អង្គជ័យ

ពីវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ត្រសក់ផ្អែម រឺ ពញាជ័យ
ព្រះបាទ
King Ang Chey.PNG
រូបចំលាក់ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមនៅសាលារចនា
រជ្ជកាល គ.ស ១២៩០-១៣៤០
រាជ្យមុន ព្រះបាទសីហនុរាជ រឺ ព្រះសែណ្ណ័ករាជ (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ) រឺ ជយវម៌្មទី១០
រាជ្យបន្ត ព្រះបាទនិព្វានបាទ រឺ ព្រះបាទបរមរាជារាមាធិបតី (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ)
ស្វាមី/មហេសី ព្រះ​នាងច័ន្ទតារាវត្តី
បុត្រ ព្រះនិព្វានចក្រ ព្រះសិទ្ធានរាជា រឺ ព្រះសិរីរតន៍ (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ)
ព្រះនាមពេញ
​​ព្រះបាទ​សម្ដេច​មហាបពិត្រ​ ​ធម្មិក​រាជា​ធិរាជ​ ​ជា​អង្គម្ចាស់​ផែនដី​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី រឺ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជាធិរាជជ័យ (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ)
សន្តតិវង្ស ព្រះទេវង្សអស្ចារ្យ រឺ ព្រះអង្គជ័យ
បិតា ព្រះបទុមរាជា
មាតា ព្រះនាងសុភវត្តី
ប្រសូត គ.ស ១២២១
ភូមិភ្នំជ្រាវ គោកព្រះរាជមន្ទីរ ខេត្តសំរោងទង រឺ ខាងនិរតីនៃភ្នំប្រសិទ្ធិ (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ)
សុគត គ.ស ១៣៤០
មហានគរ

ព្រះបាទអង្គជ័យ រឺ ត្រសក់ផ្អែម (គ.ស ១២២១-១៣៤១) រជ្ជកាល (គ.ស ១២៩០-១៣៤១) ព្រះបាទ​សីហនុរាជ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២៤​ ​បាន​សុគត​នៅ​ឆ្នាំខាល​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៧១ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ចំនួន​ ​៥៣ ​ឆ្នាំ។ ថ្ងៃ​ ១១ ​កើត​ ​ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស ​១៨៣៤ ត្រូវជា​ ​ម.ស​ ​១២១២ ច.ស​៦៥២ និង​ត្រូវជា​ ​គ.ស​ ១២៩០ តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ទទួល​រាជាភិសេក សោយរាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​នាកាល​នោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ៧០ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី ​២៥​ ​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​បើក​យុគ្គ​សន្ដតិវង្ស​ជាន់​ថ្មី​ មួយទៀត​ ​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​សម័យ​អង្គរ​ដែរ។​ ​បរម​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​គឺ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​មហាបពិត្រ​ ​ធម្មិក​រាជា​ធិរាជ​ ​ជា​អង្គម្ចាស់​ផែនដី​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី។​ ​ព្រះ​អង្គ​គង់នូវ​មហានគរ​ដដែល។ ព្រះ​នាង​ច័ន្ទតារាវត្តី ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ថា​ ​សម្ដេច​ព្រះ​ភគវត្តី​ ​សិរីច័ន្ទតារា​ ​មហាក្សត្រី។​ ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៥ ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំរោង​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ​១២០ ​វស្សា ក្រោយ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​ ​៥១ ​ឆ្នាំ។ តែ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ជន្ម​បាន​ដល់​ទៅ​ ​៥០០ ​វស្សា។

ប្រវត្តិតាមបែបរឿងព្រេង[កែប្រែ]

នៅ​ក្នុង​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ ​ប្រវត្ដិ​ ​ឬ​ឫស​គល់​ដើម​កំណើត​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​គ្មាន​បញ្ជាក់​ជា​ច្បាស់លាស់​ពិតប្រាកដ​ឡើយ។​

ពង្សាវតារវត្ដ​កោកកាក​ ​មិន​បាន​សរសេរ​បញ្ជាក់​កត់ត្រា​អំពី​ពូជ​អំបូរ​សែស្រឡាយ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​នព្វរតន៍​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះបាទ​អង្គឌួង​ ​ក្នុង​ពង្សាវតា​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​ក៏​មិន​បាន​បកស្រាយ​អំពី​ប្រវត្ដិ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ។​ ​ពង្សាវតា​ររបស់​គណៈកម្មការ​សម្ដេច​សង្ឃរាជ​ទៀង​ ​ដែល​មានសម្ដេច​សង្ឃ​សុគន្ធ​ប៉ាន់​ជា​សមាជិក​ ​មិន​បំភ្លឺ​រៀបរាប់​អធិប្បាយ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​ ទេ។​ ក្នុងសាច់រឿងតាត្រសក់ផ្អែមនេះវាក៏មាននៅក្នុងរឿងនិទានរបស់ប្រទេសជាតិជិតខាងរបស់យើងដែរ ដូចជា ភូមា សៀម និង លាវ ដែរ ប្រហែលទំនងវាជាស្លាកស្នាមដែលបន្សល់ទុកក្នុងអតីតទឹកដីអាណាចក្រខ្មែរ រឺ ក៏មិនដឹង ការកត់សំគាល់មួយទៀតរាល់ប្រទេសអស់ទាំងនេះគឺកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទដូចៗគ្នា។

ពង្សាវតារសម្ដេចវាំងជួន និង ពង្សាវតារវត្តទឹកវិល[កែប្រែ]

មាន​តែ​ពង្សាវតារ​ ​ដែល​រុះរើ​រៀបចំ​សរសេរ​សា​ជា​ថ្មី​ ​របស់​គណៈកម្មការ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​និង​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ទេ​ដែល​បាន​រៀបចំ​តាក់តែង​អធិប្បាយ​បញ្ជាក់​ យ៉ាង​ពិស្ដារ​ ​អំពី​ដើម​កំណើត​ពូជពង្ស​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​គឺ​ក្នុង​ន័យ​ហាក់បីដូចជា​ចង់​អះអាង​ថា​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​មាន​ឈាមជ័រ​ជាប់​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​សម័យ​អង្គរ​ ​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ​មាន​ឫទ្ធិ​អានុភាព​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ ​មិន​ចាញ់​ស្ដេច​ជំនាន់​មុន​ដែរ។​

តែ​ការ​រៀបចំ​ សម្របសម្រួល​ប្រទាក់ប្រទង​ពូជពង្ស​ ​ឲ្យ​បាន​សមរម្យ​ល្អមើល​ ​ល្អ​ស្ដាប់​របស់​ពង្សាវតារ​ទាំង​ពីរ​មិន​ស៊ី​សង្វាក់​គ្នា​ទេ។​ ​ដូច​ជា​បញ្ហា​ឈ្មោះ​ ​ឫស​គល់​ ​ដើម​កំណើត​ឪពុក​ ​និង​កាលបរិច្ឆេទ​ផ្សេងៗ​ជាដើម៘​ ​ទោះបីជា​មាន​ការ​ច្របូកច្របល់​ដូច្នេះ​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​សាច់​រឿង​ក្នុង​ពង្សាវតារ​ទាំង​ពីរ​ ​មានដំណើរ​រឿង​ប្រហាក់ប្រហែល​ដូច​គ្នា​ដែរ។​

បិតា​ របស់​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​មាន​ព្រះ​នាម​ព្រះបទុមរាជា។​ ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រូវជា​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះជេដ្ឋាជ័យ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៤។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ព.ស​ ១០៧៦ ត្រូវជា​ម.ស​៤៥៤​ ​និង​ត្រូវជា​គ.ស​ ៥៣៣។ ព្រះ​អង្គជា​បង​របស់​ព្រះស័ង្ខចក្រ ​ឬ​ស្ដេច​គម្លង់​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៥​ ​ក្នុង​ឆ្នាំម្សាញ់​ព.ស ​១០៧៧ ម.ស​ ៤៥៦​ ​ត្រូវជា​គ.ស​ ៥៣៤ ​ជាមួយនឹង​អ្នកម្នាងមាលាវត្តី ​ព្រះបាទ​ជេដ្ឋាជ័យ​បាន​បុត្រី​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាមសុភវត្តី

តែបើ​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​វិញ​ ​ព្រះ​បទុមកុមារ​ត្រូវជា​បុត្រ​ច្បង​របស់​ព្រះបាទ​ចក្រព័ត្រ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៦​ ​ហើយ​ត្រូវជា​បង​របស់​ស្ដេច​ពញាក្រែក​ ​ឬ​ព្រហ្មកិល​ ​និង​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង។​ ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ

ថ្ងៃមួយ​ក្នុង​ ឆ្នាំឆ្លូវ​ ​ដោយ​តប់ប្រមល់​ខ្វល់​រសាប់រសល់​ ​នៅ​មិន​សុខ​មិន​សាប់​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​តទៅ​មុខ​ទៀត​កើត​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​ក៏​សុំ​ព្រះ​បិតា​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​ទៅ​សាង​ផ្នួស​នៅ​ភ្នំ​គូលែន។​

ចំណែកឯ​ព្រះ​នាង​ សុភវត្តី​ ​កាល​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ១៦ ​ឆ្នាំ​ ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​កំសាន្ដ​តាម​ព្រះ​បិតា​ទៅ​លេង​មាត់សមុទ្រ។​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​នាង​កំពុង​តែ​ដើរ​ប្រពាត​ព្រៃ​លេង​ ​ដោយ​សប្បាយ​រីករាយ​ ​ស្រាប់តែ​មាន​ភ្លៀង​ផ្គរ​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​បោកបក់​មក​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ ​ចំនួន​បី​យប់​បី​ថ្ងៃ​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​នាង​វង្វេង​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ម្នាក់ឯង​ ​រក​ផ្លូវ​ច្រកចេញ​វិល​មក​ដំណាក់​មិនឃើញ។​ ​បាត់​កូន​គ្មាន​ដំណឹង​ ​ព្រះរាជា​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​នាម៉ឺន​ពលរេហ៍​ ​និង​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ ​កាប់​ឆ្ការព្រៃ​រក​បុត្រី។​ ​កាប់​ឆ្ការ​រក​គ្រប់​ទិសទី​ទាំង​ក្នុង​ព្រៃ​ក្រំ​ថ្ម​ ​ទាំង​មុជទឹក​រាវរក​ក្នុង​បាតសមុទ្រ​ទៀត​ ​ក៏​គេ​នៅ​តែ​រក​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​មិនឃើញ។​ កន្លែង​ដែល​ស្ដេច​ ​និង​ពល​សេនា​នាំ​គ្នា​កាប់​ឆ្ការព្រៃ​ ​ជ្រាវ​រក​បុត្រី​នេះ​ ​បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា​ ​ភ្នំ​ជ្រាវ​រៀង​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ព្រះ​អង្គ​ខំប្រឹង​រក​បុត្រី​ អស់​រយៈពេល​បី​ខែ​ ​តែ​នៅ​តែ​រក​មិនឃើញ។​ ​ទីបំផុត​ ​ដោយ​ក្ដី​អស់សង្ឃឹម​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ក៏​សម្រេច​ចិត្ដ​នាំ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ពល​រេហ៍​ ​និង​បរិវារ​ ​ធ្វើ​ដំណើរ​វិល​ត្រលប់​មក​មហានគរ​វិញ។​

ចំណែក​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ ​ព្រះ​នាង​វង្វេង​វង្វាន់​ ​លែង​ដឹង​ទិស​តំបន់​អ្វី​ទាំងអស់​ ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ស្ងាត់ជ្រងំ​ភ្នំ​ជ្រាវ។​ ​នាង​រសាត់អណ្ដែត​ ​ភ័យ​ព្រួយ​កំសត់​វេទនា​តែ​ម្នាក់ឯង​ ​គ្មាន​ទិស​ដៅ​ ​និង​គ្មាន​ទីពឹង​ពំនាក់។​ ​ដោយ​ស្រេកឃ្លាន​ខ្លាំង​ពេក​ ​ព្រះ​នាង​បាន​លូកដៃ​ទៅ​ក្បង់ទឹក​ដក់​ក្នុង​ដានជើង​ដំរី​យក​មក​សោយ​ចម្អែត​ កាយ​ ​តែ​នេះ​ជា​ទឹកនោម​ដំរី​ស។​ ​មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ ​អស្ចារ្យ​ណាស់​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ចាប់ផ្ដើម​ទ្រង់​គភ៌។​ ​នាកាល​សម័យ​នោះ​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ទទួល​ការ​ទំនុកបម្រុង​ជួយ​យកអាសា​អំពី​សំណាក់​អ្នកស្រុក​អ្នក ​ភូមិ​ភ្នំ​ជ្រាវ​ ​ដែល​បាន​សង់​សំណាក់​មួយ​ថ្វាយ​ទុក​គ្រាន់​នឹង​សម្រាក​ជ្រកកោន​សំណាក់​ នៅ។​ ​កន្លែង​សំណាក់​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ ​គោក​ព្រះរាជ​មន្ទីរ​ ​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន។​ ​ក្នុង​ឆ្នាំថោះ​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​ព្រះ​នាង​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​ ​ពញាជ័យ។

បើ​តាម​ ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ដដែល​ ​នៅ​ឆ្នាំមមែ​ ​កាលនោះ​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ជន្ម​៦៥​វស្សា​ ​ហើយ​ពញាជ័យ​បាន​អាយុ​៤៩​ឆ្នាំ​ ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ម្ដាយ​ ​និង​កូន​នាំ​គ្នា​មក​រស់នៅ​ក្នុង​ម្ដុំ​ផ្សារ​ ​នា​ជើងភ្នំ​រូង​​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ។​ ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹមជីវិត​ ​ពញាជ័យ​បាន​តាក់តែង​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា​ល្បែង​លេងសើច​ ​និង​ប្រគំ​វង់ភ្លេង​តន្ដ្រី។​

រី ​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ឬ​បទុមកុមារ​ ​ដែល​ទៅ​សាង​ផ្នួស​នៅ​ភ្នំ​គូលែន​ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​បាន​និមន្ដ​មក​គង់នៅ​ភ្នំខ្ចោល​ ​(ស្ថិត​នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ​ជិត​ជួរ​ភ្នំក្រវាញ)។ ថ្ងៃមួយ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​កំពុង​តែ​ស្មឹងស្មាធិ៍​ភាវនា​ធម៌​តាំងសីល​ ​ព្រះ​អង្គ​ស្ដាប់​សូរ​សត្វ​និយាយ​ជជែក​គ្នា​ថា​ ​“គួរ​ឲ្យ​អាណិត​ព្រះសង្ឃ​អង្គ​នេះ​ណាស់​ ​ព្រះ​អង្គ​គ្មាន​ប្រពន្ធ​កូន​ ​សម្រាប់​បន្ដ​ពូជពង្ស​វង្សត្រកូល​តទៅ​អនាគត​ ​ដូច​គេឯង​ឯទៀត​ឡើយ។​ ​សូម្បី​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​បរមគ្រូ​ ​ម្លេះ​ក៏​មាន​មហេសី​ ​និង​កូន​ដែរ​ ​មុន​នឹង​សាង​ព្រះ​ផ្នួស” (ត្រង់កន្លែងនេះដូចជាឈុតមួយក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ ដែលឥសីបានជប់ភរិយាដោយសារតែលឺសត្វចចារដល់ឥសីហើយដែលភរិយារបស់ឥសីកើតបានជា សុគ្រីព ពាលី ត្រូវជាកូនព្រះឥន្ទ និងព្រះព្រហ្ម ហើយ នាងស្វាហាយ ជាកូនឥសី)។ ស្ដាប់​យល់​ឃើញ​ថា​ ​សត្វ​និយាយ​ត្រឹមត្រូវ​ចំ​ល្អ​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ក៏​សឹក​ចាក​សិក្ខាបទ​ ​ហើយ​ចាកចេញ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​រក​គូស្រករ​រៀបចំ​យក​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ជា​មហេសី (បើតាម​ព្រះរាជពង្សាវតារ​ខេម្មរឡេកឱង្ការ​របស់​គណៈកម្មការ​មួយ​ទៀត តែងតាំង​ដោយ​ព្រះបាទ​នរោត្ដម ក្នុង​គ.ស ​១៩០៣ ព្រះសង្ឃ​ដែល​បាន​មក​យក​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ធ្វើ​ជា​ភរិយា​ត្រូវជា​សិស្ស​ ព្រះសង្ឃ​ធុតង្គ​នៅ​ភ្នំ​ខ្ចោល)។

ត្រង់នេះ​ពង្សារតារវត្ដ​ទឹកវិល​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ទេវតា​បាន​បំបាំង​ខ្លួន​ ​ចុះ​មក​និយាយ​ប្រាប់​ឲ្យ​ព្រះ​បទុមរាជា​លាចាក​សិក្ខាបទ​ ​ហើយ​ត្រូវ​រៀប​ការ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ ​ដើម្បី​បន្ដ​ពូជពង្ស​នៅ​អនាគត (ដូច្នេះ​ បើតាម​ពង្សាវតារ​វត្ត​ទឹកវិល ព្រះ​បទុមរាជា និង​ព្រះនាង​សុភវត្តី ត្រូវ​ជា​បង​ប្អូន​បង្កើត។ បើតាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន ព្រះនាង​សុភវត្តី​ត្រូវ​ជា​ម្ដាយមីង​បង្កើត​របស់​ព្រះ​បុទមរាជា)។​ ​កាលណា​បំពេញ​សកម្មភាព​មាន​កូនចៅ​ហើយ​ ​នោះ​ទើប​ព្រះ​អង្គ​អាច​យាង​ត្រលប់​មក​សាង​ផ្នួស​វិញ​បាន។​ ​ស្ដាប់​ចង​ចាំ​គ្រប់​អស់​សេចក្ដី​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​មិនយឺត​យាវ​បង្អាក់​បង្អង់​យូរ​ឡើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ហោះហើរ​ជ្រែក​ទឹក​ជ្រែក​ដី​ ​មក​រក​រួមរក្ស​មេត្រី​ ​សោយសុខ​សប្បាយ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ ​តាម​ពាក្យ​បណ្ដាំ​របស់​ទេវតា។​ ​បន្ទាប់​មក​ ​កាល​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ទ្រង់​គភ៌​បាន​៥​ខែ​ ព្រះ​បទុមរាជា​ក៏​រៀបចំ​ខ្លួន​ធ្វើ​ដំណើរ​ចាកចោល​ព្រះ​នាង​ ​ត្រលប់​ទៅ​សាង​ផ្នួស​វិញ។ តែ​បើ​តាម​ពង្សារតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន ព្រះ​បទុមរាជា​បាន​យាង​ទៅ​សាងផ្នួស​វិញ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះនាង​សុភវត្តី​បាន​ប្រសូត​បុត្រ​រួចហើយ ហើយ​ព្រះរាជបុត្រ​នោះ​ក៏​បាន​ធំ​ពេញវ័យ​បន្តិច​ហើយ​ដែរ។​ ​មុន​នឹង​ចេញដំណើរ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រគល់​ដំបង​មួយ​ឲ្យ​ទៅ​ព្រះ​នាង​ ​ដោយ​មាន​បន្ទូល​ថា​ ​“កាលណា​កូន​ធំ​ឡើង​ ​ហើយ​បើ​វា​ចង់ទៅ​រក​ឪពុក​ ​ត្រូវ​ប្រគល់​ដំបង​នេះ​ឲ្យទៅ​កូន​ ​ដើម្បី​ទុកជា​ចំណាំ”។

ផ្ដាំផ្ញើ ​រួច​ស្រេចបាច់​ហើយ​កាលណា​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​លា​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ជា​ភរិយា​ត្រលប់​ទៅ​បួស​ជា​សង្ឃ​ដូច​ ដើម​វិញ។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​តាំងសីល​ ​រៀនសូត្រ​ចេះ​ចង​ចាំ​មន្ដអាគម​គ្រប់មុខ​វិជ្ជាការ​ ​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំងពូកែ​ ​ចេះ​បំបាំង​ខ្លួន​មើល​មិនឃើញ​ ​ចេះ​ជ្រែក​ទឹក​ ​ជ្រែក​ដី​ ​ហើយ​ចេះ​ប្រស់​មនុស្ស​ស្លាប់​ឲ្យ​រស់រាន​មានជីវិត​ឡើង​វិញ៘​ ​និង ៘​

ឆ្នាំវក ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ទ្រង់​គ្រប់​ខែ​គ្រប់​ថ្ងៃ​ ​ប្រសូត​បាន​រាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​ព្រះ​នាង​ដាក់​ឈ្មោះ​ថាពញាសួស។ ​តែ​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះរាជបុត្រ​នេះ​ឈ្មោះ​ចៅតា​ ​ហើយ​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំម្សាញ់។​ ​ពញាសួស​ ​ឬ​ចៅតា​ ​មាន​រូបសម្បត្តិ​ល្អល្អាច់​ ​និង​មាន​ប្រាជ្ញា​ភ្លឺ​ថ្លា​ឈ្លាសវៃ​ណាស់។​ ​អាយុ​៧​ឆ្នាំ​ ​ពញាសួស​ ​ឬ​ចៅតា​បាន​សាកសួរ​ចង់​ដឹង​អំពី​ប្រវត្ដិ​របស់​ឪពុក។​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​បាន​និទាន​រៀបរាប់​ប្រាប់​ប្រវត្ដិ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឲ្យ​ កូន​សណ្ដាប់។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​និយាយ​អំពី​ដំបង​ដែល​ព្រះ​បទុមរាជា​ជា​ឪពុក​ ​បាន​ទុកជា​របស់​សម្រាប់​ចំណាំ​ដែរ។​ ​ស្ដាប់​យល់​ដឹង​ឮ​អស់​សេចក្ដី​ ​ពញាសួស​ ​ឬ​ចៅតា​ ​និង​ពញាជ័យ​ជា​បង​ក៏​សុំ​លា​ម្ដាយ​ទៅ​រក​ឪពុក។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​យក​ដំបង​សំគាល់ខ្លួន​ទៅ​ជាមួយ​ដែរ។​ ​នៅ​ទីបំផុត​ ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​ទៅ​ជួបនឹង​ព្រះ​បិតា​ដូច​ក្ដី​បំណង។​ ​គ្រានោះ​ ​គឺ​ចំ​ពេល​ដែល​ព្រះ​បទុមរាជា​កំពុង​ខឹង​ខ្ញាល់​យ៉ាង​ខ្លាំ​ង​នឹង​ព្រះ​ស័ង្ខចក្រ​ ​ឬ​ស្ដេច​គម្លង់​ ​ដែល​បាន​សម្លាប់​សិស្ស​ជំនិត​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យទៅ​ជួយ​ព្យាបាលជំងឺ​ឃ្លង់​ភ្លើង។​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​ឃើញ​យល់​ច្បាស់​ថា​ជា​កូន​ព្រះ​អង្គ​ពិតប្រាកដ​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​រៀបរាប់​ប្រាប់​ប្រវត្ដិ​ឲ្យ​ដឹង​អស់​នូវ​ពូជពង្ស​សែស្រឡាយ​ ព្រះ​អង្គជា​ក្សត្រ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រដែប្រដៅ​កូន​ទាំង​ពីរ​ថា​ ​“កូន​ទាំង​ពីរ​មិន​ត្រូវ​ទៅ​លុតក្រាប​ ​សុំ​បុណ្យ​ស្ដេច​ពាល​អង្គ​ហ្នឹង​ទេ​! ៤០០​ឆ្នាំទៀត កូន​នឹង​បាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​មិន​ខាន​! ដើម្បី​បន្ដ​ព្រះរាជ​វង្ស​យើង​ទៅ​អនាគត”។ ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រក់ព្រំ​ប្រសិទ្ធិ​ពរជ័យ​ដល់​កូន​ទាំង​ពីរ​ឲ្យ​បាន​ សេចក្ដីសុខ​ចម្រុងចម្រើន​ ​មាន​អាយុ​វែង​យឺនយូរ។​ ​ហើយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ដល់​កូន​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រគល់​ឲ្យ​ដុំ​ថ្ម​ដែក​ ​និង​គ្រាប់​ពូជត្រសក់​៧​គ្រាប់​ម្នាក់​ ​សម្រាប់​យក​ទៅ​ដាំ​ចិញ្ចឹមជីវិត (ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​សរសេរ​ថា ព្រះ​បទុមរាជា​បាន​ឲ្យ​គ្រាប់​ត្រសក់​៣​គ្រាប់​ទៅ​ឲ្យ​កូន​ម្នាក់ៗ)។​ ​ព្រះ​អង្គ​ផ្ដាំ​ទៀត​ថា​ ​ត្រូវ​ទៅ​ធ្វើ​ចម្ការ​ដាំ​ត្រសក់​នៅ​ឯ​ខេត្ដ​គោកសេះ។​ ដូច្នេះ​ហើយ​ បានជា​រៀង​រហូត​មក​មាន​ឈ្មោះ​ ​ចម្ការសួស​ ​ចម្ការជ័យ​ចម្ការ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ដែល​ក្លាយ​បន្ដិច​ម្ដងៗ​ទៅ​ជា​ចម្ការ​អ្នកអែម

យូរ​ឆ្នាំ​ក្រោយមក​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ ​ដោយ​ជំងឺរោគាព្យាធិ​ចាស់ជរា។​ ​បុត្រ​ទាំង​ពីរ​ ពញាជ័យ​ ​និងពញាសួស​ ​បាន​រៀបចំ​ធ្វើបុណ្យ​ថ្វាយ​ព្រះ​មាតា​ ​តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​របៀប​ជា​រាស្ដ្រ​សាមញ្ញ។​

ពញាជ័យ ​ ​និង​ពញាសួស​ ​ក្រោយ​ដែល​ទៅ​រស់នៅ​ខេត្ដ​គោកសេះ​ ​អស់​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​ ដោយ​ក្ដី​អផ្សុក​ ​នឹកនា​ដល់​មិត្ដ​ភ័ក្ដិ​ជិត​ស្និទ្ធ​ញាតិសន្ដាន​ ​ក៏​បាន​នាំ​គ្នា​វិល​ត្រលប់​មក​រស់នៅ​ភ្នំ​រូង​កន្លែង​ចាស់​វិញ។​ ​បងប្អូន​ទាំង​ពីរ​នាក់​នាំ​គ្នា​ដាំ​ត្រសក់​លក់​ដោះ​ដូរ​រកស៊ី​ដើម្បី​ ចិញ្ចឹមជីវិត (បើតាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន ចម្ការ​ត្រសក់​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ភ្នំ​ជ្រាវ)។​ ​ត្រសក់​ទាំងនោះ​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ឆ្ងាញ់​ពិសា​ ​ខុស​ប្លែក​ពី​ធម្មតា​ ​បណ្ដាល​ឲ្យ​មនុស្សម្នា​ជិត​ឆ្ងាយ​ចូល​ចិត្ដ​និយម​មក​ទិញ​ដូរ​ហូរហែ​ជាប់​រដឹក។​ ​ដោយសារ​ត្រសក់​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ឆ្ងាញ់​ខុស​គេ​មិន​ដែល​មាន​ ​ទើប​បានជា​គេ​ដាក់​ងារ​ឲ្យ​ពញាជ័យ​ថា​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ឬ​តា​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​ច្រើន​ស្រឡាញ់​រាប់អាន​ពញាជ័យ​ ​និង​ពញាសួស​ ​ហើយ​ចូល​រួបរួម​ធ្វើ​បក្សពួក​ជាមួយ។​ ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​ធ្លាប់​បាន​បង្ហាត់បង្រៀន​អ្នកស្រុក​អ្នក​ភូមិ​ ​ឲ្យ​ចេះ​លេងភ្លេង​ប្រគំ​តូរ្យតន្ដ្រី​ដែរ។​ ​កេរ្ដិ៍ឈ្មោះ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ចេះ​តែ​ល្បីល្បាញ​ ​ឮ​សូរ​ខ្ចរខ្ចាយ​បន្ដិច​ម្ដងៗ​ ​ទៅ​គ្រប់​ទិស​ទី​ក្នុង​ខេត្ដ​ខណ្ឌ។​

ថ្ងៃមួយ ​ក្របី​បាន​ដើរ​ចូល​មក​ស៊ី​ចម្ការ​ត្រសក់ផ្អែម​ពញាជ័យ​ ​និង​ពញាសួស។​ ​ឃើញ​ដូច្នោះ​ ​ចៅតា ឬ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ក៏​ឆក់​យក​ដុំ​ថ្ម​ដែក​ដែល​ឪពុក​បាន​ចងដៃ​ ​គប់​ចោល​ទៅ​លើ​ក្របី។​ រំពេច​ភ្លាម​នោះ​ ​ក្របី​ក៏​ដួល​ងាប់​នៅ​នឹង​កន្លែង​ ​ដោយសារ​ដុំ​ថ្ម​ដែក​បុក​ប៉ះ​ចំ​ឆ្អឹងជំនី​ ​ធ្លាយ​ពី​ម្ខាង​ទៅ​ម្ខាង។​ ​ម្ចាស់​ក្របី​ក៏​យក​រឿង​នេះ​ទៅ​ប្ដឹង​ដល់​ចៅក្រម​ ​ឲ្យ​ជួយ​វិនិច្ឆ័យ​រក​យុត្ដិធម៌​ ​និង​បង្ខំ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ឲ្យ​សង​ក្របី​វិញ។​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ដោះសា​ថា​ ​នាយ​គ្មាន​បំណង​នឹង​សម្លាប់​ក្របី​នោះ​ទេ​ ​នាយ​គ្រាន់តែ​ដេញ​ ​និង​ចោល​ដុំ​ថ្ម​កំញើញ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​ហើយ​ក្របី​ដែល​ត្រូវ​ធ្លាយ​ឆ្អឹងជំនី​ងាប់​នោះ​ ​គឺ​បណ្ដាល​មក​ពី​កម្ម​របស់​វា​ពី​ជាតិ​មុន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​ចៅក្រម​បង្គាប់​ឲ្យ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​សង​ក្របី​វិញ។​ ​តែ​នាយ​មិន​ព្រម​ ​ហើយ​សុំ​តវ៉ា​ឡើង​ទៅ​ថ្នាក់លើ​ទៀត។​

ដោយ ​បញ្ហា​ចោទប្រកាន់​ ​និង​ដោះសា​ ​ពិបាក​ស្មុគស្មាញ​ពេក​ ​ចៅក្រម​ ​និង​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​មិន​ហ៊ាន​កាត់​សេចក្ដី​សំណុំរឿង​នេះ​ឡើយ​ ​ហើយ​ក៏​លើក​ទៅ​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​ឲ្យ​សម្រេច ។​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុរាជ​ទ្រង់​បញ្ជា​ឲ្យ​នាម៉ឺន​អាមាត្យ​រៀប​ធ្វើការ​ ពិសោធន៍​ ​ជីក​អន្លង់​ ​ហើយ​យក​ខ្មោច​ក្របី​(ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បញ្ជាក់​ថា​ ​គឺ​ក្របី​រស់​ទេ​ ​ដែល​ស្ដេច​បាន​យក​មក​ពិសោធ) មក​ចង​ភ្ជាប់​នឹង​បង្គោល​ឈើ។​ ​បន្ទាប់​មក​ ​ព្រះ​អង្គ​បង្គាប់​ឲ្យ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​យក​ដុំ​ថ្ម​ដែក​ ​គប់​ទៅ​លើ​ពោះ​ក្របី​ ​ពោះ​ក្របី​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាយ​ពី​ម្ខាង​ទៅ​ម្ខាង​ដូច​លើក​មុន​មែន។​ ព្រះមហាក្សត្រ​ឃើញ​ហេតុការណ៍​ដ៏​អស្ចារ្យ​ ​កើត​មាន​ដូច្នេះ​ ​ក៏​កាត់សេចក្ដី​ឲ្យ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​រួចខ្លួន​ ដោយ​មាន​បន្ទូល​ថា​ ​“នេះ​ជា​កម្ម​ពី​អតីត​របស់​សត្វ​ក្របី”។

ព្រះមហាក្សត្រ ​ដែល​បាន​ភ្លក់​ត្រសក់​ពញាជ័យ​ពញាសួស​ ​បាន​ស្គាល់​រសជាតិ​ថា​ផ្អែម​ឆ្ងាញ់​ពិសា​ ​ខុស​ពី​ត្រសក់​ធម្មតា​មែន។​ ចាប់ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក​ ​ព្រះ​អង្គ​បង្គាប់​ឲ្យ​បងប្អូន​ទាំង​ពីរ​នាក់​បេះ​ត្រសក់​យក​មក​ថ្វាយ​ព្រះ​អង្គ​តាម​រដូវ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ដាក់​ងារ​ឲ្យ​ថា​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ទទួល​បេសកកម្ម​ដាំ​ថែរក្សា​ការពារ​ ​និង​បេះ​ត្រសក់ផ្អែម​សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្គាប់​ ពួក​ក្រុម​ជាង​ស្មិត​ ​ឲ្យ​យក​ដុំ​ថ្ម​ដែក​នោះ​ ​សិត​ធ្វើ​ជា​លំពែង​ ​ហើយ​ប្រគល់​ទៅ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ទុក​ចាំ​យាម​ការពារ​ចម្ការ។​ ​ព្រះ​អង្គ​ថែម​ទាំង​បញ្ញត្តិ​ប្រកាស​ផ្ដល់​អំណាច​ដល់​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​អាច​ប្រហារជីវិត​ជន​ណា ​ឬ​សត្វ​ណា​ដែល​ហ៊ាន​ចូល​មក​ឈ្លានពាន​ស៊ី​ចម្ការ​ ​និង​លួច​ត្រសក់ផ្អែម​ដោយ​គ្មាន​ទោសពៃរ៍​អ្វី​ទាំងអស់។​ ​បទបញ្ជា​ស្ដេច​នេះ​ នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​តូច​ធំ​ ​និង​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ជិត​ឆ្ងាយ​ដឹង​ឮ​គ្រប់ៗ​គ្នា។​

ថ្ងៃមួយ ​ ​មិនដឹង​ពិភាល់​មក​អំពី​ហេតុ​អ្វី​ ​ស្រាប់តែ​ព្រះបាទ​សីហនុរាជ​បញ្ជា​ឲ្យ​សព្វ​មុខមន្ដ្រី​ពល​សេនា ​បរិវារ​រៀបចំ​ក្បួន​ដង្ហែ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​ក្រសាល​លំហែកាយ​តាម​ព្រៃ​ភ្នំ​ ​ក្នុង​ខេត្ដ​សំរោង​ទង​ ​ហើយ​បាន​ឈប់​បោះ​ពន្លាជ័យ​នៅ​ម្ដុំ​ខាងជើង​ចម្ការ​ត្រសក់​នាយ​ ត្រសក់ផ្អែម។​ ​នៅ​គង់​ប្រថាប់​លេង​ទី​នេះ​ ​ស្រាប់តែ​ព្រះ​អង្គ​កើត​មានចិត្ដ​មន្ទិល​សង្ស័យ​ ​មិន​អស់ចិត្ដ​នឹង​ការ​ស្មោះត្រង់​របស់​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ខ្លាចក្រែង​នាយ​បេះ​ត្រសក់​យក​ទៅ​លក់ដូរ​ឲ្យ​អ្នក​ផ្សេង​ដទៃ។​ ពេល​យប់​ ព្រះ​សីហនុរាជ​នាំ​មហាត្លឹក​ជំនិត​ពីរ​នាក់​ទៅ​ជាមួយ​ ​ដើម្បី​ស៊ើប ​លប​លួច​ចូល​ក្នុង​ចម្ការ​ត្រសក់​ ​រង់ចាំ​មើល​កាយវិការ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​ព្រះ​អង្គ​ចូល​ទៅ​ដល់​ទួល​មួយ​ក្នុង​ចម្ការ។​ ​គ្រានោះ​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​មិន​ទាន់​ដេក​លង់លក់​នៅឡើយ​ទេ។​ ​នាយ​កំពុង​លេងភ្លេង​លំហែកាយ។​ ​ទោះជា​កំពុង​លេងភ្លេង​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​ភ្នែក​នាយ​រំពៃមើល​យាម​ចម្ការ​ត្រសក់​ដែរ។​ ​ភ្លាម​នោះ​ ​នាយ​មើលឃើញ​ស្រមោល​មនុស្ស​ ​កំពុង​តែ​ដើរ​លប​លួច​ចូល​ក្នុង​ចម្ការ។​ ​ស្មានថា​ចោរ​ ​មិន​បង្អង់​យូរ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ចាប់​យក​លំពែង​គប់​ចោល​ភ្លែត​ ​សំដៅ​ស្រមោល​នោះ។​ ​ផ្លែ​លំពែង​បាន​បុក​ទម្លុះ​ធ្លាយ​ចំ​ដើមទ្រូង​ស្ដេច​សីហនុ​ ​សុគត​ក្នុង​ពេល​នោះ​ភ្លាម​ទៅ។​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ឃើញ​មនុស្ស​ដេក​ដួល​ស្លាប់​នៅ​នឹង​កន្លែង​ ​ក៏​យក​ភ្លើង​មក​ឆ្លុះ​មើល។​ ​ស្រាប់តែ​នាយ​ឃើញ​ជាក់ច្បាស់​ថា​ ​ចោរ​នោះ​ ​គ្មាន​ន​ណា​ក្រៅពី​ស្ដេច​ឡើយ។​ ​នាយ​ភ័យ​តក់ស្លុត​ឥតឧបមា​ ​ស្រែក​ដង្ហោយ​យំ​នឹក​ស្រណោះ​ព្រះករុណា។​ ​កន្លែង​ដី​ទួល​ដែល​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ចាក់​សម្លាប់​ស្ដេច​បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​ជា​ រៀង​រហូត​មក​ថា​ ទួលចាក់ស្ដេច

ព្រះបាទ​សីហនុរាជ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២៤​ ​បាន​សុគត​នៅ​ឆ្នាំខាល​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៧១ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ចំនួន​ ​៥៣ ​ឆ្នាំ។

មហាត្លឹក ​ទាំង​ពីរ​ឃើញ​ដូច្នោះ​ភ័យ​ស្លន់ស្លោ​រត់​ប្រាស​យករួចខ្លួន​ ​ហើយ​យក​រឿងរ៉ាវ​ព្រឹត្ដិការណ៍​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ទៅ​ប្រាប់​អស់​គ្រប់​នាម៉ឺន​ មុខមន្ដ្រី​តូច​ធំ​ក្នុង​នគរ។​ ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​តូច​ធំ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​ ​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ហោរា​ ​និងអាចារ្យ​ ​ដែល​ដង្ហែ​តាម​ស្ដេច​ ​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ដល់ទី​កន្លែង​ស្ដេច​សុគត​ ​ឃើញ​ពិត​ដូចដែល​អាមាត្យ​បាន​អធិប្បាយ។​ ​អ្នក​ទាំងនោះ​ប្រជុំ​ពិភាក្សា​វែកញែក​ប្ដូរ​យោបល់​គ្នា​ទៅ​ ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​នេះ​ជា​កម្ម​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​កម្មនេះ​ ​បាន​នាំ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​គិត​យល់​ខុស​ ​ហើយ​ដែល​ជា​ហេតុ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​អស់ព្រះជន្ម។​ ​ដូច្នេះ​ ​គេ​មិន​អាច​ទម្លាក់​កំហុស​ទៅ​លើ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ឡើយ។​

នាម៉ឺន ​មន្ដ្រី​ទាំងអស់​បាន​កត់​សម្គាល់ថា​ ​ព្រ​រាជវង្ស​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុ​ត្រូវ​ចប់​ ​ដោយ​គ្មាន​អ្នក​ស្នងរាជ្យ​បន្ដ​ហើយ​ក៏​មូលមតិ​គ្នា​ ​យល់​ថា​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​មនុស្ស​មានបុណ្យ​ធំ​អស្ចារ្យ​ ​មាន​ដូច​កាល​រឿង​សម្លាប់​ក្របី​ ​ជា​ភ័ស្ដុតាង។​ គាត់​មាន​មាឌធំ​ដំបង​ ​ហើយ​កាល​គាត់​ដេក​លក់​ម្ដងៗ​ ​គាត់​ស្រមុក​លាន់ឮ​រំពង​ដូច​ផ្គរ​(ពង្សាវតារ​របស់​ព្រះ​អម្ចាស់​នព្វរត្ន)។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ ​គេ​យល់​ថា​ ពញាជ័យ​ ​និង​ពញាសួស​ពីរ​នាក់​បងប្អូន​នេះ​ ​មាន​អាយុ​វែង​ជាង​មនុស្ស​ធម្មតា​ ​មាន​លំពែង​មុតមាំ​ខ្លាំងពូកែ​ ​ជាប់​វង្ស​ត្រកូល​ជា​ក្សត្រ​ ​ហើយ​ប្រជាជន​ជិត​ឆ្ងាយ​ស្រឡាញ់​គោរព​រាប់អាន​ ​ចុះចូល​ជា​ច្រើន​ (ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល)។ ដូចនេះ​គួរ​ថ្វាយ​រាជសម្បត្តិ​នគរ​ខ្មែរ​ដល់​តា​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​ព្រឹក​ព្រហាម​ ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​តូច​ធំ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​ ​ព្រមទាំង​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ហោរា​ ​និង​អាចារ្យ​ ​បាន​នាំ​គ្នា​រៀបចំ​ក្បួន​មក​ដង្ហែ​សុំ​យាង​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។​ ​តែ​ តា​ត្រសក់ផ្អែម​មិន​ព្រម​ទទួល​ ​ពីព្រោះ​កាលណា​ឡើង​ធ្វើ​ស្ដេច​ទៅ​រស់នៅ​ក្នុង​វាំង​ ​គាត់​លែង​បាន​ជួបជុំ​មិត្ដ​ភ័ក្ដិ​ ​លែង​បាន​លេងភ្លេង​ ​ប្រគំ​តូរ្យតន្ដ្រី​ ​លែង​បាន​ស្ដាប់​សំឡេងគោក្របី​ ​បក្សាបក្សី​ ​ហ៊ីង​កង្កែប​ ​យំ​ទៀត​ហើយ។​ ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ទាំងឡាយ​នាំ​គ្នា​អង្វរករ​ ​ហើយ​សន្យា​ថា​ ​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ប្រគំ​ភ្លេង​តូរ្យតន្ដ្រី​ ​រៀងរាល់ថ្ងៃ​ ​រាល់ពេល​វេលា​ ​នៅ​ក្នុង​បរមរាជវាំង។​

ល្បែង និង សិល្បៈ[កែប្រែ]

ល្បែង​ ​និង​បទភ្លេង​​ដែល​ពញាជ័យ​បាន​បង្កើត​តាក់តែង​ ​មាន​ដូចជាៈ ​

ការឡើងសោយរាជ្យ[កែប្រែ]

នៅទីបំផុត​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ក៏​យល់ព្រម​តាម​ការ​អង្វរ​របស់​ក្រុម​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ ​សុខចិត្ដ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​រាជការ​វាំង​តូច​ធំ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​ ​ក្បួនទ័ព​សេនាបតី​សេះ​ ​ដំរី​ ​វង់ភ្លេង​តូរ្យតន្ដ្រី​ ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ ​ដើម្បី​ដង្ហែ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​និង​ពញាសួស​ធ្វើ​ដំណើរ​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រះរាជធានី​មហានគរ។​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​យក​លំពែង​ ​ដែល​បាន​ប្រហារ​ជីវិត​ព្រះ​សីហនុរាជ​ ​ទៅ​ជាប់​ជាមួយ​ដែរ។​ ​លំពែង​នេះ​ ​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​ លំពែង​ជ័យ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​ ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ដ្រី​ ​បាន​រៀបចំ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​រៀប​ការ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាងច័ន្ទតារាវត្តី បុត្រី​ព្រះសីហនុរាជ ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៤។​ ថ្ងៃ​១១ ​កើត​ ​ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស ​១៨៣៤ ត្រូវជា​ ​ម.ស​ ​១២១២ ច.ស​៦៥២ និង​ត្រូវជា​ ​គ.ស​១២៩០ តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ទទួល​រាជាភិសេក សោយរាជ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​នាកាល​នោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ៧០​ វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៥​ ​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​បើក​យុគ្គ​សន្ដតិវង្ស​ជាន់​ថ្មី​ មួយទៀត​ ​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​សម័យ​អង្គរ​ដែរ។​ ​បរម​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​គឺ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​មហាបពិត្រ​ ​ធម្មិក​រាជា​ធិរាជ​ ​ជា​អង្គម្ចាស់​ផែនដី​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី។​ ​ព្រះ​អង្គ​គង់នូវ​មហានគរ​ដដែល ។

ព្រះ​នាង​ច័ន្ទតារាវត្តី​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ថា​ ​សម្ដេច​ព្រះ​ភគវត្តី​ ​សិរីច័ន្ទតារា​ ​មហាក្សត្រី។​

ចំណែកឯ​ពញា​សួស​វិញ ​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​តែងតាំង​ជា​ព្រះ​ឧបរាជ (ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ដំបូង​ថា​ ​បុត្រ​ច្បង​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី ​ដែល​កើតមក​ដោយសារ​ទឹកនោម​ដំរី​ស​ឈ្មោះ​ពញាជ័យ​ ​ឯ​បុត្រ​ប្អូន​ជា​កូន​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ឈ្មោះ​ពញាសួស។​ ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បញ្ជាក់​ថា​ ​គឺ​បុត្រ​របស់​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ដែល​មាន​ងារ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ដែល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ។​ ​ដូច្នេះ​គឺ​កូន​ប្អូន​ដែល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ។​ ​តែ​បន្ទាប់​មក​ ​ពង្សាវតារ​ដដែល​នេះ​ ​បែរជា​សរសេរ​ថា​ ​ពញាសួស​ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជា​តែងតាំង​ជា​ឧបរាជ​ ​ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ ពញាជ័យ​ទេ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ស្ដេច។​ ​ដូច្នេះ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ត្រូវជា​កូន​របស់​ស្ដេច​ដំរី​ស។​ ​ពង្សាវតារ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ​ក៏​បាន​កំណត់​ដែរ​ថា​ ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​មានឈ្មោះ​ដើម​ពញាជ័យ)។​

បុត្រ[កែប្រែ]

ឆ្នាំរោង ​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាមបរម​និព្វានបាទ។​ ​ហើយ​ក្រោយមក​ក្នុង​ឆ្នាំមមី​ ព្រះ​នាង​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ព្រះ​នាម​សិទ្ធានរាជា

ដោយគ្មាន​របស់​តឹកតាង​អ្វី​តំណាង​ព្រះ​រាជបល្លង្ក​ ​និង​អំណាច​ ​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​កំណត់​យក​លំពែង​ជ័យ​ដាក់​បញ្ចូល​ ​ធ្វើ​បញ្ចក្សត្រ​សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ដែល​ត្រូវ​តែ​គោរព​បូជា​ដូច​ព្រះ​ខ័ន​រាជ។​ ​បើ​តាម​អ្នក​ប្រវត្ដិវិទូ​ ​និង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្សេងៗ​ ​លំពែង​ជ័យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយ​ ​ថែរក្សា​ទុក​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​

ដោយនឹក​ស្រណោះ​ទៅ​ដល់ទី​កន្លែង​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​កើត​ ​និង​រស់នៅ​ ​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​សាងសង់​ដំណាក់​មួយ​នៅ​ភ្នំជ្រាវ។​ ​ដំណាក់​នេះ​ ​មានឈ្មោះ​ជាប់​មក​ថា​ ​គោកព្រះរាជមន្ទីរ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​សាងព្រះពុទ្ធរូប​ជា​ច្រើន​ទៀត​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទុក​តម្កល់​បូជា​នៅ​ក្នុង​រូង​ភ្នំព្រះ។​ ​ចំណែក​ចម្ការ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ព្រះរាជា​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​រក្សា​ទុកជា​ព្រះរាជទ្រព្យ​រៀង​រហូត​ត​មក។​ ​គេ​បាន​និទាន​និយាយ​តៗ​គ្នា​មក​ថា​ ​រហូត​មក​ដល់​សម័យ​ក្រោយ​អាណានិគម​បារាំង​ ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​តែងតែ​យាង​ទៅ​ធ្វើបុណ្យ​រំលឹក​នៅ​ទីនោះ។​

ប្រាសាទ[កែប្រែ]

ពង្សាវតារវត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​សួព្រ័ត្រ យោលទោង​ ​និង​បិទពួន។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចាត់​ឲ្យ​ពួក​តន្ដ្រីករ​ ​ធ្វើ​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ត្រាប់​តាម​សំឡេងសត្វ​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​បានឮ​ ​បាន​ស្ដាប់​ក្នុង​ព្រៃ។​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​បានជា​មាន​វង់ភ្លេង​តូរ្យតន្ដ្រី​ ​និង​បទ​ភ្លេង​ចំរៀង​តរៀង​រហូត​មក។​

ក្បួនច្បាប់[កែប្រែ]

ក្នុង​ឆ្នាំកុរ​ ​ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​គ្មាន​បញ្ចក្សត្រ​ប្រចាំ​រាជ្យ​សម្រាប់​សំគាល់​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច​(ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ ​ស​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ការ​ឡើង​សោយរាជ្យ​របស់​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​មិនមែន​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ត្រឹមត្រូវ​ ​តាម​ក្រឹត្យ​ក្រម​ច្បាប់​វិន័យ​នគរ​ទេ) ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​កោះហៅ​មន្ដ្រី​តូច​ធំ​ ​និង​អ្នកចេះ​ដឹង​ដែល​មាននៅ​សល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ឲ្យ​រៀបចំ​បង្កើត​បញ្ចក្សត្រ​ ​ស្ថាប័ន​សាសនា​ ​និង​រក​ក្បួន​គម្ពីរ​ទុកដាក់​ឲ្យ​មាន​ឡើង​វិញ។​ ​គឺ​មាន​ជា​អាទិ​ដូច​ជា ៖​

និង​ហោរា​ហ្លួង​ ​ក្នុង​ចំណោម​កូនចៅ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍

កិត្យានុភាព[កែប្រែ]

ចាប់ពី ​សម័យ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​មក​ ​ប្រទេស​ខ្មែរ​មិន​បាន​ចម្រុងចម្រើន​លូតលាស់​ធំ​ទូលំទូលាយ​ជា​មហាអំណាច​ ​មាន​កិត្យានុភាព​ដូច​សម័យ​មហានគរ​ទេ។​ ​ខ្មែរ​លែង​មាន​កិត្ដិយស ខ្មែរ​ចេះ​តែ​ទន់ខ្សោយ ទឹកដី​ចេះ​តែ​រួញ​ទៅៗ​ជា​លំដាប់​ ខ្មែរ​ចេះ​តែ​ល្មោភ​អំណាច​ឈ្លោះ​បែកបាក់​ ​ប្រខាំ​ហែកហួរ​ស៊ីគ្នា ហើយ​ខ្មែរ​គ្មាន​ចេះ​អ្វី​ក្រៅ​អំពី​ធ្វើសង្គ្រាម​បែងចែក​ទឹកដី ភូតភរ​ ​លួច​ប្លន់​កាប់សម្លាប់​ឡើយ។​

ការវិភាគ[កែប្រែ]

១- ក្នុង​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​យើង​កត់សំគាល់​ឃើញ​មាន​ភាព​ស្រពេចស្រពិល​ ​មិន​ច្បាស់លាស់​ ​ច្របូកច្របល់​និង​អាថ៌​កំបាំង​ច្រើន​ណាស់​ ដូចជា ៖ ដើម ​កំណើត​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ដែល​គេ​បាន​អះអាង​ថា​ជា​កូន​របស់​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ ​មហាក្សត្រ​ទី​១៤។​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​មាន​អាយុ​វែង​ ​រស់​បាន​១០​ជំនាន់​ស្ដេច​ ​រហូត​មក​ដក់​សីហនុរាជ​ ​មហាក្សត្រ​ទី​២៤។ ព្រះ ​នាងសុភវត្តី​ ​ដែល​ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ដែរ​នោះ​ ​កាលបើ​បាន​ប្រសូត​បុត្រ​រួច​ហើយ​ ​បាន​ជួប​អ្នក​ស្រុក ​អ្នក​ភូមិ​ ​ម្ដេច​ក៏​មិន​ប្រាប់​បញ្ជាក់​គេឯង​ថា​ខ្លួន​ជា​កូន​ស្ដេច​ ​ហើយ​ម្ដេច​ក៏​មិន​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រលប់​ចូល​ទៅ​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​ជួបជុំ​នឹង​ព្រះ​មាតាបិតា​វិញ ? ហើយ​បែរជា​មក​សុខចិត្ដ​នាំ​កូន​មក​រស់នៅ​រសាត់អណ្ដែត​ដូច​ចក​យ៉ាង​វេទនា​​ ដូច្នេះ​ទៅ​វិញ? ព្រឹត្តិការណ៍ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​សម្លាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ត្រូវ​បាន​រួចខ្លួន​ បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​ ​បានកូន​ស្រី​ស្ដេច ​សីហនុ​មក​ធ្វើ​ជា​មហេសី​ទៀត​ ​គឺ​ហាក់បី​ដូចជា​ ​មានការ​ឃុបឃិត​រួមគំនិត​គ្នា​រវាង​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​និង​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ដើម្បី​ធ្វើឃាត​ស្ដេច។​ ​នាម៉ឺន​ទាំងនោះ​បាន​ត្រឹមតែ​ពោល​ប្រកាស​ថាៈ​ ​”នេះ​ជា​កម្ម​របស់​ស្ដេច”។ ឯ​ការពិត ​ឬ​យុត្ដិធម៌​ គេ​មិន​បាន​នាំ​គ្នា​រុករក​ ​លើកយក​មក​រិះគិត​ពិចារណា​ ​រក​ខុស​ត្រូវ​ ​ស​ខ្មៅ​សោះឡើយ។​ ​គេ​យក​ពាក្យ ​”កម្ម” មក​ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ពិធី​ដោះស្រាយ​ការ​ប្រហារជីវិត​សម្លាប់​ស្ដេច​ ​ហើយ​ប្រៀបផ្ទឹម​ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ​ ​ទៅ​នឹង​កម្មពៀរ​របស់​សត្វ​ក្របី​ដែល​ងាប់​ដោយ​ស្នាដៃ​តា​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​មើលទៅ​ ដូច​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុរាជគ្មាន​តម្លៃ​អ្វី​ទាំងអស់​ ​ហើយ​ក៏​ដូច​ជានា​ម៉ឺន​មន្ត្រី​ទាំងអស់​ ​បន់ស្រន់​ឲ្យ​តែ​ស្ដេច​អស់​ជីវិត​ប៉ុណ្ណោះ។

២- ក្នុង​ន័យ​នេះ​ ​គេ​ត្រូវ​តែ​នាំ​គ្នា​តាក់តែង​ ​អួត​សរសើរ​ ​បង្ហាញ​នូវ​ភាព​អច្ឆរិយៈ​ បញ្ជាក់​ថា​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ​ ​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ​ ​មាន​អាយុ​វែង​ ខុស​ប្លែក​អំពី​មនុស្ស​ធម្មតា។​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​ឃើញ​សម្បើម​ ​ហើយ​សមស្រប​ទៅ​តាម​កាលបរិច្ឆេទ​ពេលវេលា​ ​គេ​បាន​ពន្យល់​បញ្ជាក់​ថា​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​មាន​អាយុ​វែង​ដល់​ទៅ​៥០០​ ឆ្នាំ។​ ​គាត់​មាន​ឈាមជ័រ​សែស្រឡាយ​ពូជពង្ស​ជា​ស្ដេច​សម័យ​មហានគរ។​ ​ព្រះ​អង្គ​មិនមែន​ជា​អ្នក​សំរែ ​ដូចដែល​គេ​តែងតែ​និយាយ​និទាន​នោះ​ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត​ ដើម្បី​ឲ្យ​រឹង​រឹត​តែ​មានបុណ្យ​អស្ចារ្យ​ទៅ​ទៀត​ ​គេ​បាន​រៀបចំ​អធិប្បាយ​ធ្វើ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ទៅ​រស់នៅ​ឯ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ ​ ​ដូច​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៩។​ ​ពីព្រោះ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ​ ​ជាទឹកដី​ស័ក្ដិសិទ្ធិ។​ ​ដូច្នេះ​នៅ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ​ ​ទោះបីជា​គេ​មិន​បាន​ហ៊ាន​សរសេរ​អះអាង​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​គេ​ចង់​បង្ហាញ​បញ្ជាក់​ដែរ​ថា​ ​បារមី​តូច​ធំ​ព្រៃ​ទាំងឡាយ​បាន​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​ជ័យ​រៀបចំ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​បន្ដ​វង្ស​ត្រកូល​តរៀង​មក។​ ​គឺ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​មាន​ទាំង​មនុស្ស​មាន​ទាំង​ទេវតា​វត្ថុ​ស័ក្ដិសិទ្ធ​ ​បាន​តែងតាំង​ ​តម្រូវ​លើក​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ផែនដី។​

៣- ទស្សនៈ​ ​”កម្មផល” ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​ត្រូវ​អ្នក​កាន់​អំណាច​យក​មក​ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​បម្រើ​ ផលប្រយោជន៍​ក្រុម​បក្សពួក។​ ​សាសនា​ក្លាយទៅជា​ឈ្នាន់​ ​បម្រើ​វណ្ណៈ​ស្ដេច​ ​វណ្ណៈ​អ្នកដឹកនាំ​ ​ពន្យល់​បន្លំ​បំភិតបំភ័យ​ ​បំភាន់​បំពុល​ស្មារតី​សតិអារម្មណ៍​ ​វាយបំបាក់​ឆន្ទៈ​ប្រជាពលរដ្ឋ​តូចតាច​ទន់ខ្សោយ​ឲ្យ​បាក់ស្បាត​តក់ស្លុត​ ខ្លបខ្លាច​ ​សុខចិត្ដ​សុខកាយ​ ​លែង​ហ៊ាន​ប្រឆាំង​ជំទាស់​ ​ហើយ​ដាក់ខ្លួន​បម្រើ​ពួក​អភិជន​ទាំងនោះ​ ​តាម​ព្រេងវាសនា​កម្មផល បុណ្យ​បាប​កសាង​ពី​អតីតជាតិ។ ក្នុង​ស្ថានភាព​នេះ​រាស្ត្រ​ខ្មែរ​ត្រូវ​ភ្លេចភ្លាំង​ ​លែង​ចេះ​ស្គាល់​ហេតុផល​ ​លែង​យកចិត្ដទុកដាក់​ ​លែង​គិតគូរ​អំពី​ជីវិត​ខ្លួន​ផ្ទាល់​ ​លែងរវីរវល់​អើពើ​អំពី​បច្ចុប្បន្នកាល​ ​ហើយ​គិតតែ​អំពី​កម្មផល​ ​អំពី​អតីតកាល​ ​និង​អនាគត​កាល។​ ​ការ​យក​ទស្សនៈ​ ​”កម្មផល” មក​ធ្វើ​ជាមូលដ្ឋាន​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​គ្រប់​បញ្ហា​ធំៗ​ ​ដូចដែល​យើង​ឃើញ​មាន​ក្នុង​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​អាច​បង្ហាញ​ឲ្យ​យើង​បាន​ស្គាល់​យ៉ាង​ច្បាស់​ណាស់​នូវ​ផ្នា​ត់​គំនិត​ខ្មែរ​ ជំនាន់​នោះ​ ​ជា​ពិសេស​ ​ការ​វិវឌ្ឍ​ ​និង​គ្រប់​ផលវិបាក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ខ្មែរ​ ​ដែល​មាន​ជា​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ។​

៤- ទោះបីជា​ខំ​អួត​សរសើរ​ឃោសនា​ ​ដូចនេះ​ក៏​ដោយ​ ​ដើម្បី​នឹង​ឡើង​សោយរាជ្យ​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ ​ហើយ​ដើម្បី​សម្របសម្រួល​ទៅ​តាម​ច្បាប់​ទំនៀមទម្លាប់​នគរ​ ​និង​តាម​កាលទេសៈ​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ត្រូវ​តែ​រៀប​អភិសេក​ជាមួយនឹង​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ ច័ន្ទតារាវត្តី​ ​បុត្រី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុរាជ។​ ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ ​យើង​ធ្លាប់​ឃើញ​មក​ហើយ​ករណី​ស្ដេច​ជំនាន់​មុន​ជា​ច្រើន។​ បើ​តាម​ការ​កត់សំគាល់​របស់​លោក​ ​Adhémard​ ​Leclere​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ជា​ជនជាតិ​សំរែ​ ​វណ្ណៈ​ទាប​ថោក​ ​បាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​ប្រហែលជា​ដោយសារ​ការ​បះបោរ​ ​ឬ​ការ​បដិវត្ដន៍​របស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ។​ ​សូម្បី​តែ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ព្រះបាទនរោត្តម ​ក៏​បាន​ទទួលស្គាល់​ថា​ ​ព្រះរាជវង្ស​ព្រះ​អង្គជា​ពូជ​សំរែ​ ​ចុះ​មក​ពី​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ។​ ឯកសារ​អ្នកដំណើរចិន​ ​ដែល​បាន​ទៅ​ដល់​នគរ​ខ្មែរ​ ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៣​ ​ប្រហែលជា​ ​គ.ស​ ១២៩៦ បុត្រី​ស្ដេច​ខ្មែរ​មួយអង្គ បាន​លួច​ព្រះខ័នរាជ​យក​ទៅ​ឲ្យ​ស្វាមី​របស់​ខ្លួន​ ​ដើម្បី​ដណ្ដើម​រាជ​កុំឲ្យ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​បងប្រុស​បង្កើត​ មួយទៀត​ ​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​ឋានៈ​បន្ត​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​ដោយ​ត្រូវ​គេ​លួច​រាជសម្បត្តិ​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ក៏​រៀបចំ​ធ្វើការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​រាំងជល​ ​តែ​មិន​បាន​សម្រេច​ ​ហើយ​ត្រូវ​គេ​ចាប់​យក​ទៅ​កាត់​ម្រាមជើង ​ដាក់​ឃុំឃាំង​ក្នុង​គុក​ងងឹត។ ​ឈ្មោះ​ស្ដេច​ទាំងនោះ​ ​គេ​មិន​បាន​ស្គាល់​ទេ​ ​ពីព្រោះ​អ្នកដំណើរ​ចិន​មិន​បាន​កត់ត្រា។​ ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​កាលបរិច្ឆេទ​ហាក់បី​ដូចជា​ជាន់​ចំ​ពេល​ព្រឹត្ដិការណ៍​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ។​ ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ ណាស់​ ​ហើយ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ​មក​លើ​ប្រទេស​ជាតិ​សង្គម​ខ្មែរ។​ ​គឺជា​បដិវត្ដន៍​មួយ​ដែល​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ ​រំលំ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ទូទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ ​ប្ដូរ​ប្រកាន់​យក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​ធំ។​ ​បើ​និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ​ គេ​អាច​ប៉ាន់​ស្មានថា​ ​ជា​សង្គ្រាម​សាសនា។​ ​នៅ​ទី​បញ្ចប់​ ​ក្រុម​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ ​ឈ្នះ​លើ​ក្រុម​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​និយម។​ ​អ្នកដំណើរ​ចិន​ឈ្មោះ​ ជីវ​តាក្វាន់ ​ដែល​ធ្លាប់​បាន​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ ​បាន​កត់ត្រា​ថា​ ​នា​សម័យ​នោះ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​សាសនា​ធំ​ជាងគេ​បង្អស់​ ​ហើយ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​ក្នុង​នគរ។​ ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ព្រះសង្ឃ​និមន្ដ​ដើរ​ផ្សព្វផ្សាយ​បង្ហាត់បង្រៀន​ ​ចំណេះ​ចេះ​ដឹង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់​ច្រកល្ហក​ ​ហើយ​បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​សាលារៀន។ ​បណ្ដា​ជន​ជា​ច្រើន​បាន​ស្រឡាញ់​ រាប់អាន​គោរព​កោតខ្លាច​ប្រតិបត្ដិ​ ​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ​ហើយ​រួបរួម​ចុះចូល​ជាមួយ។​ ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ពួក​វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍​តែងតែ​ឱបក្រសោប​លួចលាក់​ក្បួនគម្ពីរ​ ​បិទ​បាំង​មិន​បញ្ចេញ​បង្ហាត់បង្រៀន​អ្នក​ដទៃ​ ​ឬ​វណ្ណៈ​ផ្សេង​ទៀត​ឡើយ។​ ចំណែកឯ​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​កាល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​ទៅ​តាម​របៀប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែរ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេចមហាបពិត្រ​ធម្មិក​រាជាធិរាជ។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​អង្គ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ក៏​មានឈ្មោះ​របៀប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែរ​ ​ដូច​ជា​ព្រះ​បរម​និព្វានបាទ​ ​និង​ព្រះ​សិទ្ធានរាជ។​

៥- ប៉ុន្ដែ​ បើ​យើងសំអាង​ទៅ​លើ​ការ​វិវត្ដ​របស់​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ ​យើង​អាច​អះអាង​បាន​ថា​ព្រឹត្ដិការណ៍​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​រដ្ឋប្រហារ​មួយ​ ដែល​ពឹងផ្អែក​យក​កម្លាំង​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ ​និង​ទ្រឹស្ដី​ព្រះពុទ្ធ​មក​ធ្វើ​ជា​ឈ្នាន់​ ​សម្រាប់​ទៅ​វាយប្រហារ​រំលំ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ដណ្ដើម​យក​រាជបល្ល័ង្ក​ ​និង​អំណាច។​ ​គឺ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ឆ្លៀតពេល​ដែល​ស្ដេច​អស់​ប្រជាប្រិយភាព​អស់អំណាច​ ​រាស្ដ្រ​ស្អប់ខ្ពើម​មិន​សប្បាយចិត្ដ​ ​ដើម្បី​ធ្វើឃាត​ស្ដេច​ផ្ដាច់​ពូជ​តែ​ម្ដង។​ ​ដូចដែល​យើង​ឃើញ​ស្រាប់​មក​ហើយ​ ​ការ​ក្ដៅក្រហាយ​ ​ចលាចល​រំជើបរំជួល​ក្នុង​នគរ​ ​ទុក្ខ​ព្រួយ​វេទនា​របស់​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ ​បាន​កើត​កម្រើក​មាន​តាំងពី​រាជស្ដេច​ពាល​ ​ព្រះ​បិតា​ព្រះ​សីហនុ​មក​ម្លេះ។​ ​ខ្មែរ​ម្នាក់ៗ​ ​ចាំតែ​ឱកាសល្អ​ហុច​ឲ្យមក​ដល់​ដើម្បី​ងើប​ប្រឆាំង​នឹង​ស្ដេច។​ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក្លាយជា​ឧបករណ៍​ ​ជា​ទ្រឹស្ដី​សម្រាប់​បំបះបំបោរ​ប្រជារាស្ដ្រ​ ​សម្រាប់​គ្រប់គ្រង​ផែនដី​ ​ជំនួស​ស្ថាប័ន​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។​ ​ពីព្រោះ​ជា​យូរយា​ណាស់​មក​ហើយ​ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ​ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​ស្ថាប័ន​ ​និង​នយោបាយ​ជាតិ​ ​បាន​បែងចែកវណ្ណៈ​ ​ធ្វើការ​គៀបសង្កត់​សង្កិន​ ​ប្រើ​កម្លាំងបាយ ​និង​អំណាច​ផ្ដាច់ការ​ ​ជាន់ឈ្លី​ ​មើលងាយ​មើលថោក​ប្រជានុរាស្ដ្រ។​ ​ការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ​មិន​បាន​វិវត្ដទៅ​តាម​ពេលវេលា​កាលៈទេសៈ​ឡើយ។ ​ដូច្នេះ​ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ជា​ទ្រឹស្ដី​ ​ជា​ទស្សនៈ​ ​និង​ជា​មនោគម​វិជ្ជា​ថ្មី​ គ្មាន​ការ​បែងចែក​វណ្ណៈ​ ​គ្មាន​ការ​ជិះជាន់​សង្កត់សង្កិន​ ​ហើយ​ដែល​មាន​តែ​ការ​ខំ​កសាង​ ​ធ្វើ​ទាន ​ធ្វើបុណ្យ​​មាន​មេត្ដាធម៌​ ​សន្ដោស​ប្រោសប្រណី​ ​បាន​ក្លាយទៅជា​សេចក្ដី​សង្ឃឹម​ចុង​ក្រោយ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ។​ ​ទិដ្ឋភាព​និង​បរិយាកាស​នយោបាយ​នេះ​ហើយ​ ​ដែល​ជំរុញ​ឲ្យ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​និង​បក្សពួក​អាច​សម្រេច​គោលបំណង​ ​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ធ្វើឃាត​ស្ដេច​សីហនុរាជ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​របៀប​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​ ​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​មាន​ពី​ពេល​នោះ​មក​ដែរ។​ ​ហើយ​ឆ្លៀតឱកាស​ដែល​ខ្មែរ​កំពុង​តែ​មាន​បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង​ ​ស្រុក​តូច​ធំ​ដែល​ធ្លាប់​ចំណុះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ក៏​រើបង្រះ​យក​ឯករាជភាព​ ផ្ដាច់ខ្លួន​ពី​នគរ​ខ្មែរ​ដែរ។​ ​មហា​ប្រទេស​ខ្មែរ​ត្រូវ​រួម​រួញ​រៀវ​តូច​ទៅៗ​ជា​លំដាប់លំដោយ។​

៦- មួយ​ចំណែក​ទៀត​ ​យើង​ឃើញ​រឿងព្រេង​និទាន​បរទេស​ខ្លះ​ ​មាន​លំនាំ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​ប្រវត្ដិ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ ​នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ​ក៏​ដូច​ជា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ជំនាន់​ដើម​​ដែល​ជា​ហេតុ​បញ្ជាក់​ថា​ ​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ពិតប្រាកដ​ ​យើង​មិន​អាច​ដឹង​ ​និង​ស្គាល់​បាន​ឡើយ។​ ​ប្រវត្ដិ​ដែល​យើង​មាននៅ​ក្នុង​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ ​អាច​ជា​ការ​ប្រឌិត​ ​ដែល​គេ​នាំ​គ្នា​តាក់តែង​ចងក្រង​សម្រាប់​បិទ​បាំង​ការ​ពិត​ ​និង​បោកប្រាស់​ភូតភរ​កុហក​រាស្ដ្រ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ​វិធី​និពន្ធ​មាន​បែបផែន​ដូច​ព្រេង​និទាន​ខ្មែរ​ ​មានរឿង​ចៅ​កាំបិតបន្ទោះ​ ​រឿង​ពាក្យ​សុភាសិត​តម្លៃ៣០​តម្លឹង​ ​ដែល​ស្ដេច​សុទ្ធតែ​ចេញ​មុខ​ទៅ​តាម​ស៊ើប​លួច​ចាំ​ឃ្លាំចាំ​មើល​សមត្ថភាព​ ​និង​ការ​ស្មោះត្រង់​របស់​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ក្រោម​បង្គាប់​ ​និង​រឿងកឹងកន្ដ្រៃ​ ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ស្ដេច​ជា​ចៅក្រម​កំពូល​ ​វិនិច្ឆ័យ​រក​ការ​ពិត​រក​យុត្ដិធម៌​ជូន​ប្រជាជន​ ​ដូច​ស្ដេច​សីហនុរាជ​ ​ដែល​បាន​កាត់​ក្ដី​ឲ្យ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​រួចខ្លួន។​

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

គោរម្យងារសំរាប់រាជ្យ
មុនដោយ
វ្រះបាទជយវម៌្មទី១០
ព្រះបាទសីហនុរាជ (ពង្សាវតារ)
ព្រះបាទសែណ្ណ័ករាជ (ពង្សាវតារ)
មហានគរ
គ.ស ១២៩០-១៣៤១
តដោយ
ព្រះបាទនិព្វានបាទ រឺ ព្រះបាទបរមរាជារាមាធិបតី