ប្រាសាទបាគង

ដោយវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ប្រាសាទបាគង
Bakong2.JPG
ឈ្មោះ: ប្រាសាទបាគង
អ្នកកសាង: ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១
កាលបរិច្ឆេទកសាង: ឆ្នាំ៨៨១នៃគ.ស
ឧទ្ទិសថ្វាយ: ព្រះឥសូរ
ស្ថាបត្យកម្ម: ខ្មែរ
ទីតាំង: ភូមិឪឡោក ឃុំបាគង ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត[កែប្រែ]

ប្រាសាទបាគងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិឪឡោក ឃុំបាគង ស្រុកបាគង ខេត្តសៀមរាប និងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃរាជធានីហរិហរល័យ ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រាសាទព្រះគោ ហើយត្រូវបានកសាងនៅក្នុងរាជកាលព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងឆ្នាំ៨៨១។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រាសាទរាជ សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ហើយក៏ឧទ្ទិសដល់អំណាចរបស់ព្រះរាជផ្ទាល់ផងដែរ ហើយនៅពេលព្រះអង្គយាងចូលទីវង្គត ប្រាសាទនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្នូររបស់ព្រះអង្គ។ ដូចប្រាសាទលលៃ ប្រាសាទព្រះគោ និង ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ ប្រាសាទបាគងស្ថិតក្នុងក្រុមរលួស តែ ស្ថិតចំកណ្តាលនៃទីក្រុងអង្គរទី១ ឬហរិហល័យ ដោយមានចម្ងាយប្រមាណជា ១២គ.ម ពីទីរួមខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ន ។ សូមជម្រាប ថា ប្រាសាទអង្គរទាំងនោះ ស្ថិតមិនឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុន្មានទេ ពី ១ ទៅ ២,៥គ.ម តែប៉ុណ្ណោះ។ ស្ថិតនៅខាងត្បូងនៃប្រាសាទព្រះគោ នៅក្នុងភូមិបាគង ស្រុកបាគងខេត្តសៀមរាប ប្រសាទបាគងត្រូវបានសាងសង់ឡើង ដោយព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ នៅឆ្នាំ៨៨១ នៃគ.ស ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះវិស្ណុដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ។ ប្រាសាទបាគងដែលជាប្រាសាទមុនគេ សាងសង់អំពីថ្មភក់ ប្រកបដោយនិម្មាបនកម្មដ៏ល្អប្រណិត ដែលមានឈ្មោះដើមថា ថ្មនៃឥសៈ ហើយតំណាងភ្នំសុមេរុ ព្រោះស្ថិតចំកណ្តាលនៃទីក្រុងហរិហល័យ ។[១]

ប្រវត្តិប្រាសាទ[កែប្រែ]

ប្រាសាទបាគងគឺជាឈ្មោះថ្មី ដែលត្រូវបានហៅនៅសម័យកណ្តាល។ ប្រាសាទនេះផ្សំពីពាក្យ ប្រាសាទ+បា+គង។ ប្រាសាទ មានន័យថាទីកន្លែងអាទិទេពគង់នៅ។ បា មានន័យ ថាអ្នកគ្រប់គ្រងលោក អ្នកថែរក្សាលោក។ រីឯពាក្យ គង មានន័យថាគឺជាវត្ថុសម្រាប់បន្លឺសម្លេងឱ្យលាន់លឺរំពងខ្លាំង ហើយត្រូវបានអ្នកមានជំនឿលើអាទិទេព ប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតជាសូរសម្លេងដាស់លាន់លឺដល់ពួកអាទិទេពទាំងអស់។ តាមសិលាចារឹកនៃប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា ឥន្ទ្រេស្វរៈ[២]។ ប្រាសាទ​បាគង​ ស្ថិត​នៅ​ភូមិ​ឪឡោក ឃុំ​បាគង​ ស្រុក​ប្រាសាទបាគង​ ខេត្ត​សៀមរាប នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រាសាទ​ព្រះ​គោ។ ប្រាសាទ​នេះ​កសាង​ឡើង​ដោយ​ព្រះបាទ​ឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ នៅ​ចុង​ស.វ​ទី៩ (៨៨២) ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះ​សិវៈ។

ប្រាសាទ​បាគង ​ស្ថិត​នៅ​ចំកណ្តាល​នៃ​រាជ​ធានី ហរិហរាល័យ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពីអាទិទេព​២អង្គ គឺ ​ព្រះ​ហរិ និង​ហរៈដែល​ជាការ​សំយោគ​ចេញ​ពី​ព្រះ​វិស្ណុ និង​ព្រះសិវៈ។ វាជា​ប្រាសាទ​ភ្នំ (សិប្បនិមិត្ត) ដែល​តំណាង​លោក​ធាតុ ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ ដែល​ជា​លំនៅ​ដ្ឋាន​របស់​អាទិទេព​ទាំងឡាយ រីឯ​ជាន់​ទាំង៤​ដែល​នៅ​នឹង​តួ​ប្រាសាទ​កណ្តាល​វិញ វា​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​អាទិ​ទេព​ទាំង៤ (ភិភពនាគ ពិភពគ្រុឌ ពិភព​បិសាច ពិភពយក្ស) រីឯ​ជាន់​ទី៥​តំណាង​ឲ្យ​មហារាជ)។ ប្រាសាទ​នេះ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​កំពែង​ពីរ​ជាន់​គឺៈ កំផែង​ទីមួយ​មិន​ឋិត​នៅ​ចំប្លង់​ប្រាសាទ​ឡើយ ហើយ​មាន​បណ្តោយ ៩០០ម x ៧០០ម ឋិត​នៅ​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ស្រះ​ទឹក​មួយ​ព្រម​ទាំង​លំអ​ទៅ​ដោយ​ផ្លូវ​ចូល​ទៅ​គ្រប់​ជ្រុង​ទាំង​៤ ព្រម​ទាំង​ជិត​ភ្ជាប់​បង្កាន់​ដៃ​នាគ​ទាបៗ។ កំផែង​ជាន់​ទី២​វិញ​មាន​ផ្លូវ​ចូល​២ ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ពី​ថ្ម​ភក់​និង​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម (ប៉ុន្តែមួយ​ឋិត​នៅ​ខាងកើត មួយទៀត​ឋិត​នៅ​ខាងលិច) ដែល​គេ​លំអរ​ទៅ​ដោយ​បង្កាន់​ដៃ​នាគ​ក្បាល២​ធំៗ ឋិត​នៅ​កាត់​ស្រះ​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​រូប​នេះ​ខូត​ខាត​អស់​មួយ​ចំនួន​ធំ។

តួ​ប្រាសាទ​កណ្តាល គេ​អាច​ទៅ​ទស្សនា​នៅ​គ្រប់ជាន់​ទាំង​ប្រាំ​បាន ព្រោះ​ជាន់​នីមួយៗ ពុំ​មាន​ទំហំ​ប៉ុនគ្នាឡើយ។ ហេតុដូច្នោះ​ហើយ​ទើប​គេ​អាច​មើល​ឃើញ។ ប្រាសាទ​កណ្តាល​ឋិត​នៅ​លើ​ខឿន​ខ្ពស់​មួយ​រាង​ការេ រៀបឡើង​ប្រាំជាប់​ហើយ​គេ​បាន​លំអរ​ទៅ​ដោយ​ផ្កា​ឈូក​មួយ​នៅ​ចំ​ពី​លើ​កំពូល។​ ចំណែក​ឯ​ខឿន​តួ​ប្រាសាទ​នៅ​ចំ​កណ្តាល តួ​នោះ​ប្រ​ហែល​ជា​កសាង​នៅ​សម័យ​ក្រោយ​ក្នុង​អំឡុងស.វទី​១២។

បើតាមរឿងព្រេងខ្មែរ​បានបញ្ជាក់ថា ទី​កន្លែង​សាង់​ប្រាសាទ​នេះ គឺ​ជាកន្លែង​ដែល​ តាគហេ ឲ្យ​បក្សី​ចាំក្រុងគង់ បន្ទាប់ពី​ការ​គេច​ផុត​ពី​ការ​តាម​ចាប់​ខ្លួននៃ​កង​ទ័ព​របស់​ស្តេច​ ព្រហ្ម​កិល។ បន្ទាប់​ពី​បាន​ឡើង​សោយ​រាជ្យ ដើម្បី​តប​ស្នង​នូវ​គុណូបការៈ​របស់​តាគហេ បក្សីចាំក្រុង ក៏បាន​បញ្ជាឲ្យ​សាង​ប្រាសាទ​មួយ​ត្រង់​កន្លែង​ដែល​តាគហេថា បាគង់សិន ប្រាសាទនោះហៅ​ថា ប្រាសាទបាគង់ ដែល​ក្លាយ​មក​ជា​ ប្រាសាទបាគង សព្វថ្ងៃនេះ៕

ប្លង់ និងសំណង់ស្ថាបយ្យកម្ម[កែប្រែ]

ប្រាសាទនេះ មានទ្រង់ទ្រាយ ខ្ពស់សង់ពីលើខឿន ៣ជាន់ សម្រាប់តម្កល់លិង្គទេវរាជ ឈ្មោះ "ឥន្រេ្ទស្វរ" ដែលផ្តល់តមៃ្លទៅលើលទ្ធិបុគ្គលនិយម ដែលជាមែកធាងមួយនៃលទ្ធិទេវរាជ។ ប្រាសាទនេះមាន កំពែងខាងក្រៅធ្វើអំពី ថ្មបាយកៀ្រម មួយចំណែកកប់បាត់ទៅ ក្នុងព្រៃមួយចំណែកទៀតបាក់បែក ខូចអស់ដែលមានបណ្តោយ ៨៥០ម៉ែត្រ ទទឹង ៥០ម៉ែត្រ ដោយមាន សិន្ធុព័ទ្ធជុំវិញទទឹង ៦០ម៉ែត្រ ប៉ុនែ្តទឹកស្រះរីងខះអស់នៅសល់តែ ទិសខាងកើតទេ មានប្រាសាទតូចៗព័ទ្ធជុំវិញ ប្រាសាទធំសង់ពីថ្មប្រផេះ ប្រកបដោយ ក្បូរច្បាច់រចនារស់រវើក ។ ប្រាសាទកណ្តាលមានលក្ខណៈជាភ្នំមាន ៥ថ្នាក់ដោយមានជណ្តើរឡើងទៅលើគ្រប់ទិសទាំង ៤តែជញ្ជាំងទិសខាងកើតនៅ ល្អជាងគេ នៅហោជាងទ្វារខាងកើត មានរូបចម្លាក់យក្សក្រុងរាពណ៍ឬ ឥន្ទជិត ថែ្លងសរកើតជាចំណងនាគបាស ទៅរុំព័ទ្ធព្រះលក្ស៍ដែលមានទ័ពស្វាចោមរោមជាបរិវា ។ នៅតាមថ្នាក់នីមួយៗ សុទ្ធតែមានចម្លាក់រឿងដកស្រង់ចេញពី ព្រហ្មញ្ញសាសនា តែគួរឲ្យស្តាយរូបចម្លាក់ទាំងនោះរលុបស្ទើរអស់ទៅហើយ ដោយទ្រាំទ្រនឹង ធាតុអាកាសក្តៅត្រជាក់ភ្លៀងខ្យល់ ជាង១ពាន់ឆ្នាំ ។ យោងតាមឯកសារ ប្រវត្តិសាស្រ្តខែ្មរ បញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីបានឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ គ,ស ៨៧៧ ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ ទ្រង់បានមកគង់នៅរាជធានី ហរិហរាល័យ ឬទីក្រុងរលួស ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានត្រួសត្រាយជាដំបូង។ ក្រៅពីការចាត់ការឲ្យជីកបារាយណ៍" ឥន្រ្ទតដាក" នៅខាងជើងរាជធានីដែលមានបណ្តោយ ៣០០០ម៉ែត្រ ទទឹង ៨០០ម៉ែត្រ ដែលសព្វថៃ្ងគោកអស់ ក្លាយទៅជាវាលស្រែ នោះព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ ទ្រង់បានកសាង ប្រាសាទបាគង ដែលជាប្រាសាទភ្នំទី១ ធ្វើអំពីថ្មភក់ទុកជាគោលចារឹករបស់រាជធានីនិងដើម្បី ជានិមិត្តរូប នៃព្រះរាជអំណាចរបស់ ព្រះអង្គ ដែលលាតសន្ធឹងដល់តំបន់ពាយ័ព្យរហូតដល់សមុទ្រ ។ ពេលឡើងទៅទស្សនា ដល់ចំណុចខ្ពស់បំផុត នៃប្រាសាទបាគង]អ្នកទេសចរគ្រប់រូបទទួលអារម្មណ៍ ដូចកំពុងរស់នៅក្នុងវិមានទិព្វ នាឋានត្រៃត្រឹង្សទេវលោកយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះតែបេតិកភណ្ឌជាតិមួយនេះ មានអាយុកាលមុនប្រាសាទអង្គរវត្ត ទៅទៀត [៣]។ ការសិក្សាបានឲ្យដឹងថាប្រាង្គកណ្តាលឬតួប៉មនៃប្រាសាទត្រូវបានជួសជុលនៅ ស.វទី១២ ក្នុងរជ្ជកាល របស់ព្រះបាទ សុរិយាវរ្ម័នទី២ ដូច្នេះហើយ ក្បាច់ក្បូរលំអរមួយចំនួនស្ថិតក្នុងរចនាប័ថ្មអង្គរវត្ត ។ សូមជម្រាបថា រវាងឆ្នាំ១៩៣៦ និង ១៩៤៤ កំពូលនៃប្រាង្គកណ្តាលនេះដែលរលំបាក់ ត្រូវបានជួសជល់ដោយលោក ហ្លែស្ស ។ ប្រាសាទបាគងមានកំពែង ២ ជាន់ គឺកំពែងខាងក្រៅនិងកំពែងខាងក្នុង ។ កំពែងខាងក្រៅមានទំហំ ៩០០x៧០០ ម៉ែត្រ ហ៊ុមព័ទ្ធដោយគូទឹក ដែលតំណាងឲ្យមហាសមុទ្រនៃលោកធាតុវិទ្យាឥណ្ឌា ។ ផ្លូវចូលកាន់ប្រាសាទ មានពីរ គឺខាងកើតនិងខាងលិច ដែលលំអដោយនាគញីឈ្មោលមួយគូរលូនអមសងខាងផ្លូវ ។ តែឥឡូវនេះ ត្រូវ បានបាក់បែកសឹងតែទាំងអស់ គ្រាន់តែបន្សល់នៅក្បាល និងដងខ្លួនមួយចំនួនដែលរិចរិលប៉ុណ្ណោះ។ រីឯចម្លាក់ លំអទាំងឡាយនៅតាមជញ្ជាំងនៃខឿន ត្រូវបានខូចខាតទាំងអស់ លើកលែងតែថ្មមួយដុំនៅលើជញ្ជាំងខាងត្បូង នៅថ្នាក់ទី៤ ឆ្លាក់រូបយក្ខដែលសេសសល់ ។ ដូចពោលខាងលើ ប្រាសាទបាគងគឺជាប្រាសាទភ្នំមានរាងជាសាជី ស្ថិតក្នុងកំពែងទី៣ គឺប្រាសាទភ្នំ ដែល ដូចពោលខាងលើ តំណាងឲ្យភ្នំសុមេរុ នៅចំកណ្តាលទ្វីបទាំង ៥ ដែលនៅទីនេះតំណាងដោយថ្នាក់ទាំង ៥នៃ ប្រាសាទ ។ សូមជម្រាបថា ថ្នាក់ទាំង ៤ ផ្នែកខាងក្រោមគឺ តំណាងឲ្យភពទាំង ៤ នៃចក្រវាឡ ដែលមានតាំងរូបគ្រុឌ យក្ស និង នាគជាដើម នៅគ្រប់មុខប្រាសាទទាំង ៤ ទិស តាំងពីថ្នាក់ក្រោមរហូតដល់ថ្នាក់លើ ។ រីឯថ្នាក់ទី ៥ គឺជា ទេវស្ថានឬឋាន សួគ៌តំណាងដោយប្រាង្គកណ្តាល ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាភ្នំសុមេរុផ្ទាល់ ។ យើងឃើញមានប្រាសាទឥដ្ឋចំនួន ៨ ស្ថិតជុំវិញប្រាសាទផ្នែកខាងក្រោម ។ នៅលើបាទដ្ឋានយើងឃើញ មានជណ្តើរនៅគ្រប់អ័ក្ស ។ ជណ្តើរទាំងនោះ នាំសាសនិកជនទៅកាន់ ទីលាននៃថ្នាក់នីមួយៗ បន្តបន្ទាប់លើគ្នា ពិសេសទៅកាន់ប្រាង្គកណ្តាលដែលជាកន្លែងស័ក្តិសិទ្ធជាងគេបំផុត។ មើលពីចំងាយតួប៉មកណ្តាលនេះផុសឡើងផុតពីដំបូលសំណង់ ប្រាសាទតូចៗ នៅជុំវិញធ្វើអំពីថ្ម ដែលជាប្រាសាទឧបសម្ព័ន្ធ។ ដូចនេះ ប្រាសាទរបស់យើង ត្រូវបានសាងសង់ឡើង តាមលោកធាតុវិទ្យាឥណ្ឌូ-ខ្មែរ តំណាងឲ្យភ្នំព្រះសុមេរុ ហើយគឺជានិមិត្តរូបនៃចក្រក្រវាឡ ។ សូមរំលឹកឡើងថា គឺនៅក្នុងប្រាង្គកណ្តាលខាងលើនេះហើយ ដែល ក្នុងអតីតកាល ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ បានកសាងព្រះវិស្ណុមួយអង្គ ដៃ៨ ព្រមទាំងលិង្គរាជ្យមួយឈ្មោះថា ស្រីឥន្រ្ទស្វរៈ ដើម្បីជានិមិត្តរូបនៃសម័យកាល របស់ទ្រង់ ។ តាមខ្លឹមសារសិលាចារឹក ដែលគេបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៩៣៥ យើងដឹងទៀតថា ការកសាងបារាយណ៍មួយយ៉ាងធំឈ្មោះថា ឥន្រ្ទាតត្តកៈ ដើម្បីផ្តល់ទឹកសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម[៤]

សិលាចារឹក[កែប្រែ]

តាមសិលាចារឹកលេខ K-៨២៦ ប្រាសាទបាគងមានឈ្មោះដើមថា ឥន្ទ្រស្វរៈ ជាភាសាបាលី ឬសំស្រ្តឹត ដែលមានន័យថា ព្រះឥន្ទ្រេជាម្ចាស់ ស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ៨៨១នៃគ្រិស្តសករាជរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩[៥]

រូបភាពប្រាសាទ[កែប្រែ]

Commons-logo.svg
វិគីមេឌា Commons មានមេឌា​ដែលបានទាក់ទងនឹង:

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. (ម.ត្រាណេ)
  2. លោក ចាន់ ភក្តី ស្តីពីប្រាសាទបាគង។
  3. អត្ថបទដកស្រង់ពីទស្សនាវដ្តីអង្គរធំ
  4. (ម.ត្រាណេ)
  5. សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី៩។