វៀតមិញ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ទង់របស់វៀតមិញ

វៀតមិញ(ភាសាអង់គ្លេស: Việt Minh, ឫពាក្យពេញប្រែថា "League for the Independence of Vietnam", ភាសាខ្មែរ: សម្ព័ន្ធដើម្បីឯករាជ្យវៀតណាម, ជាបារាំង: "Ligue pour l'indépendance du Viêt Nam")គឺឈ្មោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមខាងជើង(កម្មុយនីស្ត)ប្រឆាំងនឹងអាណានិគមបារាំងនិងជប៉ុន។[១] វៀតមិញត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោកហូ ជីមិញនៅឯភូមិប៉ាកបូ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១។[២] នៅពេលដែលជប៉ុនបានចូលមកកាន់កាប់ឥណ្ឌូចិន, ក្រុមវៀតមិញបាននាំគ្នាបះបោរប្រឆាំងយ៉ាងសកម្មដោយមានជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសាធារណរដ្ឋចិន។ ក្រោយពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២, វៀតមិញបានបន្តប្រឆាំងនឹងបារាំងតទៅទៀតរហូតទាល់តែទទួលឯករាជ្យ, បន្ទាប់ពីទទួលឯករាជ្យពីបារាំង វៀតមិញនូវតែបន្តយុទ្ធនាការខ្លួនតទៅមុខទៀតដោយលើកនេះប្រឆាំងនឹងវៀតណាមខាងត្បូងនិងសហរដ្ឋអាមេរិក។ អ្នកដែលរកឃើញចលនាតស៊ូមួយនេះគឺលោកហូ ជីមិញ, លោកឡេ ស្វាន, និងលោកផាម វ៉ាន់ឌាន

'វៀតមិញ'នេះត្រូវបានបក្សកុម្មុយនិស្តយួនចាត់ទុកជារណសិរ្សរួបរួមជាតិមួយដើម្បីដណ្តើមឯករាជ្យភាពរបស់វៀតណាមពីបារាំង, ពួកវាបានដាក់ឈ្មោះមួយទៀតឱ្យចលនានេះថា"រណសិរ្សរួបរួមឯករាជ្យវៀតមិញ"។[៣]

សង្គ្រាមលោកលើកទី២[កែប្រែ]

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២, ជប៉ុនបានចូលមកដណ្តើមដែនដីឥណ្ឌូចិនពីបារាំង។ ដូច្នេះហើយ, វៀតមិញក៏បានចាប់ផ្តើមនូវយុទ្ធនាការថ្មីមួយទៀតប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។ ដល់ចុងឆ្នាំ១៩៤៤, វៀតមិញបានអះអាងថាចលនាខ្លួនមានសមាជិកសរុបចំនួន៥០០,០០០នាក់ដែលមាន២០០,០០០នាក់នៅតំបន់តុងកឹង(វៀតណាមខាងជើង), ១៥០,០០០នាក់នៅតំបន់អណ្ណាម(វៀតណាមកណ្តាល), និង១៥០,០០០នាក់នៅតំបន់កូសាំងស៊ីន(វៀតណាមខាងត្បូង)។ ដោយសារភាពតស៊ូប្រឆាំងនឹងជប៉ុន, ពួកវៀតមិញត្រូវបានទទួលជំនួយពីក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក, សហភាពសូវៀត, និងសាធារណរដ្ឋចិន។ ពេលដែលជប៉ុនបានចុះចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥, មុនពេលចាកចេញពីឥណ្ឌូចិន, ទាហានជប៉ុនបានប្រគល់អគារសាធារណៈនិងអាវុធមួយចំនួនធំដែលត្រូវជាកម្មសឹទ្ធរបស់បារាំងទៅឱ្យពួកវៀតមិញ។ ក្រោមការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន, ពួកវៀតមិញថែមទាំងបានកេណ្ឌពោលទាហានជប៉ុនជាង៦០០នាក់ទៀតផងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបារាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៥។ បន្ទាប់ពីអង្គការជាតិនិយមបានប្រកាសពីឯករាជ្យភាពរបស់វៀតណាមពីបារាំង, ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសឡើងពីអត្ថិភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមនៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។

សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១[កែប្រែ]

រយៈពេលពីរបីថ្ងៃក្រោយ, កងទ័ពជាតិនិយមសាធារណរដ្ឋចិន(គូមីងតាង)បានចូលមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមដើម្បីពិនិត្យមើលការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍របស់កងទ័ពជប៉ុន។ កាលនោះសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមគ្រាន់តែជាឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ ពួកគេគ្មានគ្រប់គ្រងដែនដីអ្វីនោះទេ។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក, ពួកចិន(គូមីងតាង), វៀតណាម(វៀតមិញ), និងបារាំងបានឈានចូលដល់ការយល់ព្រមព្រៀងគ្នាដោយពួកបារាំងបានយល់ស្របថានឹងដកឥទ្ធិពលខ្លួនចេញពីប្រទេសចិន, ពួកវៀតមិញបានទទួលស្គាល់ពីការវិលត្រលប់មកវិញនៃពួកអាណានិគមបារាំងដោយមានកិច្ចសន្យាមួយបានបញ្ជាក់ថានឹងផ្តល់សឹទ្ធអំណាចដល់ក្រុមវៀតមិញពេលប្រទេសវៀតណាមទទួលបានឯករាជ្យ, និងចំណែកពួកចិនវិញបានយល់ថានឹងដកទ័ពខ្លួនចេញពីប្រទេសវៀតណាម។ ការចរចាគ្នារវាងពួកវៀតមិញនិងបារាំងបានបណ្តាលឱ្យមានការប៉ះទង្គិចគ្នាយ៉ាងខ្លាំងដែលជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមជាច្រើនឆ្នាំជាមួយនឹងបារាំងដែលសង្គ្រាមនេះគេច្រើនស្គាល់ថាសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១

ពួកវៀតមិញដែលមិនសូវមានចំណេះដឹងនិងបទពិសោធន៍ខាងយោធាទំនើបបានទៅបង្កើតសាលាបង្ហាត់បង្រៀនក្បួនយោធាមួយនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ក្នុងខេតុក្វាងងៃ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រមាណជាង៤០០នាក់ត្រូវបានបង្ហាត់បង្រៀនបណ្តុះបណ្តាលដោយពលទាហានជប៉ុនដែលបានរត់ចោលជួរកាលពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ដោយយូរៗទៅ, សិស្សទាំងអស់នោះខ្លះបានក្លាយជាមេបញ្ជាការឧត្តមសេនីយ៍ខាងកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម

ឧត្តមសេនីយ៍បារាំងឈ្មោះហ្សង់ អ៊ីធាន វ៉ាលុយជាមួយនឹងកងកម្លាំងលោកបានវាយពួកវៀតមិញចេញពីទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗ។ កងកម្លាំងរបស់លោកដែលបំពាក់ដោយគ្រឿងសព្វាវុធបានប្រយុទ្ធជាមួយនឹងក្រុមវៀតមិញតូចៗនៅពាសពេញទីក្រុងហាណូយ។ ក្រោយមក, កងកម្លាំងលោកក៏បានឡោមព័ទ្ធវៀត បាកដែលជាមូលដ្ឋានទ័ពរបស់វៀតមិញក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧, ប៉ុន្តែទាហានលោកបានបរាជ័យក្នុងការវាយយកមូលដ្ឋាននោះហើយក៏ត្រូវដកថយចេញវិញព្រោះមិនអាចយកឈ្នះលើទាហានវៀតមិញក្នុងមូលដ្ឋាននោះបាន។ យុទ្ធនាការមួយនេះរបស់បារាំងត្រូវបានពួកវៀតមិញបំបែកបានដោយគេគ្រប់គ្នានឹកស្មានមិនដល់ថាពួកវៀតមិញអាចយកឈ្នះទៅលើកងកម្លាំងទាហានបារាំងដែលបំពាក់ដោយអាវុធយោធាល្អៗបានដោយងាយអញ្ជឹងសោះ។

ក្រុមវៀតមិញបានបន្តប្រយុទ្ធជាមួយនឹងបារាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៩នៅពេលដែលពួកគេបានគ្រប់គ្រងលើព្រំដែនវៀតណាម-ចិន។ ដោយហេតុនេះហើយ, រដ្ឋតែទើបនឹងបង្កើតថ្មីគឺសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនដែលដឹកនាំដោយពួកកុម្មុយនិស្តចិនបានផ្តល់ទីជម្រកនិងអាវុធធ្ងន់ៗទៅឱ្យវៀតមិញដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងបារាំងបន្តទៀត។ ដោយមានជំនួយពីចិនដូច្នេះ, ពួកវៀតមិញបានបន្តវាយយកបានតំបន់ជនបទជាច្រើនពីបារាំង។ មិនយូរប៉ុន្មាន, ពួកវៀតមិញបានបន្តវាយយកតំបន់សំខាន់ៗបន្ថែមដែលធ្លាប់កាន់កាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងដូចជាទីប្រជុំជនជាដើម។

ការលិចរូបរាងឡើងនៃវៀតណាមខាងជើង[កែប្រែ]

បន្ទាប់ពីបារាំងបានទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងសមរភូមិឌានបានភូ, ពួកគេក៏ចាប់ផ្តើមចរចាជាមួយវៀតមិញដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ជាលទ្ធផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងសន្និសីទហ្សឺណេវនៅទីក្រុងហ្សឺណេវ, ប្រទេសស្វីស បានបែងចែកវៀតណាមទៅជាពីរប្រទេសគឺវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូងនៅត្រង់ខ្សែស្របទី១៧ ជាបណ្តោះអាសន្នសិនមុនពេលដែលការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមប្រទេសអាចកើតឡើងបានគឺក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦។ ការផ្ទេររដ្ឋបាលរបស់វៀតណាមខាងជើងទៅឱ្យពួកវៀតមិញត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៤។ ហូ ជីមិញត្រូវបានគេតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃវៀតណាមខាងជើងហើយប្រទេសលោកត្រូវបានដើរតួជារដ្ឋសង្គមនិយម។ លោកង-ឌិនយៀមដែលពីមុនត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃវៀតណាមខាងត្បូងដោយព្រះចៅអធិរាជបាវ ដាយនៅទីបំផុតក៏បានកាន់កាប់វៀតណាមខាងត្បូងទាំងស្រុង។

កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណេវបានសន្យាថានឹងមានការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ១៩៥៦ដើម្បីកំណត់រដ្ឋាភិបាលជាតិតែមួយសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាមរួម។ ទាំងរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកនិងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងរបស់ង-ឌិនយាន មិនបានចុះលើកិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីទាំងអស់នៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវឆ្នាំ១៩៥៤។ ទាក់ទងនឹងសំណួរនៃការបង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាម, គណៈប្រតិភូវៀតណាម(មិនប្រកាន់លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត)បានជំទាស់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបែងចែកណាមួយនៃប្រទេសវៀតណាមប៉ុន្តែត្រូវបានចាញ់គេនៅពេលដែលបារាំងបានទទួលយកសំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញគឺលោកផាម វ៉ាន់ឌាន,[៤] ដែលបានស្នើថា ប្រទេសវៀតណាមនឹងរួបរួមគ្នាវិញដោយការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់"គណៈកម្មាធិការមូលដ្ឋាន"។[៥] សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានប្រឆាំងនឹងសំណើនោះជាមួយនឹងសំណើរបស់ពួកគេហៅថា"ផែនការអាមេរិក", ដែលមានការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូងនិងចក្រភពអង់គ្លេស។[៦] សំណើ"ផែនការអាមេរិក"បានយល់ឱ្យដឹងថានឹងមានការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមក្រោមការត្រួតពិនិត្យពីអង្គការសហប្រជាជាតិ, ប៉ុន្តែសំណើនេះត្រូវបានបដិសេដដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។[៦]ពីគេហដ្ឋានរបស់ព្រះអង្គនៅបារាំង, ព្រះចៅអធិរាជយួនគឺបាវ ដាយបានតែងតាំងលោក ង-ឌិនយៀមជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃវៀតណាមខាងត្បូង។ ដោយមានជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៥៥, ឌិនបានប្រើប្រជាមតិមួយដើម្បីដកអតីតអធិរាជចោលហើយក៏ប្រកាសខ្លួនជាប្រធានាធិបតេយ្យនៃសាធារណរដ្ឋយួន

នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតមិនបានសម្រេចកើតឡើងបាន, កម្មាភិបាលវៀតមិញដែលនៅវៀតណាមខាងត្បូងបានងើបបះបោរនិងប្រយុទ្ធប្រឆាំងជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង។ វៀតណាមខាងជើងក៏បានកាន់កាប់ផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសឡាវដែរដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គងរណសិរ្សរំដោះជាតិ(វៀតកុង)នៅវៀតណាមខាងត្បូង។ យូរៗទៅសង្គ្រាមនេះបានប្រែក្លាយទៅជាសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២, ដែលគេបានស្គាល់ជាទូទៅថា"សង្គ្រាមវៀតណាម"។

ខ្មែរវៀតមិញ[កែប្រែ]

ពួកខ្មែរវៀតមិញគឺជាកម្មាភិបាលកុម្មុយនិស្តខ្មែរដែលមានចំនួនពី៣,០០០នាក់ទៅ៥,០០០នាក់និងជាសមាជិកឆ្វេងនិយមនៃចលនាខ្មែរឥស្សរៈ។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៥០, ពួកគេបានប្រមូលជាគ្នាម្តងទៀតនៅក្នុងសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ, សមាជិកខ្មែរវៀតមិញភាគច្រើនបានទៅរស់នៅក្នុងវៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវឆ្នាំ១៩៥៤។ 'ខ្មែរវៀតមិញ' គឺជាពាក្យប្រមាថមួយដែលប្រើដោយសម្តេចនរោត្ដម សីហនុដោយទ្រង់បានបណ្តេញពួកគេចោលដែលអ្នកទាំងនោះធ្លាប់រៀបចំការតស៊ូដើម្បីទាមទារឯករាជ្យពីបារាំងគ្រាន់តែពួកគេត្រូវការជំនួយពីយួនវៀតមិញបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។[៧] ការរិះគុណនិងការចំអករបស់សីហនុចំពោះក្រុមខ្មែរវៀតមិញបានបំផ្លិចបំផ្លាញនូវឥទ្ធិពលក្នុងការបង្កើនអំណាចរឹតបណ្តឹងប្រឆាំងនឹងយួន, ប៉ុន្តែក៏ប្រឆាំងនឹងរបបរាជានិយមរបស់សមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា(បកក)ដែលដឹកនាំដោយប៉ុល-ពតដែរ។[៨]

ពួកខ្មែរវៀតមិញក៏ជាជំនួយដ៏សំខាន់ដែរក្នុងការបង្កើតរណសិរ្សសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា(FUNSK)ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ផងដែរ។ រណសិរ្សនេះបានរួមដៃជាមួយយួនហើយវាយចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីផ្តួលរលំរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប៉ុល-ពត។ ក្នុងអំឡុងពេលរស់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម, ខ្មែរវៀតមិញជាច្រើនបានរៀបមង្គលការជាមួយស្រ្តីយួន។[៩]

សូមមើលផង[កែប្រែ]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. H., Hunt, Michael. The world transformed : 1945 to the present. p. 124. ISBN 9780199371020. OCLC 907585907.
  2. NGUYEN, Sai D. "The National Flag of Viet Nam" (PDF). Vpac-usa.org. pp. 212–3. Archived from the original (PDF) on 12 May 2005. Retrieved 4 January 2015. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  3. Việt Nam, Hội Khuyến học (17 November 2011). "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Chặng đường 80 năm vẻ vang". http://dantri.com.vn. External link in |website= (help)
  4. The Pentagon Papers (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 134.
  5. The Pentagon Papers (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 119.
  6. ៦,០ ៦,១ The Pentagon Papers (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 140.
  7. "Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Cambodia / Appendix B". Lcweb2.loc.gov. Retrieved 4 January 2015.
  8. Ben Kiernan. How Pol Pot came to power, Yale University Press, 2004, p.227
  9. Margaret Slocomb, The People's Republic of Kampuchea, 1979-1989: The revolution after Pol Pot