  • Wyatt, David K., Thailand: A Short History, New Haven (Yale University), 2003. ISBN 0-300-08475-7
  • Srisak Vallipodom, Sheikh Ahmad Qomi and the History of Siam, Cultural Center of the Islamic City, Republic of Iran, Bangkok 1995, page 209
  • Plubplung Kongchana, The Persians in Ayutthaya, Institute of Asia Pacific Studies, Srinakharinwirot University.

សូមមើលផងដែរ[កែប្រែ]

Commons-logo.svg
វិគីមេឌា Commons មានមេឌា​ដែលបានទាក់ទងនឹង:
ឧទង
ប្រសូត/កើត: ១៣១៤ សុគត/ស្លាប់: ១៣៦៩
គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ
មុនដោយ
ព្រះមហាក្សត្រអយុធ្យា
១៣៥១–១៣៦៩
តដោយ
ព្រះ​ចៅ រាមេឝ្វរ