វត្តព្រះកែវមរកត

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
វត្តព្រះកែវមរកត
[[Image:
ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត
| 300px]]
ទិដ្ឋភាពនៃសំណង់ផ្ដុំគ្នានៃវត្តព្រះកែវមរកត
វត្តព្រះកែវមរកត is located in កម្ពុជា
វត្តព្រះកែវមរកត
ទីតាំងនៅខាងក្នុងភ្នំពេញ

11°33′N 104°55′E / 11.550°N 104.917°E / 11.550; 104.917

ពត៌មាន
និកាយ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
បង្កើត ស.វ ទី១៩
ស្ថាបនិក ព្រះបាទនរោត្តម
ប្រទេស កម្ពុជា

Dharma Wheel.svg ក្លោងទ្វារ:ពុទ្ធសាសនា

Emerald Buddha​ 46 BC Legend​


ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត

វត្តព្រះកែវមរកត ត្រូវបានកសាងឡើង​តាំងពីឆ្នាំ១៨៩២ដល់ឆ្នាំ១៩០២ តាមលំនាំ​ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានរុះរើ​សាងសង់​ជា​ថ្មី​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២។ វត្ត​នេះ​ពី​ដើម​មាន​ឈ្មោះ​ហៅថា វត្តឧបោសថរតនារាម ដោយ​មក​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់យក​ទីកន្លែងនេះ​កាន់​ឧបោសថសីល​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះ​ក៏មាន​ព្រះវត្តមានព្រះរាជ វង្សានិវង្ស និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏​បានប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​​ផ្សេងៗ​​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​​នៅទីនេះដែរ។

ប្រវត្តិ[កែប្រែ]

នៅក្នុងវត្តនេះពុំមានព្រះសង្ឍគង់នៅទេ។ ព្រះបាទសម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ គង់នៅទៅនោះ ក្នុង​ពេល​ព្រះអង្គសាងព្រះផ្នួស​រយៈពេល​មួយព្រះវស្សា (ថ្ងៃទី១៤កើត ខែទុតិយសាធ ឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស២៤៩០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៣១ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៤៧)។ដោយសារតែក្នុងព្រះវិហារមានតំកល់រូបបដិមាព្រះកែវមរកត ហេតុដូច្នេះ​​ហើយ​​បាន​ជា​​មាន​ពាក្យសាមញ្ញហៅថា ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត ពោលគឺឥតមានវត្ត ក្នុងពាក្យនោះទេ។ នៅ​ពេល​ណា​ដែល​ព្រះរាជាទ្រង់ប្រារព្វព្រះរាជពិធីតាមព្រះពុទ្ធសាសនាគឺត្រូវនិមន្តព្រះសង្ឍគង់ពីវត្តដទៃទៀតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដូចជានៅវត្តឧណ្ណាលោម វត្តបទុមវត្តី ជាដើម។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានគេហៅថាព្រះវិហារព្រះកែវមរកត​​​​​ដោយសាមានរូបបដិមាមួយអង្គធ្វើអំពីត្បូងមានតម្លៃដែលច្នៃចេញពីត្បូងមរកតដែលតម្កល់ទុកក្នុងព្រះវិហារនេះ។ព្រះវិហារនេះត្រូវបានអ្នកទេសចរបរទេសហៅថាវត្តប្រាក់ ដោយសារតែកំរាលឥដ្ឋធ្វើអំពីប្រាក់។កម្រាលឥដ្ឋទាំងមូលក្រាលដោយប្រាក់ដែលមានចំនួន៥៣២៩ផ្ទាំង ដែលក្នុងមួយផ្ទាំងមានទម្ងន់ ១.១២៥ គីឡូក្រាម។ វត្ថុសិល្បៈដែលដាក់តាំងដែលនៅក្នុងព្រះវិហារនេះមានចំនួន ១៦៥០ ដែលភាគច្រើនជាពុទ្ធបដិមាធ្វើពីមាសប្រាក់សំរឹទ្ធនិងមានតុបតែងដោយត្បូងមានតម្លៃដូចជាពេជ្រ ត្បូងទទឹម ត្បូងកណ្តៀងនិងត្បូងមានតម្លៃដទៃទៀត រីឯភាពល្បីល្បាញមួយទៀតគឺរូបបដិមាព្រះសិរិអារ្យមេត្រីដែលធ្វើពីមាសទម្ងន់៩០គីឡូមាស និងបញ្ចុះនូវគ្រាប់ពេជ្រចំនួន ៩៥៨៤ គ្រាប់ដែលមួយគ្រាប់ដែលធំជាងគេមានទំហំ ២៥ការ៉ាត់។

ទីតាំង[កែប្រែ]

វត្តនេះស្ថិតនៅខាងត្បូងនៃផ្ទៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយថែវរាងខ្ពស់ស្រឡះ។ នៅតាមបណ្តោយថែវនេះ គែធ្លាប់បានប្រើប្រាស់​ជា​ថ្នាក់រៀនភាសាបាលី សំរាប់​ព្រះសង្ឍ​ដែល​គង់​នៅ​តាមវត្តក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និង​តាមបណ្តា​ខេត្ត​មួយចំនួន មុនពេលបង្កើតសាលាបាលីនៅភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៦ខែធ្នូឆ្នាំ១៩៣០។

ប្រវត្តិព្រះកែវមរកត[កែប្រែ]

រូបបដិមា ព្រះកែវមរកត មានដំណាលនៃការឆ្លាក់ដោយ ព្រះពិស្ណុការណ៍ ឬ ព្រះដាម៉ា (Dhama) ក្នុងរវាង ស.វទី២ នៅនគរបាលីបុត្តា​ (Pataliputra)[១] បច្ចុប្បន្នគឺជាទីក្រុង ប៉ាតណា (Patna)[២] នាប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងរាជស្ដេច មាលានដា (Milinda King) ៤៥៧ ឆ្នាំក្រោយមកប្រទេសឥណ្ឌាមានសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកើតឡើង អ្នកសាសនាម្នាក់ឈ្មោះ នាកាសេន (Nagasena)[៣] បានស្នើយកបដិមា ព្រះកែវមរកត មករក្សាទុកក្នុងប្រទេស ស្រីលង្កា ។ រាប់រយឆ្នាំក្រោយមក ស្ដេចភូមា ព្រះនាម អនុរត្ត៍ (Anoratha)[៤] នៃអាណាចក្រផាហ្គាន បានប្រារព្ធពិធី ពុទ្ធសាសនា និង បានបញ្ជូនសំពៅក្រុមព្រះសង្ឃ ២ក្រុម មកសុំចម្លងប្រែ ព្រះត្រៃបិដក និង ទទួលយក រូបបដិមា ព្រះពុទ្ធ ព្រះកែវមរកត មកផងដែរ ។ ពេលត្រឡប់មកវិញក្រុមសំពៅនោះបានជួបខ្យល់ព្យុះនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា សំពៅដែលមានផ្ទុករតនៈសម្បត្តិព្រះកែវមរកត និងព្រះគម្ពីរព្រះត្រៃបិតក បានរសាត់អណ្ដែតមកដល់កោះឬស្សីកែវនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងរាជព្រះបាទ បុទុមសូរីយ៉ាវង្ស ឬ ព្រះបាទ សូរយ្យវរ្ម័នទី១ (Suryavarman I) នៃការបើទំព៌រ ចុល្លសករាជ ចន្លោះឆ្នាំ ៦៣៩-៦៥៦ ត្រូវនិងគ្រឹស្ត ស.រាជ ១០១០-១០៥០ នៃការកាន់ព្រះពុទ្ឌសាសនា មហាយាន។[១] ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមកកម្ពុជា បានប្រារព្ធពិធីស្រង់ព្រះ ត្រូវនិងថ្ងៃទី៣ នៃថ្ងៃ មហាសង្ក្រាន្តខ្មែរ នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ភាពល្បីល្បាញនេះត្រូវបានស្ដេចភូមាព្រះនាម អនុរត្ត៍ (Anoratha) ស្នើសុំយក ព្រះត្រៃបិដក និង បដិមាព្រះកែវមរកត ត្រឡប់ទៅវិញត្រូវនិង ចុល្លសករាជឆ្នាំ ៧០១ ត្រូវនិង គ.សរាជ ១០៦០ ត្រូវនិងរាជព្រះបាទ ឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (Udayadityavarman II) [១]:138[២] តែទ្រង់មិនបានប្រគល់ឲ្យនោះទេ ហូតដល់ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក កងទ័ពសៀមបានលើកទ័ពដុតបំផ្លាញ រាជធានីអង្គរលើកទី២ ១៣៥៧ ត្រូវនិងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៩ (Jayavarman IX) ហើយបានប្រមូលយករតនៈសម្បត្តិ ព្រះកែវមរកតនេះទៅកាន់ប្រទេសសៀម ក្នុងក្រុង "រតនបូរីស្រីអយុធ្យា"ក្នុងរាជសម័យណាចក្រអយុធ្យា ហើយបន្តប្រវត្តិជាមួយឡាវ ក្នុងព្រះវិហារ ហោព្រះកែវ (Haw Phra Kaew) ។ និងចុងក្រោយត្រូវស្ដេចភូមាព្រះនាម "សុីព្យុសុីន" វាយដុតបំផ្លាញ ក្រុងអាយុធ្យា ក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៧ (នៃគ.ស រាជ) ហើយ ព្រះកែវមរកត ក៏បាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងនៅរវាង សវត្សទី១៨ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ហើយជាចុងក្រោយស្ដេចសៀមព្រះនាម "រាមាទី១" នៃ "អាណាចក្ររតនកូសុីន" បានបញ្ជាឲគេធ្វើ ព្រះកែវមរកត មួយទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៤ (នៃគ.ស រាជ) រួចយកទៅដាក់នៅក្នុងរាជវាំងនា "ក្រុងទេពមហានគរ" ដែលក្លាយឈ្មោះជា "ក្រុងបាំងកក" បច្ចុប្បន្ន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ នេះ ។

  • ព្រះកែវមរកត មានបញ្ចុះនូវព្រះអដ្ឋិធាតុ ព្រះពុទ្ធសមណៈគោត្តម (Gautama Buddha) ប្រាំពីរក្នុងនោះផង
  • ក្នុងព្រះកេស (ក្បាល)
  • ក្នុងព្រហត្ថឆ្វេងស្ដាំ (ទ្រូង)
  • ក្នុងបាតព្រះហស្ថឆ្វេងស្ដាំ (ដៃ)
  • ក្នុងព្រះជានុឆ្វេងស្ដាំ (ជង្គង់)

ព្រះត្រៃបិដក[កែប្រែ]

ព្រះត្រៃបិតក ជាគម្ពីរ ឬ ជាឃ្លាំង ឬ កញ្ជើរសម្រាប់ផ្ទុក នូវពុទ្ធវច្ចនៈដែលមានសរុប ៨៥០០០ ធម្មកន្ធ គឺជា មូលដ្ឋានទ្រឹស្ដី ទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ព្រះត្រៃបិដកត្រូវចែកចេញជា៣គម្ពីរសំខាន់ៗ មានដូចជា ៖ ក. វិន័យបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ១៣ភាគ) ជាគម្ពីរដែលស្ដីអំពីច្បាប់ ក្រិត្យក្រម ដែលព្រះពុទ្ធបានបញ្ញត្តិហាមប្រាមនិងទ្រង់អនុញ្ញាតិ្ត ទុកជាគោលប្រព្រឹត្តិប្រតិបត្តិនៃបព្វជិតនិងគ្រហស្ថ ។ ខ. សុត្តន្តបិតក ៖ (មាន ២១០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៥គម្ពីរ ហើយចែកជា ៦៤ភាគ) ជាកម្រងនៃពុទ្ធិ ផ្នែកព្រះសូត្រ ដែលនិយាយអំពីអំពើល្អ និងអាក្រក់ ការធ្វើបុណ្យទានជាដើម ។ គ. អភិធម្មបិតក ៖ (មាន ៤២០០០ធម្មកន្ធ ត្រូវ ៧គម្ពីរ ហើយចែកជា ៣៣ភាគ) ជាកម្រងទស្សនៈពុទ្ធិដែល និយាយអំពី បរមត្ថវិជ្ជាប្រកបដោយអត្ថ បួនយ៉ាងគឺ ចិត្ត ចេតសិក រូប និព្វាន ។

ចំណាំ[កែប្រែ]

ដោយភាគច្រើនពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបែរជាលើកយកប្រវត្តិព្រះកែវមរកតមកទាំងខុស ចម្លងពីជនបរទេសសៀម ឬ បរទេសផ្សេងៗ ។ ឬ បញ្ចូលពាក្យពេជន៍បន្ថែមដោយខ្លួនឯងដោយខ្វះការស្រាវជ្រាវ ។

រូបគំនូរលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះវិហារ[កែប្រែ]

នៅលើជញ្ជាំងថែវមានរូបគំនូរបុរាណដែលនិទានពិរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពីដើមដល់ចប់។ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៣-១៩០៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឧកញ្ញា ទេពនិមិត្ត ឆ្លាក់​រួម​ជាមួយ​វិចិត្រករ​ខ្មែរ​ចំនួន៤០នាក់។ គំនូរនេះចាប់ផ្តើមរឿងពីថែវខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងទៅ ព័ទ្ធមួយជុំថែវទាំងមូលដែលមានប្រវែង៦៤២ម៉ែត្រ និងកំពស់៣ម៉ែត្រ។ ដូចនេះមានន័យថា គេ​មើល​ថែវ​គំនូរនេះ​តាមរង្វង់ប្រទក្សិណ។ គំនូរបុរាណនៅជុំវិញថែវ រឿងរាមកេរ្តិ៍បានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្លែកដែលពុំមែនផ្តិតយក ឬក៏​ចំលង​ទាំងស្រុង​ពីរឿងរាមាយណៈ​របស់​ឥណ្ឌា​ឡើយ​ពីព្រោះ​ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើររឿងមានអន្លើខ្លះហាក់បីដូចជាស្ថិតក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង ទាល់តែមើលឱ្យឆ្ងាយតៗទៅមុខ ទើប​ដឹង​ដំណើរ​ប្រវត្តិ​រឿងខាងក្រោមវិញ។ ឬ​មួយ​ទាល់តែ​ដឹង​រឿង​បែប​រាមាយណៈខ្លះ ទើបឆាប់យល់។ ខ្លឹមសាររឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយឈុតខ្លះជាល្ខោនខោល​​ស្បែកធំ ឬធ្វើជារូបចំលាក់ផ្សេងៗ និង​ប្រើ​ជាការទស្សន៏ទាយ​របស់ហោរា​មើល​ជោជតារាសី។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ធាតុអាកាស និងមេរោគស៊ីថ្ម ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយមនុស្ស។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ លើកគំរោងការការពារ និងជួសជុលរូបគំនូរ តែការជួសជុលរូបគំនូរនោះដំណើរការបានតែ ៥ឆ្នាំប៉ណ្ណោះ ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់ ដោយ​មកពីថវិកាសំរាប់ចំណាយលើគំរោងនេះផុតកំណត់។​ ដោយមានព្រះរាជបណ្តាំពីព្រះករុណាព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥គេបានលើកគម្រោងជួសជុលគំនូរទាំងនេះម្តងទៀតដោយមានការសហការដេាយក្រុមជាងមកពីបរទេស និងជាងខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត។ តទៅគេសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយនឹងបានឃើញគំនូរដ៏ល្អវិសាសវិសាលនេះឡើងវិញ។


តំនភ្ជាប់[កែប្រែ]


ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  • ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយ ត្រឹង ងា ទំព័រ ១៣៦
  • តាមរយៈ​សិលាចារឹក​ប្រទេស​បារាំង Harmattan ១៩៩៧, ២៩០ ទំព័រ​...
  • មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ ដោយ ស្រី សារឿនទំព័រ ៣០​ដល់៦៣
  • ប្រវត្តិទស្សនៈ សាសនា សីលធម៌ នយោបាយ ២០០៥​ ដោយ ឥន្ទ ​ឳមសាម៉េង​ទំព័រ ៦៤
  • Jeldres, Julio A., 2003, The Royal House Of Cambodia, Monument Books, Phnom Penh
  • The Age of Angkor by Pich Keo, Page 36
  • From France Bibliography Mr.Félix Gaspard Faraut 1910
  • Book Cambodge: The Cultivation of a Nation 1860-1945
  • French engineer Felix Gaspar Faraut (1846‒1911). Faraut visited Cambodia ... with epoch 11 March 544 BCE, the day of the Buddha emerald.
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តកោកកាក ខេត្តកណ្ដាល
  • សាស្ត្រស្លឹករឹត វត្តទឹកវិក ខេត្តកណ្ដាល
  • https://km.wikibooks.org/wiki/ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ/ផែនដីព្រះលំពង្សរាជា ដោយលោក អេងសុត បោះពុម្ភ ឆ្នាំ ១៩៦០
  1. ១,០ ១,១ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
  2. Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson,