ចាប៉ីដងវែង

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search

ចាប៉ីដងវែងជាឧបករណ៍មានខ្សែ២ ឬ៤ ប៉ុន្តែវាមានសំនៀងតែ២ទេ។ វាសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងការបុរាណ វង់ភ្លេងអារក្ស វង់ភ្លេងមហោរីជាដើម និងប្រើទោលសម្រាប់លេងកំដរចម្រៀងកំណាព្យ។ វាចែកចេញជា ដង ព្រលួត ប្រកៀន(ធរណី) ខ្ទង់ ស្នូក(ប្រអប់សំនៀង) ក្រាញ(គីង្គក់) ខ្សែ និងក្រចក។ ក្រាញធ្វើអំពីឈើធ្នង់។ ខ្សែសំនៀងធ្វើពីសរសៃសូត្រ និងខ្សែនីឡុង។

Kong Nay playing the chapei dong veng, Phnom Penh, 2007
បចម្លាក់របស់នារីម្នាក់ដែលមានចាប៉ីដុងវែងឆ្នាំ 1880 ។ នាងជាតន្ត្រីករនៅព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជាដែលរូបភាពនោះត្រូវបានថត។


ចម្លងពីទំព័រ៖ចាប៉ីដងវែង (ត្រូវការកែសម្រួល)[កែប្រែ]

ចាប៉ីដងវែង «ចាប៉ី» ​ជា​ពាក្យ​យារ​មក​បី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​ថា «ចក្ឆប៉ី» ។ ហៅ​ឈ្មោះ​ថា ចាប៉ី​ដង​វែង មក​ពី​ចាប៉ី នេះ​មាន​ដង​វែង​ទន្ទាំ ។

មុខងារ[កែប្រែ]

ចាប៉ីដងវែងមានមុខងារសំខាន់ ៤យ៉ាងគឺ÷

  • សំខាន់​ក្នុង​វង់ភ្លេង​អារក្ស ដោយ​គេ​យក​ឧបករណ៍​នេះ​ទៅ​ប្រគំ​ចូល​ជាមួយ​ឧបករណ៍​ដទៃ​ទៀត​ក្នុង​ពេល​លៀង​ អារក្ស​ម្ដងៗ​តាំងពី​សម័យ​យូរលង់​ណាស់​មក​ហើយ ។
  • សំខាន់​ក្នុង​វង់​ភ្លេងការ​បុរាណ​ដែល​ជា​ប្រពៃណី​របស់​ដូនតា​យើង​តាំងពី​រាប់​ពាន់ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។
  • សំខាន់​សម្រាប់​កំដរ​ចំរៀង​បែប​កំណាព្យ ដែល​អ្នក​ច្រៀង​ត្រេះ​ផង​ច្រៀង​ផងមាន​ប្រជាប្រិយ​បំផុត ។
  • សំខាន់​ក្នុង​វង់ភ្លេង​មហោរី​សម័យ​ដំបូង​បង្អស់ ប៉ុន្ដែ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ចាប៉ី​ដងវែង​គ្មាន​វត្ដមាន​ក្នុង​វង់ភ្លេង​មហោរី​នេះ​ទៀតទេ ។

លក្ខណៈ[កែប្រែ]

ចាប៉ី​ដង​វែង​របស់​យើង​មាន​លក្ខណៈ​ដូចជា ៖ ដង​ទាំង​វែង​ចែក​ចេញ​ជា​២​ឈ្មោះ គឺ​ដង និង​ប្រពែ ។

ប្រពែ[កែប្រែ]

ប្រពែ គឺចាប់ពីប្រលួតទៅដល់ផ្នែកខាងចុង។

ដង[កែប្រែ]

​ដង គឺ​ចាប់​ពី​ព្រលួត​ទៅ​ទល់​នឹង​ប្រអប់​សំនៀង ។ ដង​ធ្វើ​អំពី​ដើម​ក្រសាំង​កាលពី​សម័យ​ដើម ប៉ុន្ដែ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គេ​យក​ឈើ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​មាន​គុណភាព​ប្រហាក់​ប្រហែល​ នឹង​ដើម​ក្រសាំង​មក​ធ្វើ ។

ប្រលួត[កែប្រែ]

ព្រលួត (បង្គាន) មាន​២ ៣ ឬ​៤ ចាប៉ី ខ្លះ​មាន​ព្រលួត​២​សម្រាប់​រឹតខ្សែ​សំនៀង​២ ចាប៉ី​ខ្លះ​មាន​ព្រលួត​៤ គឺ​សម្រាប់​រឹតខ្សែ​សំនៀង​ទាំង​៤​ឱ្យ​មាន​សំនៀង​តែ​២ ដូច​ចាប៉ី​ដែល​មាន​ព្រលួត​២​ដែរ ។ ព្រលួត​ទាំង​អស់​នោះ​ធ្វើ​អំពី​ឈើ​រឹង​ដូច​ជា​ឈើ​នាងនួន ឈើ​គ្រញូង ។ល ។ មាន​ទំហំ និង​ប្រវែង​ប៉ុនៗ​គ្នា ។

ធរណី[កែប្រែ]

ធរណី គឺជា​ខ្ទង់​ខ្ពស់​ជាង​ខ្ទង់​ដទៃ ដែល​ស្ថិត​នៅ​កៀក​នឹង​ព្រលួត​សម្រាប់​ទ្រ​ខ្សែ​សំនៀង​ឱ្យ​ផុត​ពី​ខ្ទង់​ទាំង ​ឡាយ ។ ធរណី​នេះ​ច្រើន​តែ​បញ្ចុះ​ក្បាច់ក្បូរ​លម្អ ។ ខ្ទង់​មាន​ចំនួន​១២​ដែល​តូច​ធំ ទាប​ខ្ពស់ ជាង​គ្នា​ជា​លំដាប់​លំដោយ​មាន​ចន្លោះ​ពី​មួយ​ទៅ​មួយ​តាម​កម្រិត​សំនៀង​របស់​ ខ្លួន ។ គ្រប់​ខ្ទង់​ទាំង​អស់​មាន​ចោះ​ប្រហោង​ចំ​កណ្ដាល​សម្រាប់​ដោត​ខ្សែ​ការពារ​ ជ្រុះ​បាត់ ។ ខ្ទង់​ចាប៉ី គ្រប់​ចាប៉ី​ទាំងអស់​មិន​បិទ​ជាប់​ទៅ​នឹង​ដង​មួយ​កន្លែង​ទេ ព្រោះ​ងាយ​នឹង​រុះរើ​បិទ​ភ្លាមៗ មុន​ពេល​ប្រគំ​បាន​ជា​យ៉ាង​នេះ​មក​ពី​កាល​ណា​បន្ទះ​កំណល់​តូច​ស្ដើង ដែល​ដាក់​កល់​ខ្សែ​ត្រង់​លើ​ក្រាញ (គីង្គក់) ខិត​ចុះឡើង​ដើម្បី​រាវ​រក​សំនៀង​ត្រែងៗ ដែល​ជា​លក្ខណៈ​សំនៀង​របស់​ចាប៉ី​ដង​វែង​ធ្វើ​ឱ្យ​ខ្ទង់​ទាំងឡាយ​នោះ ត្រូវ​តែ​រុះរើ​ភ្លាមៗ ដើម្បី​រាវរក​សំនៀង​ចំ​របស់​ខ្លួន ។ គេ​ច្រើន​យក​ឈើ​រឹង ឬ​ឆ្អឹង​មក​ធ្វើ​ខ្ទង់ ជួនកាល​គេ​យក​ខ្ទង់​ឫស្សី​រឹង​មក​បិទ​បន្ដុប​ពីលើ​ខ្ទង់​ទៀត ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​សឹករឹល​ឆាប់​ពេក ។

ស្នូក[កែប្រែ]

ស្នូក ឬ​ប្រអប់​សំនៀង​មាន​រាង​ដូច​ ផ្លែ​ម្នាស់ ស្នូក​ខ្លះ​ទៀត​មាន​រាង​ស្ទើរ​ជ្រុង​ស្ទើរ​មូល ។ កាលពី​សម័យ​ដើម គេ​យក​ដើម​រាំង មក​ធ្វើ​ស្នូក បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គេ​យក​ប្រភេទ​ឈើ​ដែល​មាន​គុណ​ភាព​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ដើម​ រាំង​មក​ធ្វើ ។ សន្ទះ​ធ្វើ​អំពី​ដើម​ខ្ទុម្ព ដើម​រលួស ដើម​ពពូលថ្ម ឬ​ប្រភេទ​ឈើ​ស្រាល​ផ្សេងៗ​ទៀត ។ ក្រាញ (គីង្គក់) ធ្វើ​អំពី​ឈើ​ធ្នង់ ឬ​ឈើ​ផ្សេង​ទៀត ដែល​មាន​គុណភាព​ផ្ដល់​សំនៀង​បាន​ល្អ​ដូច​គ្នា ។

ខ្សែ[កែប្រែ]

ចាប៉ី​ដង​វែង​មាន​ខ្សែ​២ ឬ​៤ ប៉ុន្ដែ​ខ្សែ​៤​មាន​សំនៀង​តែ​២​ទេ ។

  • ខ្សែ​ទី​១ តូច​ឈ្មោះ​ថា ខ្សែ​ឯក ខ្សែ​ទី​២​ធំ​ឈ្មោះ​ថា ខ្សែ​គ ។
  • ខ្សែ​ទាំង​២​នេះ​កាលពី​សម័យ​ដើម​ធ្វើ​អំពី​សរសៃ​សូត្រ​វេញ​ចូល​គ្នា ប៉ុន្ដែ​បច្ចុប្បន្ន​គេ​យក​ខ្សែ​ជ័រ​នីឡុង​មក​ប្រើ​ជំនួស​វិញ ។

ក្រចក[កែប្រែ]

ក្រចក​សម្រាប់​ត្រេះ​ធ្វើ​អំពី​បន្ទះ​ស្នែង​តូច ស្ដើង​វែង ដូច​ជា​ស្នែងគោ ឬ​ក្របី ។ល។

លក្ខណៈសំនៀង[កែប្រែ]

ចាប៉ី​ដង​វែង​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ក្នុង​ការ​ប្រើ​សំនៀង ​ត្រួត​ជាង​សំនៀង​រាយ ។ នៅ​ពេល​ប្រគំ​បទ​ណា​ក៏​ដូច​ជា​បទ​ណា​ដែរ គេ​តែង​តែ​ត្រេះ​ខ្សែ​ទាំង​២​ស្មើគ្នា ប៉ុន្ដែ​លំនាំ​សាច់​បទ គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ខ្សែ​ឯក​ដោយ​គេ​ប្រើ​ម្រាមដៃ​ចុច​ចុះ​ចុច​ឡើង​ទៅ​តាម​លំនាំ​ នៅ​លើ​ខ្សែ​នេះ រីឯ​ខ្សែ​គ គេ​ត្រេះ​បង្ហើរ​ចោល​សម្រាប់​ជួយ​បន្ទរ​សាច់​បទ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ប្រសិនបើ​គេ​ចង់​បាន​ចាប៉ី​ដង​វែង​ឱ្យ​មាន​សំនៀង​ល្អ ឮ​ខ្លាំង គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​វា​តាម​ពាក្យ​ស្លោក​ចាស់​បុរាណ​ថា «ស្នូក​រាំង ដង​ក្រសាំង សន្ទះ​ខ្ទុម្ព គីង្គក់​ធ្នង់ ខ្ទង់​ឆ្អឹង» ។

ការបង្រៀន[កែប្រែ]

ការ​បង្រៀន​ចាប៉ី​ដង​វែង​ពី​ម្នាក់​ទៅ​ម្នាក់​ទៀត គេ​តែងតែ​ប្រើ​ភាសា​ចាប៉ី​ថា «ត្រែង ទីង​ត្រែង ទីរី​រែង ទីង​ត្រែង ទីង​ទីង​ត្រែង ទីរី រែង ទីង​ត្រែង» ។ តាម​គំនិត​ចាស់​បុរាណ​បាន​ឱ្យ​និមិត្ដរូប​លើ​ឧបករណ៍​នេះ​ថា «ស្នូក​តំណាង​ក្បាល​នាគ ដង​តំណាង​ខ្លួន​នាគ ប្រពែ​តំណាង​កន្ទុយ​នាគ» ៕

ព្រឹទ្ធាចារ្យចាប៉ីដងវែង[កែប្រែ]

  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ ពូថៅ ដៃ
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ ប្រាជ្ញ ឈួន
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ គង់ ណៃ
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ ចង្កូម ប្រាំបី
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ នេត ប៉េ
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ ម៉ម សុន
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ អ៊ិន សារុន ម្ចាស់ពានចាប៉ីដងវែងលេខ2 នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម ជាកូនសិស្សលោកតា ពូថៅ ដៃ ឆ្នាំ1960។
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ ងាំ ង៉ូ
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ សួន សាន ម្ចាស់ពានរង្វាន់ចាប៉ីដងវែងលេខ2 ប្រចាំឆ្នាំ2002។
  • ព្រឹទ្ធាចារ្យ គុយ ហ៊ីន

អ្នកចាប៉ីដងវែងបច្ចុប្បន្ន[កែប្រែ]

  • លោក ពេជ្រ សារ៉ាត់
  • លោក សាន វណ្ណឌឿន
  • លោក ឌួង សុខគា