ខេត្តពាម

ដោយវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

ពាម ជា​ដី​ខែ្មរ​មួយ​ភាគ នៃ​អាណាចក្រ​នគរ​ភ្នំ និង​ក្រោយមក​ក្លាយជា​ខេត្ត​ខ្មែរ​មួយ ក្នុងចំណោម​ខេត្ត​ទាំង ៦ នៅ​ដែនដី​ កម្ពុជាក្រោម.png កម្ពុជាក្រោម, ក្នុងសម័យ​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ម៉ិ​ញ-ម៉ាង ( Minh Mạng ) នា​ឆ្នាំ ១៨៣៤ , និង​ក្រោយមកទៀត​ក្លាយជា​ខេត្ត​ខ្មែរ​មួយ ក្នុងចំណោម​ខេត្ត​ទាំង ១៩ នៅ​ក្នុងសម័យ​សាធារណរដ្ឋ​កូស័ងស៊ីន (​ភាសា​បារាំង​៖ République de Cochinchine), និង​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៩៤៥ ដល់ ១៩៧៥ ពាម ជា​ខេត្ត​មួយ ក្នុងចំណោម​ខេត្ត​ទាំង ២១ នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម ដោយមាន​ការបែងចែក​ខេត្ត​ពីរ​បប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ។​

​បច្ចុប្បន្ន ពាម ត្រូវបាន​រដ្ឋាភិបាល​វៀ​ត​ណា​ម ដាក់បញ្ចូល​ជាទី​រួម​ខេត្ត​របស់​ខេត្តក្រមួនស (Kiên Giang) ។​ Kien Giang in Vietnam.svg

និរុត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

​ពាម (​អក្សរ​ខ្មែរ​៖ ពាម ​​អក្សរ​យួន​៖ Hà Tiên) ពាម នៅ​ក្នុងសម័យ​គ្រប់គ្រង របស់​ឧកញ៉ាម៉ាក-គូ (​យួន​៖ Mạc Cửu, ឡាតាំង​៖ Mo Jiu) គេ​ហៅថា ខេត្ត​ខម ឬ មឿង​ខម ចំណែក​ពួក​ជនជាតិ​អណ្ណាម ឬ យួន គេ​ហៅ ពាម ថា ម៉ាង​ខាម (​អក្សរ​យួន​៖Mán Khảm) ពាក្យ​ថា Mán មានន័យថា ខ្មែរ Khảm មានន័យថា ពាម គឺជា ពាម​របស់​ខ្មែរ។​

​អំពី​អត្ថន័យ​ពាក្យ​ថា «​ពាម​»៖

​យោងតាម​វចនា​នុ​ក្រុម​ខ្មែរ របស់​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ( ជោ​ត​ញ្ញា​ណោ ) ដែល​បាន​បោះពុម្ព​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៧ បាន​ពន្យល់​អំពី​ពាក្យ «​ពាម​» មានន័យ​ពីរ​យ៉ាង​ថា​៖

​ពាម ទីមួយ ជា នាម មានន័យថា មាត់​ព្រែក ឬ មាត់​ស្ទឹង​ដែល​បែក​ចេញពី​ទន្លេ​ទៅ​, មាត់ទន្លេ ដែល​ជាប់​ចូលទៅ​នឹង​សមុទ្រ ដូច​យ៉ាង​, ពាមផ្កាយម្រេច​, ពាមរ​; ឬ ពាមសែន ; ពាមកញ្ជើ ( នៅ​កម្ពុជា ក្រោម ) ជាដើម ។​

​ពាម ទី​ពីរ ជា នាម មានន័យថា ឈ្មោះ​ខែត្រ មួយ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​, សព្វថ្ងៃនេះ ដាក់​ជា​ស្រុក ហៅថា ស្រុក​កំពង់ត្រាច នៅក្នុង​អំណាច​ខេ​ត្រ​កំពត។​

ភូមិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

​ពាម ទិស​ពាយព្យ​ជាប់​ព្រំប្រទល់​នឹង​ខេត្ត​ក្រមួនស​, ខាងកើត​និង​ខាងត្បូង​ជាប់​នឹង​ស្រុក​ភ្នំ​ម្លូ (Kiên Lương) នៃ​ខេត្ត​ក្រមួនស​, ទិសខាងកើត​ជាប់ នឹង​សមុទ្រ​, ទិស​ខាងជើង​ជាប់​ព្រំ​ប្រទល់នឹង ប្រទេស​កម្ពុជា។​
ខេត្តពាម បែងចែកជា ស្រុក

(នៅមានឯកសារបន្តទៀត)


លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​[កែប្រែ]

​ខេត្ត ពាម មាន​ផ្ទៃដី ៨៨.៥១៥ Km2 ក្នុងនោះ មាន​តំបន់​វាលទំនាប ភ្នំ ភ្នំ​ថ្ម រូង សមុទ្រ បឹង និង​កោះ​ជាដើម។​

ប្រវត្តិ​[កែប្រែ]

​ពាម ជា​អតីត​ដែនដី​នៃ​អាណាចក្រ​នគរ​ភ្នំ។ ក្រោយ​ឆ្នាំ ១៦៤៥ សន្តតិវង្សម៉េង (​អក្សរ​ចិន​៖ 明 朝 ) ដែល​បាន​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​ចិន​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៣៦៨ ដល់ ១៦៤៤ ត្រូវបាន​ដួលរលំ ម៉ាក គូ (​យួន ៖ Mạc Cửu) ( ១៦៥៥ – ១៧៣៥ ) ជា​ជន​ជាតិចិន មិន​ចង់​រស់នៅ​ក្រោម​ការត្រួត​ត្រា​របស់​រាជវង្ស ឈីង ក៏បាន​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​ខែត្រ​កង់​តុង នៃ​ប្រទេស​ចិន​មកសុំ​សិទ្ធិ​រស់ នៅលើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ត្រង់​ខេត្ត​ពាម​បច្ចុប្បន្ន។ ក្រោយមក​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ បានផ្តល់​មុខងារ​ដល់ ម៉ាក-គូ ជា​ឧកញ៉ា ដើម្បី​អភិបាលខេត្ត​មួយ​នេះ។​

​ក្រោយពី​បាន​គ្រប់គ្រង​នៅ​ដំបន់​ពាម នេះ ត្រកូលម៉ាក បាន​បើក​ឲ្យ​មាន​ផ្សារ កំពង់ផែ ផ្លូវថ្នល់ ព្រែកជីក និង ការផ្លាស់ប្តូរ​ទីផ្សារ​គ្នា​នៅក្នុង​តំបន់​ជាដើម។​

​ឆ្នាំ ១៧១៤ ម៉ាក-គូ បាន​ចូលខ្លួន​សុំ​ធ្វើជា​ចំណុះ​ស្តេច​យួន​ត្រកូលង្វៀងវិញ។​

សម័យ​គ្រប់គ្រង របស់​ឧកញ៉ាម៉ាក-គូ[កែប្រែ]

河仙(據《嘉定城通志·疆域志·河仙鎮》,由於恾坎「相傳常有仙人出沒於河上,因名河仙云。」)地處湄公河三角洲,原是柬埔寨領土,鄰近暹羅及越南舊阮的轄地,是印支南部各國的交匯處。鄚玖亦看準了這一點,於是便「招四方商旅」,吸引了「海外諸國,帆檣連絡而來。其近華(指越南人)、唐(指華僑)、獠、蠻,流民叢集,戶口稠密」,因而使河仙成為繁盛一時的港口。

開拓附近地域[កែប្រែ]

鄚玖善於招倈外地人士入居河仙,同時亦開拓附近土地,以供給外來移民居住。據史書記載,鄚玖招攬越南流民,讓他們移居富國(越南富國島)、隴棋(柬埔寨白馬)、芹渤(柬埔寨嗊吥一帶)、淎㵅(柬埔寨雲壤港)、瀝架(越南堅江省迪石市)、哥毛(越南金甌市)等地,成立「七村社」,以使這批移民安居樂業,從而亦擴張了河仙的範圍。

修設防禦設施[កែប្រែ]

據18世紀曾旅遊越南的法國人波微(Pierre Poivre)所說,鄚玖曾學習過西方的軍事防禦技巧,並加以運用:「他曾旅行菲律賓及巴達維亞(Batavia),從歐洲人學習最佳的施政方策及自強自衛之方法、無幾,商業上之利潤容許他築起堡壘,鑿掘城濠並裝備炮隊。」[6]鄚玖盡力地加強軍事設施,務求使河仙擁有基本的自衛能力。(波微的記載,並沒有提及鄚玖從甚麼時候開始增設這些設施。大約在1679年或更後的一個時期裡,柬埔寨及河仙受到暹羅的一次入侵,郤幾乎是全無招架之力。詳見下。)

財政制度[កែប្រែ]

鼓勵農業:鄚玖用贈與、頒發的方式,將土地及農具交給農民,並且未曾向人民強制賦役或徵收營業稅等稅項,以鼓勵農業。 開墾土地:鄚玖將當地的森林伐開,使荒地變成可耕地,並從河川引水灌溉農田,務求有豐足的收成。[6] 開設賭場,徵收博彩稅:為了增加財政收入,鄚玖便「開賭博場,徵課,謂之花枝,遂徵買其稅。」是為河仙的博彩稅收入。

河仙的對外關係[កែប្រែ]

河仙在鄚玖的管治下安享繁榮,但郤是強鄰環伺,而該地「乃沿海地面,可聚商生財,非用武之地」,而柬埔寨朝廷又「最怯弱」,[3]因此,鄚玖難免遭遇外交上的困難,曾經被暹羅軍俘獲,後來為求取得保護,便向越南舊阮稱臣。

暹羅的入侵[កែប្រែ]

在鄚玖治理河仙期間,柬埔寨曾遭受到一次來自暹羅的強勢進攻。據《河仙鎮葉鎮鄚氏家譜》所載,該次戰役中,柬埔寨國王竟「聞警盡帶眷屬而走,暹兵至國,擄掠其女子玉帛財物而歸」,柬埔寨朝廷幾乎處於總潰敗的狀態。至於鄚玖方面,因「暹師見太公(鄚玖)雄毅之勇,甚愛,故善慰公歸國。太公無可奈何,遂從而北至暹。暹王見公顏貌,大喜悅而留之。」實際上,鄚玖成為了暹羅的俘虜,被安置在萬歲山(Mung Samut Sakawn)。等到後來暹羅發生內亂,鄚玖才逃回河仙所屬的隴棋居住,其後返回河仙。[7] ※有關暹羅入侵及鄚玖被扣留的具體時間,《河仙鎮葉鎮鄚氏家譜》並沒有詳細交代,只列在1700年鄚玖兒子鄚天賜出生之前。另外,據戴可來和陳荊和的說法,暹羅入侵河仙的時間,大約在1679年。其後至1700年的二十餘年間,河仙似乎被暹軍或陳上川的部隊所佔領,而柬埔寨國內又戰事不斷,因此,鄚玖只能暫避隆奇(隴棋)。大約在1700年柬埔寨形勢大定之後,鄚玖才重歸河仙。[8]

內附越南舊阮[កែប្រែ]

鄚玖返回河仙繼續經營後不久,謀士蘇公提出「高棉素性淺薄,長於狡詐,少忠厚,非久依之勢。不若南投大越(舊阮),叩關稱臣,以結盤根之地。萬一有故,依為亟援之助。」亦即是說向越南舊阮勢力投誠稱臣,以換取其支援。鄚玖接納此一建議,便於1708年農曆八月,(此據《嘉定城通志·疆域志·河仙鎮》。《河仙鎮葉鎮鄚氏家譜》說在1714年,戴可來認為有誤),親自到富春覲見舊阮君主阮福淍。阮福淍隨即授任鄚玖為河仙鎮總兵玖玉侯(河仙鎮總兵從此成為河仙鄚氏統治者的名銜)。鄚玖取得舊阮的承認後,便在河仙繼續其實際的統治。[9][10]一直至到西山朝消滅舊阮及河仙鄚氏之前,鄚氏仍向舊阮稱臣,河仙亦從名義上歸入越南版圖,但郤維持著內政獨立的狀態。


សម័យ​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ម៉ិ​ញ-ម៉ាង[កែប្រែ]

​ឆ្នាំ១៨៣២ ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ម៉ិ​ញ-ម៉ាង បាន​ប្តូរ​ភូមិសាស្ត្រ​ទាំង ៦ ខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ឲ្យ​ទៅជា​ភាសា​យួន ក្នុងនោះ​ខេត្ត​ពាម​ត្រូវបាន​យួន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជាហាតៀង (Hà Tiên)។​

សម័យ​អាណានិគមនិយម បារាំង​[កែប្រែ]

​ថ្ងៃ ២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨៦៧ បា រាំង​បាន​ចូល​ត្រួតត្រា​ដល់​ខែត្រ​ពាម។ ឆ្នាំ ១៨៧៦ បារាំង បាន​ចែក​ភូមិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ក្រោម ចេញ​ជា ៤ តំបន់​រដ្ឋបាល​ធំៗ និង​នៅក្នុង​តំបន់​រដ្ឋបាល នីមួយៗ​បាន​បែង​ចែកជា​និគម​តូចៗ ក្នុងនោះ​ខេត្ត​ពាម ត្រូវបាន​ចែកចេញជា ២ និគម​គឺ និគមពាម (Hà Tiên) និង និគមក្រមួនស (Kiên Giang) ។​

​តំបន់​ពាម​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់​ចូល​នៅក្នុង​តំបន់​បាសាក់។​

​ចាប់ពី​ថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩០០ និគម​ពាម​ត្រូវបាន​ក្លាយជា​ខេត្ត តាម​កិច្ចព្រមព្រៀង​ចុះ​ថ្ងៃទី ២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៩៩ របស់​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន ដើម្បី​ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្តូរ​រដ្ឋបាល​ពី​និគម ទៅជា​ខេត្ត ។​

​ឆ្នាំ ១៩០៣ កោះត្រល់ ត្រូវបាន​ដាក់​ឲ្យ​ឋិត​នៅក្រោម​ការ​អំណាច​ប្រធាន​តំណាង​នៃ​ខេត្ត​ពាម ហើយ​ទី​រួម​ខេត្ត​របស់​ខេត្ត​ពាម គឺ​ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម។​

​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩១៣​ដល់ ឆ្នាំ ១៩២៤ ខេត្ត​ពាម ត្រូវបាន​ដាក់បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ខេត្ត​មាត់ជ្រូក (Châu Đốc) ។​

​ឆ្នាំ ១៩២១ ខេត្ត​ពាម​ត្រូវបាន​បែង​ចែកចេញជា ៤ និគម និង​ដល់​ថ្ងៃទី ០៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩២៤ ពាម​ត្រូវបាន​ក្លាយជា​ខេត្ត​ដាច់ដោយឡែក​មួយ។​

សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម​[កែប្រែ]

​ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម (Việt Nam Cộng Hòa ) ពាម​គឺជា​ស្រុក​មួយ​ក្នុងចំណោម​ស្រុក​ទាំង ៧ នៃ​ខេត្ត​ក្រមួនស (Kiên Giang ។​

​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម ( បក្សកុម្មុយនិស្ត ) ក្រោយ​ឆ្នាំ ១៩៧៥[កែប្រែ]

​ដើមឆ្នាំ ១៩៧៦ ខេត្ត​ក្រមួនស ត្រូវបាន​បក្សកុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ដាក់ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា Kiên Giang ។​

​បច្ចុប្បន្ន ពាម គឺជា​ទី​រួម​ខេត្ត​របស់​ខេត្ត​ក្រមួនស (Kiên Giang) ។​

​ភូមិសាស្ត្រ​នៃ​ខេត្ត​ពាម​ពីមុន គឺ​ស្រុក​ភ្នំ​ម្លូ (Kiên Lương) និង​ទី​រួម​ខេត្ត ពាម បច្ចុប្បន្ន ៕

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

ដោយ ថាច់ ប្រីជា គឿន

មើលផងដែរ[កែប្រែ]