វត្តព្រះកែវមរកត

ដោយវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
វត្តព្រះកែវមរកត
Silverpagoda.jpg
ទិដ្ឋភាពនៃសំណង់ផ្ដុំគ្នានៃវត្តព្រះកែវមរកត
វត្តព្រះកែវមរកត is located in កម្ពុជា
វត្តព្រះកែវមរកត
ទីតាំងនៅខាងក្នុងភ្នំពេញ

11°33′N 104°55′E / 11.550°N 104.917°E / 11.550; 104.917

ពត៌មាន
និកាយ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
បង្កើត ស.វ ទី១៩
ស្ថាបនិក ព្រះបាទនរោត្តម
ប្រទេស កម្ពុជា

Dharma Wheel.svg ក្លោងទ្វារ:ពុទ្ធសាសនា

ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត
ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត

វត្តព្រះកែវមរកតត្រូវបានកសាងឡើង​តាំងពីឆ្នាំ១៨៩២ដល់ឆ្នាំ១៩០២ តាមលំនាំ​ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានរុះរើ​សាងសង់​ជា​ថ្មី​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២។ វត្ត​នេះ​ពី​ដើម​មាន​ឈ្មោះ​ហៅថា វត្តឧបោសថរតនារាម ដោយ​មក​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់យក​ទីកន្លែងនេះ​កាន់​ឧបោសថសីល​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះ​ក៏មាន​ព្រះវត្តមានព្រះរាជ វង្សានិវង្ស និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏​បានប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​​ផ្សេងៗ​​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​​នៅទីនេះដែរ។

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

នៅក្នុងវត្តនេះពុំមានព្រះសង្ឍគង់នៅទេ។ ព្រះបាទសម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ គង់នៅទៅនោះ ក្នុង​ពេល​ព្រះអង្គសាងព្រះផ្នួស​រយៈពេល​មួយព្រះវស្សា (ថ្ងៃទី១៤កើត ខែទុតិយសាធ ឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស២៤៩០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៣១ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៤៧)។ដោយសារតែក្នុងព្រះវិហារមានតំកល់រូបបដិមាព្រះកែវមរកត ហេតុដូច្នេះ​​ហើយ​​បាន​ជា​​មាន​ពាក្យសាមញ្ញហៅថា ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត ពោលគឺឥតមានវត្ត ក្នុងពាក្យនោះទេ។ នៅ​ពេល​ណា​ដែល​ព្រះរាជាទ្រង់ប្រារព្វព្រះរាជពិធីតាមព្រះពុទ្ធសាសនាគឺត្រូវនិមន្តព្រះសង្ឍគង់ពីវត្តដទៃទៀតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដូចជានៅវត្តឧណ្ណាលោម វត្តបទុមវត្តី ជាដើម។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានគេហៅថាព្រះវិហារព្រះកែវមរកត​​​​​ដោយសាមានរូបបដិមាមួយអង្គធ្វើអំពីត្បូងមានតម្លៃដែលច្នៃចេញពីត្បូងមរកតដែលតម្កល់ទុកក្នុងព្រះវិហារនេះ។ព្រះវិហារនេះត្រូវបានអ្នកទេសចរបរទេសហៅថាវត្តប្រាក់ ដោយសារតែកំរាលឥដ្ឋធ្វើអំពីប្រាក់។កម្រាលឥដ្ឋទាំងមូលក្រាលដោយប្រាក់ដែលមានចំនួន៥៣២៩ផ្ទាំង ដែលក្នុងមួយផ្ទាំងមានទម្ងន់ ១.១២៥ គីឡូក្រាម។ វត្ថុសិល្បៈដែលដាក់តាំងដែលនៅក្នុងព្រះវិហារនេះមានចំនួន ១៦៥០ ដែលភាគច្រើនជាពុទ្ធបដិមាធ្វើពីមាសប្រាក់សំរឹទ្ធនិងមានតុបតែងដោយត្បូងមានតម្លៃដូចជាពេជ្រ ត្បូងទទឹម ត្បូងកណ្តៀងនិងត្បូងមានតម្លៃដទៃទៀត រីឯភាពល្បីល្បាញមួយទៀតគឺរូបបដិមាព្រះសិរិអារ្យមេត្រីដែលធ្វើពីមាសទម្ងន់៩០គីឡូមាស និងបញ្ចុះនូវគ្រាប់ពេជ្រចំនួន ៩៥៨៤ គ្រាប់ដែលមួយគ្រាប់ដែលធំជាងគេមានទំហំ ២៥ការ៉ាត់។

ទីតាំង[កែប្រែ]

វត្តនេះស្ថិតនៅខាងត្បូងនៃផ្ទៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយថែវរាងខ្ពស់ស្រឡះ។ នៅតាមបណ្តោយថែវនេះ គែធ្លាប់បានប្រើប្រាស់​ជា​ថ្នាក់រៀនភាសាបាលី សំរាប់​ព្រះសង្ឍ​ដែល​គង់​នៅ​តាមវត្តក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និង​តាមបណ្តា​ខេត្ត​មួយចំនួន មុនពេលបង្កើតសាលាបាលីនៅភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៦ខែធ្នូឆ្នាំ១៩៣០។

ប្រវត្តិព្រះកែវមរកត[កែប្រែ]

រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធធ្វើពីកែវមរកតនេះនៅក្នុង "នគរបាតលីបុត្ដ" (ឥណ្ឌា) ក្នុងឆ្នាំ៣៥ (នៃគ.ស រាជ) ក្រោយមកត្រូវបានស្ដេច "ក្រុងលង្កា" នាប្រទេសសេរីលង្កា (បច្ចុប្បន្ន) វាយយកបន្ត រហូតដល់ឆ្នាំ៤៥០ (នៃគ.ស រាជ) ទើបក្រុងលង្កាកើតមានចម្បាំង ។ ហើយក្រោយមកស្ដេចភូមាព្រះនាម "អនុរត្ត៍" នៃអាណាចក្រផាហ្គាន ដែលគោរពនៅព្រះពុទ្ធសាសនា បានបញ្ជូនសំពៅពីរគ្រឿង ដោយមានព្រះសង្ឃ ឈ្មោះនាកាសេន និង ក្រុមដើរសំពៅរួមដំណើរផង ឲ្យចេញឆ្ពោះទៅកោះលង្កាក្នុងឆ្នាំ៥០០ (នៃគ.ស រាជ) ដើម្បីនឹងសុំចម្លងព្រះត្រៃបិតក និងទទួលយករូបសំណាកពុទ្ធអង្គ២ផង ដែលរូបចម្លាក់ទី១ធ្វើពីត្បូងទទឹមពណ៌ក្រហម មានឈ្មោះថា "ព្រះកែវភ្លើង" រូបចម្លាក់ទី២ធ្វើពីត្បូងកែវមរកត មានឈ្មោះថា "ព្រះកែវមរកត" ។ សំពៅបានមកដល់កណ្ដាលមហាសាគរនៃសមុទ្រឥណ្ឌា ក៏ជួបខ្យល់ព្យុះសង្ឃរាមួយយ៉ាងធំ បានបោកបក់ធ្វើឲ្យសំពៅទាំងពីរវង្វេងបែកផ្លូវគ្នា សំពៅទី១ដែលផ្ទុកនៅរូបចម្លាក់ "ព្រះកែវភ្លើង" ក៏បាត់ស្រមោលសូន្យឈឹង ហើយសំពៅទី២ដែលមានដឹកជញ្ជូន "ព្រះត្រៃបិតក" និងរូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធរូបធ្វើពីកែវមរកត ត្រូវបែកបាក់ខូចខាតលិចធ្លុះធ្លាយហើយរសាត់អណ្ដែតមកនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រខ្មែរ ពេលនោះប្រជាជនខ្មែរនៅ (កោះឫស្សីកែវ) បានឃើញព្រះពុទ្ធបដិមា ១អង្គ និងគម្ពីរ ព្រះត្រៃបីដក ក៏ស្រង់ព្រះពុទ្ធព្រះកែវមរកតនោះមក ពេលនោះហើយទើបថ្ងៃទី៣ នៃ "ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ" មាននៅការប្រារព្ធពិធីស្រង់ព្រះ ដែលប្រារព្ធធ្វើដំបូងបំផុតនៅក្រុង "អិន្និបត្តិបុរី" (ខេត្តតាកែវ) នៃ "អាណាចក្រហ្វូណន" (នគរភ្នំ) ក្នុងឆ្នាំ៥០០ (នៃ គ.ស រាជ) ក្រោយមកព្រះពុទ្ធព្រះកែវមរកត ត្រូវស្ដេច នៃអាណាចក្រ "ចេនឡានដីគោគ" ព្រះនាម (ភវវរ្ម័នទី១) មកវាយយកពីខ្មែរហ្វូណន (នគរភ្នំ) ទៅវិញ ក្នុងឆ្នាំ៥៥០ (នៃ គ.ស រាជ) ហើយបានយកទៅនៅ (ចម្ប៉ាសាក់) រហូតដល់ឆ្នាំ៨០២ (នៃ គ.ស រាជ) ទើបស្ដេចខ្មែរព្រះបាទ "ជ័យវរ្ម័នទី២" នៃ "អាណាចក្រចេនឡាទឹក" លើកទ័ពវាយកាន់កាប់យក "ចេនឡានដីគោគ" ទាំងស្រុង និងបង្រួបបង្រួមចេនឡាទាំងពីរ ទៅជា "អាណាចក្រខ្មែរ" និងនាំយកព្រះកែវមរកត មកខ្មែរវិញដោយដាក់នៅក្រុង "មហិន្ទ្របរព័ត" (ភ្នំគូលេន) ហើយទ្រង់បានកសាងព្រះពុទ្ធបដិមាមួយយ៉ាងធំនៅលើ (ភ្នំគូលេន) ដែលពលរដ្ឋខ្មែរសព្វថ្ងៃហៅថា "ព្រះអង្គធំ" ដែលមានរូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធចូលនិពាន្ធយ៉ាងធំ ក្រោយមកទៀតទ្រង់បានផ្លាសរាជធានីមកគង់នៅតំបន់រលួស សៀមរាបសព្វថ្ងៃ ហើយបានកសាងប្រាសាទសម្រាប់បូជាដល់ព្រះកែវមរកតដែលមានឈ្មោះថា ប្រាសាទព្រះកែវ ក្រោយមកបុត្ររបស់ទ្រង់ព្រៈនាម "ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១" បានសាងប្រាសាទមួយទៀតឈ្មោះថា ប្រាសាទព្រះគោ ដើម្បីបូជាចំពោះព្រះបាទ "ជ័យវរ្ម័នទី២" ដែលជាព្រះបិតាទ្រង់ ដែលប្រាសាទនេះសាងក្នុងតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ន ដែលតំណាលរឿងនេះទាក់ទង និង (រឿងព្រះគោព្រះកែវ) ផងដែរ ។ ពេលនោះហើយទើប "អាណាចក្រខ្មែរ" បានធ្វើការផ្លាសប្ដូរ សាសនាហិណ្ឌូ ដែលជាសាសនាគោរពបូជាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួនដែលប្ដូរមកគោរពនូវ ព្រះពុទ្ធសាសនា វិញ ។ រហូតដល់អាណាចក្រ អាយុធ្យា លើកទ័ពស្យាម ឬ សៀម ជាង 1សែននាក់មកវាយដុតបំផ្លាញក្រុងអង្គរចុងក្រោយ ក្នុងឆ្នាំ១៤៣១ (នៃគ.ស រាជ) ទើប "ព្រះបាទពញាយ៉ាត" បោះបង់និងចាកចោលក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ (នៃគ.ស រាជ) និង បាននាំយក រូបបដិមា ព្រះកែវមរកត មកដល់ ខេត្តកំពង់ចាម ហើយសាងរាជធានីនៅទួលបាសាន ក្រោយមក ខេត្តកំពងចាមមានគ្រោះទឹកជំនន់ ទ្រង់បានផ្លាសរាជធានីមកតំបន់ចតុមុខ និងកសាងរាជធានីថ្មី ក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងឆ្នាំ១៤៣៤ (នៃគ.ស រាជ) ហើយទ្រង់បានយក រូបបដិមា ព្រះកែវមរកត មកដាក់នៅក្នុងរាជវាំងកម្ពុជាចតុមុខមង្គលធិបតី ។ ក្រោយមកទៀត "ព្រះបាទពញ្ញាចន្ទ" ស្ដេច (អង្គចន្ទរាជា) យកព្រះកែវមរកត និង បដិមាព្រះគោពីតំបន់ចតុមុខក្រុងភ្នំពេញ ទៅដាក់នៅក្នុង បន្ទាយលង្វែក នៃកំពែងឬស្សី (ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង) ក្នុងឆ្នាំ១៥២៩ (នៃគ.ស រាជ) ។ ទើបក្រោយមកស្ដេចសៀមព្រះនាម "នរាសួន" លើកទ័ពវាយបែក (បន្ទាយលង្វែក) ក្នុងឆ្នាំ១៥៩៣ (នៃគ.ស រាជ) ហើយបានយក ព្រះគោ និង ព្រះកែវមរកត ទៅបន្តនៅក្រុង "រតនបូរីស្រីអយុធ្យា" (នាប្រទេសថៃ) ។ និងចុងក្រោយត្រូវស្ដេចភូមាព្រះនាម "សុីព្យុសុីន" វាយដុតបំផ្លាញ ក្រុងអាយុធ្យា ក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៧ (នៃគ.ស រាជ) ព្រះកែវមរកត ក៏បាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងនៅរវាង សវត្សទី១៨ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ហើយជាចុងក្រោយស្ដេចសៀមព្រះនាម "រាមាទី១" នៃ "អាណាចក្ររតនកូសុីន" បានបញ្ជាឲគេធ្វើ ព្រះកែវមរកត មួយទៀតក្នុងឆ្នាំ១៧៨៤ (នៃគ.ស រាជ) រួចយកទៅដាក់នៅក្នុងរាជវាំងនា "ក្រុងទេពមហានគរ" ដែលក្លាយឈ្មោះជា "ក្រុងបាំងកក" បច្ចុប្បន្ន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។

ព្រះកែវមរកត ៖ មានបញ្ចុះនូវព្រះអដ្ឋិធាតុព្រះពុទ្ធសមណៈគោតមប្រាំពីរក្នុងនោះផង[កែប្រែ]

Emerald Buddha​ in (Silver Pagoda)
  • ក្នុងព្រះកេស (ក្បាល)
  • ក្នុងព្រហត្ថឆ្វេងស្ដាំ (ទ្រូង)
  • ក្នុងបាតព្រះហស្ថឆ្វេងស្ដាំ (ដៃ)
  • ក្នុងព្រះបាតឆ្វេងស្ដាំ (ជើង)

ចំណាំ[កែប្រែ]

ដោយភាគច្រើនពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបែរជាលើកយកប្រវត្តិព្រះកែវមរកតមកទាំងខុស ចម្លងពីជនបរទេសសៀម ឬ បរទេសផ្សេងៗ ។ ឬ បញ្ចូលពាក្យពេជន៍បន្ថែមដោយខ្លួនឯងដោយខ្វះការស្រាវជ្រាវ ។

រូបគំនូរលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះវិហារ[កែប្រែ]

នៅលើជញ្ជាំងថែវមានរូបគំនូរបុរាណដែលនិទានពិរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពីដើមដល់ចប់។ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៣-១៩០៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឧកញ្ញា ទេពនិមិត្ត ឆ្លាក់​រួម​ជាមួយ​វិចិត្រករ​ខ្មែរ​ចំនួន៤០នាក់។ គំនូរនេះចាប់ផ្តើមរឿងពីថែវខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងទៅ ព័ទ្ធមួយជុំថែវទាំងមូលដែលមានប្រវែង៦៤២ម៉ែត្រ និងកំពស់៣ម៉ែត្រ។ ដូចនេះមានន័យថា គេ​មើល​ថែវ​គំនូរនេះ​តាមរង្វង់ប្រទក្សិណ។ គំនូរបុរាណនៅជុំវិញថែវ រឿងរាមកេរ្តិ៍បានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្លែកដែលពុំមែនផ្តិតយក ឬក៏​ចំលង​ទាំងស្រុង​ពីរឿងរាមាយណៈ​របស់​ឥណ្ឌា​ឡើយ​ពីព្រោះ​ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើររឿងមានអន្លើខ្លះហាក់បីដូចជាស្ថិតក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង ទាល់តែមើលឱ្យឆ្ងាយតៗទៅមុខ ទើប​ដឹង​ដំណើរ​ប្រវត្តិ​រឿងខាងក្រោមវិញ។ ឬ​មួយ​ទាល់តែ​ដឹង​រឿង​បែប​រាមាយណៈខ្លះ ទើបឆាប់យល់។ ខ្លឹមសាររឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយឈុតខ្លះជាល្ខោនខោល​​ស្បែកធំ ឬធ្វើជារូបចំលាក់ផ្សេងៗ និង​ប្រើ​ជាការទស្សន៏ទាយ​របស់ហោរា​មើល​ជោជតារាសី។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ធាតុអាកាស និងមេរោគស៊ីថ្ម ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយមនុស្ស។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ លើកគំរោងការការពារ និងជួសជុលរូបគំនូរ តែការជួសជុលរូបគំនូរនោះដំណើរការបានតែ ៥ឆ្នាំប៉ណ្ណោះ ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់ ដោយ​មកពីថវិកាសំរាប់ចំណាយលើគំរោងនេះផុតកំណត់។​ ដោយមានព្រះរាជបណ្តាំពីព្រះករុណាព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥គេបានលើកគម្រោងជួសជុលគំនូរទាំងនេះម្តងទៀតដោយមានការសហការដេាយក្រុមជាងមកពីបរទេស និងជាងខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត។ តទៅគេសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយនឹងបានឃើញគំនូរដ៏ល្អវិសាសវិសាលនេះឡើងវិញ។

ឯកសារយោង =[កែប្រែ]

  • ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយ ត្រឹង ងា ទំព័រ ១៣៦
  • តាមរយៈ​សិលាចារឹក​ប្រទេស​បារាំង Harmattan ១៩៩៧, ២៩០ ទំព័រ​...
  • មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ ដោយ ស្រី សារឿនទំព័រ ៣០​ដល់៦៣
  • ប្រវត្តិទស្សនៈ សាសនា សីលធម៌ នយោបាយ ២០០៥​ ដោយ ឥន្ទ ​ឳមសាម៉េង​ទំព័រ ៦៤
  • Jeldres, Julio A., 2003, The Royal House Of Cambodia, Monument Books, Phnom Penh
  • The Age of Angkor by Pich Keo, Page 36

តំនភ្ជាប់[កែប្រែ]

[[Category:វត្តអារាម