ខេត្តព្រះវិហារ

ដោយវិគីភីឌា
Jump to navigation Jump to search
ព្រះវិហារ
ខេត្ត
ប្រាសាទព្រះវិហារ
ផែនទីកម្ពុជាដែលផ្ដិតពណ៌ព្រះវិហារ
កូអរដោនេ: 13°47′N 104°58′E / 13.783°N 104.967°E / 13.783; 104.967កូអរដោនេ: 13°47′N 104°58′E / 13.783°N 104.967°E / 13.783; 104.967
ប្រទេស  កម្ពុជា
ទីរួមខេត្ត ក្រុងព្រះវិហារ អតីតស្រុកត្បែងមានជ័យ
រដ្ឋាភិបាល
 • អភិបាលខេត្ត អ៊ុន ចាន់ដា (CPP)
ផ្ទៃក្រឡា
 • សរុប ១៣៧៨៨ គម (៥៣២៤ ម៉ាយ ការ)
ប្រជាជន (2008)[១]
 • សរុប ១៧០៨៥២
 • សន្ទភាពBad rounding here១២/គម (Bad rounding here៣២/ម៉ាយ ការ)
ល្វែងម៉ោង UTC+07
Dialing code +855
ក្រមអ.ម.អ. ៣១៦៦ KH-13
ស្រុក ៧ and 1 city
ឃំុ ៤៩ and 1 sangkat

ខេត្តព្រះវិហារ ជាខេត្តមួយនៅភាគខាងជើងប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តព្រះវិហារមានទីរួមខេត្តនៅ ភ្នំត្បែងមានជ័យ។ ខេត្តព្រះវិហារត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមប្រាសាទព្រះវិហារ

គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល[កែប្រែ]

ខេត្តព្រះវិហារត្រូវចែកជា ស្រុក និង ១ ក្រុង ក្នុងនោះមាន ៤៨ឃុំ និង ១ សង្កាត់។

កូដស្រុក ស្រុក ឈ្មោះស្រុកជាអក្សរឡាតាំង
ក្រុង ព្រះវិហារ

Preah Vihear city

១៣០១ ស្រុកជ័យសែន Chey Saen
១៣០២ ស្រុកឆែប Chhaeb
១៣០៣ ស្រុកជាំក្សាន្ត Choam Khsant
១៣០៤ ស្រុកគូលែន Kuleaen
១៣០៥ ស្រុករវៀង Rovieng
១៣០៦ ស្រុកសង្គមថ្មី Sangkom Thmei
១៣០៧ ស្រុកត្បែងមានជ័យ Tbaeng Mean chey

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

ខេត្តព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តទិសឧត្តរនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលមានចម្ងាយពីរាជធានីភ្នំពេញ ប្រមាណចំងាយ៣២០គីឡូម៉ែត្រ ជាខេត្តស្ថិតនៅតំបន់ខ្ពង់រាប តំបន់ព្រៃភ្នំ ភូមិសាស្ត្រដែលមានភាពទូលាយ សំបូរព្រៃឈើធំៗជាជំរកសត្វព្រៃគ្រប់ប្រភេទ រ៉ែ ធនធានធម្មជាតិ និងសំនង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រាសាទបុរាណ។ ព្រំប្រទល់ខាងជើងទល់នឹងប្រទេសថៃ និងប្រទេសឡាវ ប៉ែកខាងត្បូងទល់នឹងខេត្តកំពង់ធំ ប៉ែកខាងលិចទល់នឹង ខេត្តសៀមរាប និងឧត្តរមានជ័យ ប៉ែកខាងកើតទល់នឹង ខេត្តស្ទឹងត្រែង

ខេត្តព្រះវិហារ​មាន​ផ្ទៃ​ដី​សរុប​ ១៤.០៣១ គ.ម២ (???) ក្នុង​នោះ​ផ្ទៃ​ដី​បង្ករ​បង្កើន​ផល​មាន​ចំនួន​ ២០.០០០ហិចតា។​ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជាំ​៧​ស្រុក​រួម​មាន៤៩ឃុំ​ដែល​មាន​ភូមិ​សរុប​២០៨ភូមិ។ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ​ភាគច្រើន​ជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ​និង​មាន​ជន​ជាតិ​ភាគតិច កួយ មាន​ប្រមាណ​២០% មាន​របរ​ធ្វើ​ស្រែ​ ចំការ​ រក​ជ័រ រក​វល្លិ៍ លក់ដូរ​ និង​នេសាទ​ត្រី​បន្តិច​បន្តួច។ ការងារ​ធ្វើ​ស្រែ​ចំការ​ពុំ​សូវ​ទទួល​បាន​ទិន្នផល​ខ្ពស់​ឡើយ ព្រោះ​ដោយ​បង​ប្អូន​ធ្វើ​តាម​របៀប​អភិរក្សនិយម​ គឺ​ធ្វើស្រែ​ប្រវាស​មេឃ។

តំបន់ទេសចរណ៍[កែប្រែ]

ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ​ជា​ខេត្ត​មួយ​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ផលិតផល​ទេសចរណ៍​ច្រើន​ជាង​គេ​សំរាប់​អភិវឌ្ឍ ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ទេសចរណ៍​​ឱយ​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍ និង​មក​កំសាន្ត។ ប៉ុន្តែ​មាន​ចំនុច​លំបាក​ជា​ច្រើន​ដែល​ធ្វើ​ឱយ​វិស័យ​ទេសចរណ៍​មាន​ការ​​ធ្លាក់​ចុះ​និង​រាំង​ស្ទះ​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍនោះ​គឺ​គ្មាន​មធ្យោបាយ​គ្រប់​គ្រាន់​សំរាប់​ធ្វើ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ឱយ​ទូលំ​ទូលាយ​ ប៉ុន្តែ​ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​វិញ​ក៏​បាន​បើក​ឱយ​ភ្ញៀវ​ជាតិ អន្តរជាតិ​ចូល​ទស្សនា​យ៉ាង​ច្រើន​កុះ​ករ។ នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ​​មាន​សន្តិសុខ​ល្អ​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ឱយ​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​មកទស្សនា។

ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ[កែប្រែ]

ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ភូម​ស្វាយ​ជ្រុំ​ ឃុំ​កន្ទួត​​ ស្រុក​ជាំ​ក្សាន្ត នៅ​លើ​ជួរ​ភ្នំ​ដង​រែក ជាប់​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ។ ភ្នំ​នេះ​មាន​កំពស់​៧៤០ម ធៀប​កំពស់​ទឹក​សមុទ្រ។ ដោយ​មាន​ផ្ទៃ​ក្រលា​៨០០ម៤០០ម ចំនោត​ខ្លាំង​ពី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​និង​រាង​ទេរ​ទៅ​រក​ទឹក​ដី​ប្រទេស​ថៃ ប្រាសាទ​ព្រះ​វិហារ​មាន​ចំងាយ​ផ្លូវ​៤០៥គម​ពី​ភ្នំពេញ​និង​១០៨គម​ពី​ទី​រួម​ខេត្ត​ព្រះ​វិហារ។

ប្រាសាទ​បាកាន ឬ​ព្រះខ័ន[កែប្រែ]

មានទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ភូមិ​តាសែង​ឃុំ​រណសិរ្ស ស្រុក​សង្គម​ថ្មី នៅ​ជិត​ព្រំ​ប្រទល់​ខេត្ត​កំពង់​ធំ​និង​សៀមរាប​ ស្ថិត​នៅ​ភាគ​និរតី​ចំងាយ​ចំនួន​១០៥​គម ពី​ទី​រួម​ខេត្ត​។​ ប្រាសាទ​បាកាន​មាន​ក្បូរ​ក្បាច់​រចនា​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ដែរ​តែ​កសាង​មុន​ពេល​លើក​រាជ​ធានី​ទៅ​អង្គរវត្ត។ ប្រាសាទ​បាកាន​មាន​ឈ្មោះដើម​ហៅ​ថា​ជ័យ​ស្រី​ប្រាសាទ​នេះ​កសាង​ដោយ​ព្រះ​បាទ​សុរិយវរ្ម័ន​ទី១​ (គស​១០០២​, មិនច្បាស់លាស) លើ​បូជនីយដ្ឋាន​ចាស់​របស់​ព្រះ​បាទ​យសោវរ្ម័ន​ទី​១ និង​មាន​បន្ថែម​រចនា​បថ​មុខ​៤​ខ្លះ​ដោយ​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​មុន​ពេល​ឡើង​គ្រង​រាជ​នៅ​អង្គរ (គស​១១៨១)​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​នេះ​ដើម្បី​តំកល់អដ្ឋិធាតុ​ញាតិវង្ស​និង​ព្រះ​បរម​គ្រូ​របស់​ព្រះ​អង្គ។

​ប្រាសាទ​កោះកេរ្តិ៍[កែប្រែ]

មាន​ទី​តាំង​​ស្ថិត​នៅ​ភូមិ​ស្រយ៉ង់​ជើង​ឃុំ​ស្រយ៉ង់​ ស្រុក​គូលែន ស្ថិត​នៅ​ជិត​ព្រំ​ប្រទល់​ខេត្ត​សៀមរាប មាន​ចម្ងាយ​៧២​គម ពី​ទីរួមខេត្ត។​ ក្រុម​ប្រាសាទ​កោះ​កេរ្តិ៍​មាន​ប្រាសាទ​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ចំនួន​៣៨​ប្រាសាទ​ដែល​មាន​​ចំងាយ​ពី​ប្រាសាទ​មួយ​ទៅ​ប្រាសាទ​មួយ​ពី​២​ទៅ​៥​គម។ ប្រាសាទ​កោះកេរ្តិ៍​​កសាង​(៩២១៩៤២)​ ដោយ​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤​ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​៨០​គម​នៃ​ទិស​ឥសាន​អង្គរ​ធំ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រាសាទ​ភ្នំ​មាន​៧​ថ្នាក់​កំពស់​៣៥ម។

ប្រាសាទ​ក្រពុំឈូក[កែប្រែ]

ប្រាសាទ​ក្រពុំឈូក​មាន​ចំងាយ​​៤០​គម​ពី​ទីរួម​ខេត្ត​ស្ថិត​នៅ​ឃុំ​រំដោះ​ស្រុក​រវៀង។

ប្រាសាទ​អ្នកបួស[កែប្រែ]

ព្រះវិហារ ប្រាសាទ​អ្នកបួស ដែល​ស្ថិតនៅលើ​កូនភ្នំ​មួយ​ដើមឡើយ មាន​ឈ្មោះថា ច័ន​ន្ទ​គិរី ស្រុក​ជាំ​ក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ​តាមពិតទៅ​គឺជា​ក្រុម ប្រាសាទ​ដែល​ត្រូវបាន​កាន់កាប់​កសាង និង​គ្រប់គ្រង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​៧​ដល់ សតវត្សរ៍​ទី​១១​នៃ​គ្រិស្តសករាជ​(​គ​.​ស​)​។

     ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវបាន​សិក្សា​ដោយ​លោក ប៉ា​ម៉​ង់ ទី​យេ ,​លោក ឡា​ហ្ស​ង់ គី​យ្យា ,​លោក អៃ ម៉ូ​នី​ញ៉េ និង​លោក បាក ជិត​មួយ​សតវត្សរ៍​មកហើយ​ចុងក្រោយ បំផុត​សិលាចារឹក​ដ៏​សំខាន់ៗ​ទាំងនោះ ដែលមាន​ចំនួន​រហូតដល់​ទៅ​ប្រាំបួន ផ្ទាំង​ត្រូវបាន​បកប្រែ​ជា​បន្តបន្ទាប់ ជា ពិសេស​សិលាចារឹក​គ​-៣៤១ និង​បក ប្រែ​ដោយ​លោក ហ្ស័​ក សឺ​ដេ​ស នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ ។​

​ ​ចេញពី​ផ្លូវ​ក្រួស​ក្រហម​ទៅ អានសេះ មាន​ផ្លូវបំបែក​មួយ​ឆ្ពោះទៅ កាន់​ផ្លូវ​ប្រាសាទ​អ្នកបួស​ឬ ប្រាសាទ ច័ន​ន្ទ​គិរី ជា​ផ្លូវលំ​មួយ មាន​ចម្ងាយ ប្រមាណ​ពី​បី​គីឡូម៉ែត្រ​ទៅ​បួន​គីឡូម៉ែត្រ​។ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​ជម្រៀលភ្នំ​មាន​ស្រះ​សង់ ឬ បារាយណ៍​ទឹក​បុរាណ​នៅ​ជើងភ្នំ​ខាង ក្រោម​ប្រាសាទ​ដ៏​ធំ​ល្វឹងល្វើយ ។ មាន ទឹក​ថ្លាយង់​សម្រាប់​ពិធី​កម្មព្រា​ហ្ម​សាសនា និង​ការ​បង្ហូរទឹក​ស្រោចស្រព ស្រូវប្រាំង និង​ចម្ការ​កសិករ​នៃ​សហ​- គម​ន៍​ខ្មែរ​នៅ​ទីនោះ​តាំងពី​បុរាណ រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ ។​ ប្រាសាទ​អ្នកបួស ឬ​ប្រាសាទ ច័ន្ទ​ន​គិរី​មាន​ជណ្តើរ​បែរមុខ​ទៅ​ទិស ខាងត្បូង​មាន​កាំជណ្តើរ​១១​កាំ​ទំ​ហ​ប្រាសាទ​អ្នកបួស​... ១១​ម៉ែត្រ ផ្នែក​ជាន់​ទីមួយ​និង​ទី​ពីរ មាន ទំហំ​តូច ជាង​បន្តិច​ដោយ​ពុំ​អាច​វាស់ វែង​បាន ពីព្រោះ​ព្រៃ​ក្រាស់​ពេក​បាក់ បែក​ខ្លាំង ។ នៅ​កាំជណ្តើរ​ទី​ពីរ​គោ​បុ​រៈ បាក់បែក​ស្ទើរ​អស់ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន កំពែង​ថ្មបាយក្រៀម និង​ថ្មភក់​ព័ទ្ធជុំវិញ ចំនួន​បី​ជាន់ ។ នៅក្នុង​បរិវេណ​នេះ មាន​ប្រាង្គ​ធំ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​បែរមុខ​ទៅ ខាងត្បូង​ក្បាច់​ផ្តែរ​បាន​បាក់​បែកពាក់ កណ្តាល​ធ្លាក់ចុះ​មកដល់​ដី​ដោយ​ជន ពាល​បំផ្លាញ​តាមរយៈ​ដាក់​រំសេវ​បំផ្ទុះ យក​វត្ថុ​បុរាណ​(​ក្បាល​អ្នកតា​)​ទៅ​លក់​។

​ ​នៅក្បែរ​នោះដែរ​មាន​ប្រាសាទ សំខាន់ៗ​ជាច្រើន​ទៀត ។ នៅ​ខាងក្រៅ កំពែង​ក៏មាន​ក្រុម​ប្រាសាទ​តូចធំ​ទាំង អស់យ៉ាង​តិច​ចំនួន​ប្រាំបួន​ទៀតផងដែរ ។ ទំហំ​ទីធ្លា​កំពែង​ប្រាសាទ​ព័ទ្ធ ជុំវិញ​ទទឹង​ជាង​១០០​ម៉ែត្រ និង បណ្តោយ​ប្រមាណ​ជាង​៣០០​ម៉ែត្រ ។ ទាំង​នៅក្នុង​បរិវេណ និង​នៅក្រៅ ប្រាសាទ​មានព្រៃ​ដុះ​ជុំជិត​ធំ​តូច និង​មាន ស្រះ​តូចៗ​ជាច្រើន​ទៀត ហើយ​មាន​ធ្វើ ការដ្ឋាន​ថ្ម​ពី​សម័យបុរាណ​នៅ​ខាង លិច​ប្រាសាទ​នោះ​ផងដែរ ។

​ ​នៅក្នុង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ច័ន្ទ​ន​ គិរី ​មាន​ការជីក​គាស់កកាយ​រុករក​វត្ថុ បុរាណ​ធ្វើឱ្យ​បំណែក​ផ្ទាំង​ថ្ម​តូចធំ​របើក ឡើង​រាយប៉ាយ​ខូចខាត​ស្ទើរ​៩០ ភាគ​-​រយ ។ ក្បាច់​ផ្តែរ​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ អ្នកបួស​ដ៏ ធំជាងគេ​ត្រូវបាន​បំផ្លាញ​ពី​ការដាក់ រំសេវ​បំផ្ទុះ​នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍ ៩០​។ វា​ជា ការសោកស្តាយ​រក​អ្វី ប្រៀបផ្ទឹម​ពុំបាន​ពី ការបំផ្លាញ​ដ៏​ប្រល័យ​នេះ​ដោយ​រួមទាំង មិនទាន់បាន​សង្គ្រោះ វា​នៅឡើយ ។

​ ​មាន​ក្បាច់​ផ្តែរ សសរ​ពេជ្រ​មួយ ចំនួន​ព្រមទាំង​តួ​ប្រាសាទ​ខ្លះៗ​ផង​បាន បាក់បែក​ធ្លាក់​ចុះមក​ដី ។ ចំណែក​តួ ប្រាសាទ​ប្រាង្គ​ធំ​មួយ​កំណាត់​ក្រោម សាង​អំពី​ថ្មបាយក្រៀម​ខាងលើ​ឥដ្ឋ​មួយ កំណាត់​នោះបាន​ធ្លុះធ្លាយ​ដំបូល​ពី​ខាង លើ ហើយ​ផ្នែក​ខាងក្នុង​ប្រាសាទ​ត្រូវ គេ​ជីក​កកាយ​រុករក​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល មានការ​បំផុត​ឱ្យ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វប្បធម៌ មរតក​ដូនតា​ខ្មែរ​វិនាស​ហិនហោច ។ សិលាចារឹក​នៃ​ប្រាសាទ​ទាំង នោះ​នៅសល់​ប្រាំបី​ផ្ទាំង ហើយ​មាន​មួយ ផ្ទាំង​ត្រូវបាន​គេ​ដឹក​យកមក​រក្សាទុក​នៅ សារមន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ ។ ប្រាសាទ​ទាំង នោះ​កសាងឡើង​ដោយ​អតីត​ព្រះ មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​(​ស្តេច​)​បួន​សម័យកាល​។ តំបន់​ដែលមាន​ប្រាសាទបុរាណ​ដ៏​ច្រើន សន្ធឹកសន្ធាប់​បែបនេះ​វា​ជា​សញ្ញា​បញ្ជាក់ ឱ្យឃើញថា មាន​សហគមន៍​ខ្មែរ រស់នៅ ទីនោះ យ៉ាងច្រើន​កុះករ​ដែល​បានមក គោរពបូជា​ព្រះអាទិទេព​ព្រះ​ឥសូរ នៅ​ជើងភ្នំ​ដងរែក​ដ៏​ស័ក្តិសិទ្ធិ បំផុត​។

​ ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ក្រុមការងារ ខេ​មរ​វិទ្យា​ឯករាជ្យ​មាន​លោក​បណ្ឌិត មី​សែ​ល ត្រា​ណេ ,​លោក ស៊ឹម នី​ឡា និង ភរិយា លោក​ជា សុជាតិ អ្នកឯកទេស ផ្តិត​សិលាចារឹក​ខ្មែរ​នៃ​សារមន្ទីរ​ជាតិ ភ្នំពេញ លោក​តិ​ល ពិសិដ្ឋ កាសែត​រស្មី កម្ពុជា​, លោក ហូរ លីម និង​លោក ធិ​ន​ ប៊ុនថន កង​អន្តរាគមន៍​ព្រំដែន​មុំ​បី​វរ ៣៩៥ ជាំ​ក្សាន្ត​ខេត្តព្រះវិហារ​សម្រេច បាន​ផ្លែផ្កា​ផ្តិត​យក​អក្សរ​សិលាចារឹក ចំនួន​បី​ផ្ទាំង យកមក​រក្សា​តម្កល់ទុក នៅ សារមន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ​សម្រាប់​ជា ប្រយោជន៍ នៃ​សង្គម​ខ្មែរ ។

     នៅ​តំបន់​នេះ​អាជ្ញាធរ បាន​មើល រំលង​អំពី​សក្តានុពល​ផ្នែក​ទេសចរណ៍ វប្បធម៌​និង​ធម្មជាតិ ។ បើសិន​រដ្ឋាភិបាល រៀបចំ​បានល្អ​វា​ប្រាកដ​ណាស់​មាន​ភ្ញៀវ ទេសចរ​ទៅ​កម្សាន្ត​នៅ​ទីនោះ  ។ ដូច្នេះ ប្រាក់ចំណូល​វា​នឹង​ហូរ​ចូល​រដ្ឋ ហើយ មួយផ្នែក​ទៀត វា​នឹង​ធ្លាក់ចូល​ទៅដល់ ដៃ​ពលរដ្ឋ​ដោយផ្ទាល់ ។ វា​ជាការ​កាត់ បន្ថយ​ភាពក្រីក្រ​ពលរដ្ឋ​រស់នៅ​តំបន់ នោះ​មួយកម្រិត​តាមរយៈ​ភ្ញៀវទេសចរ ចំណាយលុយ​ពី​ការ​ស្នាក់នៅ ហូបចុក និង​ទិញ​វត្ថុ​អនុស្សាវរីយ៍​ផ្សេងៗ​៘​

​ ​នៅមាន​កត្តា​ធម្មជាតិ​ក៏បាន បំផ្លាញ​ប្រាសាទ​ផងដែរ មានដូចជា រុក្ខជាតិ​ដុះ​ទន្ទ្រាន​លើ​តួ ប្រាសាទ គឺ​អាយុ កាល​របស់​ថ្ម​ដែល​ត្រូវ​សឹករេចរឹល ដោយ​ធម្មជាតិ​មាន​ទឹកភ្លៀង​មេរោគ កម្តៅថ្ងៃ​។ ល​។ កត្តា​មនុស្ស​ខ្វះ​ចំណេះ ដឹង​មិន​យល់​ពី​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ធ្វើឱ្យ​គ្រោះ ថ្នាក់​ជាងគេ​បំផុត គឺ​មនុស្ស​ជីក​គាស់ កកាយ​រុករក​វត្ថុ​បុរាណ​ជួញដូរ​ធ្ងន់ធ្ងរ ជាង​អ្វីៗ ។ ពីព្រោះ​គ្រប់​ប្រាសាទ​ទាំង អស់​គឺ​ត្រូវបាន​ជីក​កកាយ​ឱ្យ​រលុះរលួយ ស្ទើរ​គ្មាន​សល់ ។

​ជាបឋម​សូមជម្រាបថា ប្រាសាទ អ្នកបួស គឺជា​ក្រុម​ប្រាសាទ ដែល​តាម​ប្លង់ ដើម​ត្រូវមាន​ប្រាសាទ​ចំនួន​ប្រាំបី ប្រាង្គ ប្រធាន​មួយ និង​ប្រាង្គ​ឧបសម្ព័ន្ធ សាង សង់​អំពី​ឥដ្ឋ និង​ថ្មបាយក្រៀម ។

​ ​មាន​សិលាចារឹក​នៅ​ក្រុម ប្រា​សាទ​អ្នកបួស​មាន​ចំនួន​ទាំងអស់ ប្រាំបួន ផ្ទាំង​នេះ​បើតាម​ប្រសាសន៍​របស់ លោក ប៉ាក់ ម៉​ង់​ទី​យេ អ្នកប្រាជ្ញ​ជាតិ បារាំង​បាន ស្រាវជ្រាវ ។ ការអាន​ផ្ទាំង សិលាចារឹក ទាំងនោះ​ឡើងវិញ​ដោយ លោក​ហ្ស័​ក សឺ​ដេ​ស និង​ការ​ផ្ទៀង ផ្ទាត់​ឡើងវិញ ដោយ​លោក​បណ្ឌិត​មី​សែ​ល ត្រ​ណេ ក្នុងដំណាក់កាល​ទីមួយ​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ កាលពី​ថ្ងៃទី​១៨​ខែ កក្កដា​ឆ្នាំ​២០១៥ បានឱ្យដឹងថា បូជនីយដ្ឋាន​ដ៏​សំខាន់​នេះ ត្រូវបាន​ទទួល​នូវ​ការ អភិវឌ្ឍន៍​ដោយ និរន្តរភាព​តាម​សម័យ កាល​នីមួយៗ​នៃ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ពោលគឺ​ពី​សម័យ បុ​រេ​អង្គរ​រហូតដល់ សម័យអង្គរ ។​

​ បើ​យើង​ពិនិត្យ​ក្រុម​ប្រាសាទ ខាងលើនេះ ដោយ​សំអាង​លើ​ខ្លឹមសារ នៃ​សិលាចារឹក​យើង​អាច​ស្គាល់​កាល បរិច្ឆេទ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដូចខាងក្រោម​នេះ​ ៖ ​ ​នា​សម័ស​បុ​រេ​អង្គរ​យើង​សង្កេត ឃើញថា មាន​សិលាចារឹក គ​៣៤១ (​ប្រាង្គ​ឡ​)​ដែល​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង​នៅ សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ​មួយ​ផ្ទាំង​នៅលើ​ស៊ុម ទ្វារ​ខាងត្បូង និង​មួយ​ផ្ទាំង​ទៀត​នៅ​ស៊ុម ទ្វារ​ប្រាសាទ​ខាងជើង ។​

​ ​សិលាចារឹក​នេះ នៅ​ស៊ុមទ្វារ ខាងត្បូង​មាន​កាលបរិច្ឆេទ​សករាជ​៥៩៦ ត្រូវ​នឹង​គ្រិស្តសករាជ​ឆ្នាំ​៦៧៣ រីឯ​កាល បរិច្ឆេទ​នៃ​ស៊ុមទ្វារ​ខាងជើង​វិញ​គឺ​សករាជ ៦២២ ដែល​ត្រូវ​និង​គ្រិស្តសករាជ ឆ្នាំ ៦៩៩ ។ យើង​សូម​ឯកភាព​ចំពោះ​កាល បរិច្ឆេទ​ខាងលើនេះ​ទាំងស្រុង​ក្រោយពី សិក្សា​សិលាចារឹក​ទាំងពីរ​ផ្ទាំង​នេះ​ដែល​ ​ត្រូវបាន​ផ្តិត​ឬ​ផ្តាំ​ដោយ​លោក ជា​- សុជាតិ អ្នក​ប​ច្ឆេ​ក​ទេស​បុរាណវិទ្យា នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ​នៅ​ថ្ងៃទី​១៨ ខែកក្កដា​២០១៥​។​ព្រោះថា​កាលបរិច្ឆេទ នេះ​សមស្រប​ទាំងស្រុង​ទៅនឹង​លក្ខណៈ នៃ​ក្បាច់​ផ្តែរ​ដែល​ស្ថិតក្នុង “​រចនាបថ កំពង់ព្រះ​”​យ៉ាង​ប្រាក​ដដែល អ្នក​ប្រវត្តិ វិទូ​មិនបាន​ចាប់អារម្មណ៍​កន្លង មក ។​

​ ​សារសំខាន់​ចម្លង​នៃ​សិលាចារឹក គ​៣៤១​នេះ គឺ​ស្ថិតនៅ​ត្រង់ចំណុច​មួយ គឺថា​នៅលើ​ទីតាំង​នៃ​ក្រុម​ប្រាសាទ​អ្នក បួស​នា​សតវត្សរ៍​ទី​១០ មាន​វត្តមាន របស់​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​នា​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ រួច​នៅ​ហើយ ។ មួយវិញទៀត​ប្រាង្គ​ឡ ខាងលើនេះ​ដែល​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាង លិច​នោះ គឺជា​សំណង់​ប្រាសាទ​ថ្មី​ដែល សាងសង់​ដោយ​ព្រះបាទ​រាជេន្ទ្រ​វ​ម៌ (​វរ្ម័ន​) ក៏​មែន​ពិតតែ​ប្រាសាទ​នេះ បាន សាងសង់​នៅលើ​ទីតាំង​នៃ​ប្រាសាទ ចាស់​ដោយ​យក​ក្បាច់​ផ្តែរ និង​ប្រអប់ទ្វារ ទាំងពីរ​នៃ​ប្រាសាទ​បុ​រេ​អង្គរ​មក​ប្រើ ប្រាស់​ឡើងវិញ ។​

​ ​ចំណុច​សំខាន់​មួយទៀត​គឺ​តាម រយៈ​នៃ​សិលាចារឹក​បុ​រេ​អង្គរ​ខាងលើ នេះ ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​សំស្ក្រឹត និង ជា​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ដឹងថា នៅទីនេះ ហើយ​គឺ​ទីតាំង​នៃ​ប្រាសាទ​អ្នកបួស​ឬ​នាគ បួស មានការ​បូក​ព្រះ​សិវ​បាទ (​បូព៌ា​) ព្រះ​សិវលិង្គ​មាស និង​ព្រះ​នារាយណ៍ (​វិស្ណុ​) នៅលើ​ទីតាំង​នៃ​ប្រាសាទ​អ្នកបួស បច្ចុប្បន្ន ដែល​ដើមឡើយ​ឈ្មោះថា ច័ន្ទ​ន​គិរី​ឬ​ភ្នំ​របស់​ព្រះអាទិទេព​ច័ន្ទ​ន ដែលជា​រហស្សនាម​រប​ស់​ព្រះ​កូ​នេស ។ ចំពោះ​ប្រភព​ឈ្មោះ​ដើម​នៃ​ប្រាសាទ អ្នកតា​បួស​លោក​ហ្ស័​ក សឺ​ដេ​ស បាន​ពឹង ផ្អែក​ខ្លឹមសារ​នៃ​សិលាចារឹក​នៅ​ប្រាង្គ (​គ​) នៃ​ក្រុម​ប្រាសាទ​អ្នកបួស​ខាងលើ ។​

​ ​នា​ដើម​សម័យអង្គរ​បន្តិច ពោល គឺ​ក្នុង​រាជ​របស់​ព្រះបាទ​យ​សោ​វ​ម៌​ទី​១ (​គ្រិស្តសករាជ​៨៨៩-៩០០) គេ​បា​នរក ឃើញ នូវ​សិលាចារឹក​មួយ របស់​ទ្រង់​គឺ គ​៣៤៦ នៅត្រង់ចំណុច​ត្រូវ​ជ្រុង​កែង នៃ​ប្រាសាទ​ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងលិច ។​ ​ ​ជាការ​ពិតណាស់ ក្រុម​ប្រាសាទ អ្នកបួស​មាន​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ទាំងអស់ ចំនួន​ប្រាំបី សព្វថ្ងៃ​បាក់បែក​ស្ថិត​ព័ទ្ធជុំវិញ ប្រាង្គ​ធំ​មួយ គឺ​ប្រាង្គ​កណ្តាល សាងសង់ ឡើង​នា​សម័យអង្គរ​ក្រុម​ប្រាសាទ​នេះ ស្ថិតក្នុង​រាជ​របស់​ព្រះបាទ​ស្រី​រា​ជេ​-​ន្ទ្រ​វ​ម៌ (​គ្រិស្តសករាជ​៩៤៤-៩៦៩) ហើយ​បាន​គ្របដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​នៃ ជម្រាល​ជើងភ្នំ​ដងរែក ។ ក៏ប៉ុន្តែ​បូជនីយ ដ្ឋា​ន​ទាំងនោះ​ពុំទាន់​ទទួល​នូវ​ការ អភិរក្ស​នៅឡើយ​ទេ ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ ទេសចរណ៍ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​សោត កម្រ​ណាស់ ដែលមាន​មនុស្ស​ទៅកាន់ ទីនោះ ពីព្រោះ​វា​មាន​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ ហើយ​ផ្លូវ​ពិបាក​ធ្វើដំណើរ​យ៉ាងខ្លាំង ។

      បើ​យោងតាម​ខ្លឹមសារ​នៃ​សិលា ចារឹក គ​.៥៨០ នា​សតវត្សរ៍​ទី​១០ ដែល សព្វថ្ងៃ​តម្កល់​នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ យើង​អាច​ដឹងថា ព្រះបាទ​ស្រី​រា​ជេ​-​ន្ទ្រ​វ​ម៌​ទេវៈ ទ្រង់​បាន​ត្រាស់បង្គាប់ ព្រះរាជ​គ្រូ​របស់​ព្រះអង្គ​បញ្ជា​មន្ត្រី ម្នាក់​ឱ្យ​ស្ថាបនា​ព្រះ​អស្ត​ម​ម៌ូ​តិ (​ភាគ​ទាំង ប្រាំបី​នៃ​ព្រះ​សិវ​) ដែលជា​អាទិទេព​ដ៏ កំពូល​នៅ​ទីនោះ ។ ទន្ទឹមនឹង​នេះដែរ ក៏មាន​ការស្ថាបនា​ឡើង​នូវ​ព្រះ​សិវលិង្គ ដោយមាន​អំណោយ​ជា​ខ្ញុំបម្រើ​គ្រឿង ឧបភោគ ផ្កា​ភ្លង់ ស្រូវ​អង្ករ ជាដើម អម ជាមួយ​ផងដែរ​ជា​និមិត្តសញ្ញា​នៃ​ព្រះ​សិវ​។​

​ ​ការប៉ានស្មាន​របស់​ក្រុមការងារ យើង​ជា​ដំណាក់កាល​ដំបូង តំបន់​មាន ប្រជាពលរដ្ឋ​រស់នៅ​យ៉ាងច្រើន​កុះករ សហគមន៍​ទាំងនោះ​ហើយ ត្រូវបាន​គូស បញ្ជាក់​តាមរយៈ​អត្រា​នៃ​ប្រាសាទ ដែល មាន​ចំនួន​យ៉ាងច្រើន និង​ស្ថាន​នាម ដូចជា​ស្រុក​ស្វ​យ​ម្ភ៉័​បុ​រៈ ជ័យ​បុ​រៈ ជាដើម និង​វិ​រិ​ន្ទ្រ​បុ​រៈ ចន្ទ្រ​បុ​រៈ និង​យោធា បុរី ជាដើម ដែលមាន​ចារ​ក្នុង​សិលាចារឹក ។

​ ​ម្យ៉ាងវិញទៀត គេ​គួរ​គប្បី​ជ្រាប ថា គេ​ក៏បាន​រកឃើញ​នូវ​សិលាចារឹក ដែល​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង​នៅ​ប្រអប់​ស៊ុម ទ្វារ​ប្រាសាទ​ខាងត្បូង ក្នុង​រាជ​របស់ ព្រះបាទ​ជ័យ​វ​ម៌​ទី​៥​គ្រិស្តសករាជ​៩៦៩-១០០១ នៅលើ​ស៊ុមទ្វារ​នៃ​ប្រាសាទ (​ះ​) គឺ គ​.៣៤៣ ចារ​នៅ​៨៩៦​សក ដែល ត្រូវ និង​គ្រិស្តសករាជ​ឆ្នាំ​៩៧៤ ។ ​ ​តាមរយៈ​នៃ​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក គ​.៣៤៣ យើង​ក៏​អាច​ដឹងបាន​ថា ព្រះបាទ​ជ័យ​វ​ម៌​ទេវៈ​ទី​៥ ទ្រង់​ក៏បាន ត្រាស់បង្គាប់​ឱ្យ​ព្រះគ្រូ​របស់​ព្រះអង្គ និង​កំ​ស្តែង ស្រី​វី​រេ​ន្ទ្រ​វ​ម៌ (​វរ្ម័ន​) ឱ្យ ដំ​គោល​ល័​ក្ខ​ដែល​កំណត់ដោយ​ព្រះរាជ អាជ្ញា ដើម្បី​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះ​សិវ​បាទ ។​

       នៅលើ​ប្រអប់​ស៊ុមទ្វារ​ខាងត្បូង នៃ​ប្រាង្គ (​គ​) ដែលមាន​សិលាចារឹក គ​.៣៤៤ ដែល​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង​នៅ សក​៩០៧ យើង​ក៏​ដឹង​អំពី​ក្តីក្តាំ​ដីធ្លី ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​ប្រាសាទ​សិវ​បាទ ដែល ត្រូវបាន​ទិញដូរ ។

​ ​បន្ទាប់មកទៀត គេ​ក៏បាន​ជួប ប្រទះ​នូវ​សិលាចារឹក គ​.៣៤២ ចារ​នៅ ស៊ុមទ្វារ​ខាងស្តាំ​នៃ​គោ​បុ​រៈ នៅមុខ ប្រាង្គ​កណ្តាល ដែល​ធំជាងគេ​អស់ ។​ ​ ​នៅលើ​ស៊ុមទ្វារ​នៃ​គោ​បុ​រៈ​ខាង លិច សិលាចារឹក​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើងជា ភាសា​ខ្មែរ នៅ​ឆ្នាំ​៩០៣​សក ដែល​ត្រូវ និង​ឆ្នាំ​១០០៨​នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។​រីឯ​នៅ ស៊ុមទ្វារ​ខាងកើត​វិញ ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង នៅ​ឆ្នាំ​៩៣៧​សក ត្រូវ និង​ឆ្នាំ​១០១៥​នៃ គ្រិស្តសករាជ ។ ​ ​តាមរយៈ​សិលាចារឹក​នេះ យើង បានដឹងថា ព្រះបាទ​សុរិយា​វ​ម៌​ទី​១ បាន ធ្វើ​រាជអំណោយ​ទៅ​ក្រុម​ប្រាសាទ​អ្នក បួស​នេះ ដោយបាន​ត្រាស់បង្គាប់​ឱ្យ​ចារ នូវ​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក​នេះ ក្នុងខណៈពេល ដែល​ព្រះអង្គ បាន​យាង​ធ្វើ​ធម្ម​យា​ត្រ ក្រុម​ប្រាសាទ​ក្រុម​អ្នកបួស​នេះ សិវ​បាទ (​ទិស​ខាង​បូព៌ា​) និង​តំបន់​វត្ត​ភូ (​លិង្គ​បុរី​) ដែល​ស្ថិតក្នុង​ខេត្ត​ចម្ប៉ា​ស័ក្តិ ក្នុងប្រទេស លាវ​ឬ​ឡាវ​សព្វថ្ងៃនេះ ។​

​ ​ក្នុង​សិលាចារឹក​ដ៏​សំខាន់​ទាំង ពីរ​នេះ ក៏មាន​ភារ​ដាក់ពាក្យ​បណ្តាសា ចំពោះ​ជន​អាក្រក់ ដែល​បានមក​លួច​ប្លន់ ឬ​បំផ្លាញ​ប្រាសាទ និង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ព្រះ នៅ​ទីនោះ ប៉ុន្តែ​ក៏មាន​ពរជ័យ​សម្រាប់ មនុស្ស​ល្អ​ផងដែរ ។ អ្នក​ដែល​ធ្វើ​អាក្រក់ ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ​ក្នុង​នរក ហើយ​ត្រូវ​សោយ ទុក្ខ​គ្មាន​ទីបញ្ចប់ ។ ចំណែក​ជន​ដែល ប្រតិបត្តិ​អំពើ​ល្អ​គឺ​ទំនុកបម្រុង​ធ្វើ អំណោយទាន​ដោយ​ទឹកចិត្ត​ជ្រះថ្លា ជន​នោះ​នឹង​ទទួលបាន​នូវ​សម្បត្តិ​សួគ៌ា ។

​ ​សរុបសេចក្តី​មករា​ល់​ទិន្នន័យ ទាំងឡាយ ដែល​បាន​រៀបរាប់​ខាងលើ ដែល​គ្រាន់តែ​ជា​ព័ត៌មាន​ដំបូងបង្អស់ ព្រោះ​ស្ថិតក្នុង​ដំណាក់កាល​ដំបូង​នៃ​ការ ស្រាវជ្រាវ ហើយ​ដែលជា​ជំនួយស្មារតី​ដល់​ការស្រាវជ្រាវ​នៅពេល​អនាគត ទៀត វា​បានបង្ហាញ​ឱ្យដឹងថា តំបន់​នេះ សព្វថ្ងៃ​គឺជា​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​ដាច់ស្រយាល នា​សម័យ​ដើម ស្ថានភាព​ទូទៅ​ពុំ​ដូច្នោះ ឡើយ ។ តំបន់​នេះ គឺជា​ជង្រុក​វប្បធម៌ ដោយមាន​សហគមន៍​មនុស្ស​ខ្មែរ​រស់នៅ យ៉ាងច្រើន​កុះករ មាន​បារាយណ៍ ស្រះ ទឹក ត្រពាំង ផ្លូវ​គមនាគមន៍​ខ្វាត់ខ្វែង ត​ភ្ជាប់​ពី​ខេត្តព្រះវិហារ​ទៅនឹង​សុរិន្ទ (​ថៃ​) និង​វត្ត​ភូ (​លាវ​) ។​

​ ​មាន​ព្រះរាជា​ខ្មែរ​ជាច្រើន​អង្គ រមែងតែងតែ​យាង​មក​បន់ស្រន់ ដើម្បី សិរី​សួស្តី​នៃ​ព្រះរាជ​នគរ តាមរយៈ​ការ សាងសង់​នូវ​មូលនិធិ​សាសនា​សង្គម តូចធំ​ទាំងឡាយ មុន​ឱនភាព​នៃ​សម័យ ក្រោយ​អង្គរ​។​ទោះបីជា​សំណង់ ស្ថាប​ត្យ កម្ម​តូចធំ​ទាំងនោះ ត្រូវបាន បំផ្លាញ​ខ្ទេច ខ្ទាំ​ក្តី ក៏ប៉ុន្តែ​ស្លាកស្នាម វប្បធម៌​បុរាណ ទាំងនោះ កាលបើ​ក្រុម អភិរក្ស​ធ្វើទៅ បាន​វា​នឹង​អាចជា​ផ្នែក មួយ​នៃ​ការ អភិ​-​វឌ្ឍន៍​ជាតិ​តាមរយៈ វិស័យ​ទេសចរណ៍ វប្បធម៌ និង​ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ​ដ៏ ស្រស់បំព្រង នៃ​ភ្នំ​ដងរែក ។ ​ ​ ​គួរបញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា ចំណុច ជា​វិជ្ជមាន​មួយទៀត ដែល​យើង​គប្បី ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​គឺ​វត្តមាន​របស់​ប្រាង្គ ប្រាសាទ​បុ​រេ​អង្គរ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​ក្នុង សម័យកាល​នោះ​គឺ​ស្ថិត​ក្នុងសម័យ ចេនឡា តំបន់​នេះ ទើបតែ​បានទទួល​នូវ ការអភិវឌ្ឍន៍​ជា​លើកដំបូង​បង្អស់​ដោយ ការ​ជ្រួតជ្រាប​នូវ​វប្បធម៌​ចេនឡា ដែល អាចមាន​ប្រភព​ចេញពី​ឥសាន​បុ​រៈ​ឬ លិង្គ​បុ​រៈ ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​វប្បធម៌ យ៉ាងសំខាន់​ជាងគេ ។ គឺ​ក្នុង​បរិបទ​នេះ ហើយ ដែល​នាម និង​ស្ថាន​នាម​ដូចជា វាល​ឥសាន​សិវ លិង្គ​បុ​រៈ ត្រូវបាន កត់ត្រា​ជា​ប្រយោល​នៅលើ​ផ្ទាំងសិលា ចារឹក​ទាំងនោះ ។ ដោយហេតុថា វា​ជា ភស្តុតាង​នៃ​ទំនាក់ទំនង​ផ្នែក​វប្បធម៌ ក៏​ដូច​ផ្នែក​ភូមិសាស្ត្រ​រវាង​ភូមិភាគ ទាំងពីរ​នៃ​ចក្រភព​អង្គរ ដែល​បាន​បន្ត វេណ​ពី​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ​គឺ​សម័យមុន អង្គរ (​សម័យ​ចេនឡា​) ៕​បា​យ៉ង់ និង ម​.​ត្រា​ណេ​

ប្រាសាទ​ខ្លា[កែប្រែ]

ប្រាសាទ​ភ្នំ​ព្រលាន[កែប្រែ]

ប្រាសាទ នេះមានចំងាយពី ទីរួមខេត្ត ២២ គីឡូម៉ែត្រ សង់លើកំពូលភ្នំព្រះលាន

សេដ្ឋកិច្ច[កែប្រែ]

ផ្សារ៖ កំពង់ប្រណាក់ គូលែន ភ្នំដែក រវៀង រ៉ាម្ម៉ស្រឯម ស្រយ៉ង់ ស្រឯម

តំណភ្ជាប់ក្រៅ[កែប្រែ]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

អត្ថបទផ្សេងទៀត[កែប្រែ]