ចន្ទគតិ

ដោយវិគីភីឌា
Lunar-Phase-Diagram.png

១ ឆ្នាំខាងចន្ទគតិមានចំនួន ៣៥៤ ថ្ងៃ ឯ ១ ឆ្នាំខាងសុរិយគតិមានចំនួន ៣៦៥ ថ្ងៃ ឃើញថា ឆ្នាំខាងចន្ទគតិមានចំនួនថ្ងៃតិចជាឆ្នាំខាងសុរិយគតិ ១១ ថ្ងៃ(៣៦៥ - ៣៥៤= ១១) ចន្ទគតិ ជាប្រតិទិន ដែលតាម រយៈវេលារបស់ ព្រះច័ន្ទ ទាំងអស់មាន ១២ខែ ។ ប្រតិទិនសាសនាម៉ូស្លិម ហៅ ប្រតិទិនហីរី ចំណែកខាងប្រតិទិនតាមចន្ទគតិ មាន ១២ ខែ គឺ ៖ ១=មាគសិរ, ២=បុស្ស, ៣=មាឃ, ៤=ផល្គុន, ៥=ចេត្រ, ៦=ពិសាខ, ៧=ជេស្ឋ, ៨=អាសាឍ, ៩=ស្រាពណ៍, ១០=ភទ្របទ, ១១=អស្សុជ, ១២=កត្តិក,​ ខែលេខសេស គឺ ១,៣,៥,៧,៩,១១ មាន ២៩ ថ្ងៃ និងខែលេខគូ គឺ ២,៤,៦,៨,១០,១២ មាន ៣០ ថ្ងៃ ។ ការរាប់ថ្ងៃខាងចន្ទគតិចាប់ផ្តើមរាប់ពីថ្ងៃ ១ កើត ដល់ថ្ងៃ ១៥ កើត រហូតដល់ថ្ងៃ ១ រោច ដល់ថ្ងៃ ១៤ រោចក្នុងខែលេខសេស និង ថ្ងៃ ១៥ រោចក្នុងខែលេខគូ ។

ថ្ងៃនៃសប្តាហ៍ គឺ ១=អាទិត្យ ២=ច័ន្ទ ៣=អង្គារ ៤=ពុធ ៥=ព្រហស្បតិ៍ ៦=សុក្រ ៧=សៅរ៍

បើរាប់ខែលេខសេសមាន ២៩ ថ្ងៃ គិតជាម៉ោងខ្វះ ១២ ម៉ោងក្នុង ១ ខែ បើរាប់ខែលេខគូមាន ៣០ ថ្ងៃ គិតជាម៉ោងលើស ១២ ម៉ោងក្នុង ១ ខែ ដូច្នេះ ថ្ងៃខាងចន្ទគតិតិចជាងថ្ងៃខាងសុរិយគតិ ១១ ថ្ងៃក្នុង ១ ឆ្នាំ នៅពេលគ្រប់ ៣ ឆ្នាំ ខាងចន្ទគតិក៏សន្សំថ្ងៃបាន ៣៣ ថ្ងៃ នៅឆ្នាំដែលមានថ្ងៃ ៣៣ ថ្ងៃនោះឯងទើបត្រូវបន្ថែមមួយខែទៀតត្រង់ខែអាសាឍ គឺ បឋមាសាឍមាន ២៩ ថ្ងៃ និង ទុតិយាសាឍមាន ៣០ ថ្ងៃ ក្នុងឆ្នាំដែលបន្ថែមខែអាសាឍ ២ ដងនោះ មាន ១៣ ខែ ហៅថា ឆ្នាំអធិកមាស មានចំនួនថ្ងៃ ៣៨៤ ថ្ងៃ ហេតុនោះ ទើបមានគោលសម្រាប់ថែមខែអាសាឍ គឺ ៣៣៣២៣៣២ បានដល់ ៣ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ៣ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ៣ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ២ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ៣ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ៣ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ, ២ ឆ្នាំ ថែម ១ ខែ ។ ការធៀបខែខាងចន្ទគតិ និង ខែខាងសុរិយគតិ គឺ មាគសិរ=ធ្នូ, បុស្ស=មករា, មាឃ=កុម្ភៈ, ផល្គុន=មីនា, ចេត្រ=មេសា, ពិសាខ=ឧសភា, ជេស្ឋ=មិថុនា, អាសាឍ=កក្កដា, ស្រាពណ៍=សីហា,ភទ្របទ=កញ្ញា, អស្សុជ=តុលា, កត្តិក=វិច្ឆិកា ។ ឆ្នាំខាងចន្ទគតិចែកជា ៣ គឺ ឆ្នាំបកតិមាស បកតិវារៈ ១ ឆ្នាំ មាន ១២ ខែ = ៣៥៤ ថ្ងៃ, ឆ្នាំអធិកមាស បកតិវារៈ ១ ឆ្នាំ មាន ១៣ ខែ(អាសាឍ ២ ដង) = ៣៨៤ ថ្ងៃ, ឆ្នាំបកតិមាស អធិកវារៈ ១ ឆ្នាំ មាន ១២ ខែ ដោយខែជេស្ឋ មាន ៣០ ថ្ងៃ = ៣៥៥ ថ្ងៃ ។
បើគិតតាមចន្ទគតិដំណើរនៃព្រះច័ន្ទមានខ្នើតមានរនោច ។ ដូច្នេះខែទាំងនេះ ខែខ្លះគ្រប់ ខែខ្លះខ្វះ ។
ខែដែលគ្រប់មាន ៦គឺ៖ បុស្ស ផល្គុន ពិសាខ អាសាឍ ភទ្របទ និងកត្តិក ។
ខែដែលខ្វះមាន ៦គឺ៖ មិគសិរ មាឃ ចេត្រ ជេស្ឋ ស្រាពណ៍ និងអស្សុជ ។
(សូមធ្វើការកែតម្រូវ រឺ បន្ថែមពត៍មាន­ បើអាច)

លេខ
រៀង
ខែ
ខ្មែរ
ពិធី
បុណ្យផ្សេងៗ
មាគសិរ ពិធីបង្ហោះខ្លែង
បុស្ស ពិធីលេងកូនគោល បញ្ចុះសីមា [[ពិធីប្លុងក្រឡាន]]
មាឃ ពិធីបុណ្យមាឃបូជា
ផល្គុន ពិធីបញ្ជាន់ត្រុដិ
ចេត្រ ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខែ្មរ
ពិសាខ ពិធីឡើងអ្នកតា ពិសាខបូជា និងច្រត់ព្រះនង្គ័ល
ជេស្ឋ
អាសាឍ ចូលព្រះវស្សា
ស្រាពណ៍ គ្មាន
១០ ភទ្របទ កាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌ
១១ អស្សុជ ចេញវស្សា និងកឋិនទាន
១២ កត្តិក អកអំបុក សំពះព្រះខែ និងលយប្រទីប

សឺនសុរីយាអាប់រស្មីបន្តវិគីភីឌា