កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

ដោយវិគីភីឌា
(ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពី កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​)
Jump to navigation Jump to search

កូអរដោនេ: 12°15′N 105°36′E / 12.250°N 105.600°E / 12.250; 105.600

Democratic Kampuchea official name.svg

១៩៧៥–១៩៧៩
ទង់ វរលញ្ឆករ
ភ្លេងជាតិ
ដប់ប្រាំពីរមេសាជោគជ័យ
ទីតាំងនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ធានី ភ្នំពេញ
ភាសា ខ្មែរ
សាសនា អទេវនិយមរដ្ឋ
រដ្ឋាភិបាល រដ្ឋបក្សតែមួយម៉ៅនិយម
អំណាចផ្ដាច់ការសមស្តៈ
ប្រធានគណៈប្រធានរដ្ឋ
 -  ១៩៧៥–១៩៧៦ នរោត្តម-សីហនុ
(ជាព្រះអង្គម្ចាស់កម្ពុជា)
 -  ១៩៧៦–១៩៨២ ខៀវ-សំផន
 -  ១៩៨២–១៩៩២ នរោត្តម-សីហនុ
ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល
 -  ១៩៧៥–១៩៧៦ សម្ដេចប៉ែន-នុត
 -  ១៩៧៦ ខៀវ-សំផន
 -  ១៩៧៦–១៩៨២ ប៉ុល-ពត (ក៏ជាមេដឹកនាំបក្សដែរចាប់ពី ១៧មេសា ១៩៧៥ រហូតដល់ ៧មករា ១៩៧៩)
 -  ១៩៨២–១៩៩២ ស៊ុន-សេន
អង្គនីតិបញ្ញត្តិ សភាអ្នកតំណាង
សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាមត្រជាក់
 -  សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង (សង្គ្រាមស៊ីវិល) ១៩៦៧–១៩៧៥
 -  បានបង្កើតឡើង ១៧មេសា ១៩៧៥
 -  ការធ្លាក់ភ្នំពេញ ៧មករា ១៩៧៩
 -  រ.រ.ក.ប.បានបង្កើតឡើង ២២មិថុនា ១៩៨២
 -  កងទ័ពវៀតណាមដកចេញវិញ ១៩៨៩
 -  បានដាក់ឈ្មោះ កម្ពុជា វិញ ១៩៩០
 -  អ.អ.ស.ប.ក. (អ៊ុនតាក់) បានបង្កើតឡើង កុម្ភៈ ១៩៧៩
រូបិយវត្ថុ គ្មាន ពេលនោះលុយត្រូវបានគេបំបាត់ចោល ។
សព្វថ្ងៃ ប៉ែកនៃ Flag of Cambodia.svg កម្ពុជា
ផ្នែកបន្តបន្ទាប់អំពី
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា
AngkorWat Delaporte1880.jpg
បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា
ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដំបូង
វ្នំ • កម្វុជ (ទឹក-គោក) • កម្វុជទេឝ (ដើមអង្គរ-មហានគរ-ចុងអង្គរ)
យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា
ចតុមុខ (កំពង់សៀម-បាសាន្ត-ចតុមុខ) • លង្វែក (មានជ័យ-ស្រឡប់ដូនតី) • ស្រីសន្ធរ • សម័យឧដុង្គ • ការបាត់បង់ដីសណ្ដមេគង្គទៅយួន
សម័យអាណានិគម
បារាំងលើកទី១ • ជប៉ុន • បារាំងលើកទី២
សហសម័យ
សង្គមរាស្ត្រនិយម • រដ្ឋប្រហារ១៩៧០ • សាធារណរដ្ឋខ្មែរ • សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី • ការលុកលុយស.រ.-វៀតណាម១៩៧០ • របបខ្មែរក្រហម  • ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម  • សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា • អ៊ុនតាក់១៩៩២–៩៣ • កម្ពុជាសម័យទំនើប
របាកាល
Portal icon តោរណៈកម្ពុជា

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យគឺឈ្មោះនៃរដ្ឋដែលគ្រប់គ្រងដោយខ្មែរក្រហមនៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៧៩ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ កម្ពុជា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមបានកម្ចាត់សាធារណរដ្ឋខ្មែររបស់លន់-ណុលចេញ ។ បន្ទាប់ពីបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងភាគច្រើននៃទឹកដីកម្ពុជាទៅក្រោមការកាន់កាប់របស់វៀតណាម រដ្ឋនេះបានរស់រានជារដ្ឋស្រមោលដែលគាំទ្រដោយចិន ។ នៅខែមិថុនា១៩៨២ ពួកខ្មែរក្រហមបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាមួយក្រុមពួកទ័ពព្រៃមិនមែនកុម្មុយនិស្តពីរទៀត ដែលទទួលបានការទទួលស្គាល់ដោយអន្តរជាតិ ។[១] រដ្ឋនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឡើងវិញថា កម្ពុជា នៅឆ្នាំ១៩៩០ ក្នុងដំណើរការរហូតដល់សន្និសីទកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសដែលគាំទ្រដោយស.ប.ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ។

ពួកខ្មែរក្រហមបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដោយលទ្ធិម៉ៅនិយម[២] បក្សកម្មុយនិស្តបារាំងនិងសំណេរនៃម៉ាក្សនិងលេនីន[៣] ដូចគ្នានឹងគំនិតនៃឧត្តមភាពដាច់ខាតខ្មែរដែរ ។[៤] នេះបានហុចលទ្ធផលក្នុងដំណើរដើម្បីបង្កើតទាំងបន្សុទ្ធកម្មជនជាតិនិងសង្គមខ្មែរគ្មានវណ្ណៈ[៥][៤] ដែលបានធ្វើឱ្យរបបខ្មែរក្រហមរលឹកដល់ទាំង លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត និងសង្គមនិយមជាតិ រឺ កលាបនិយម (ផាស៊ីស) តាមរយៈពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ។[៦][៥] ពួកអ្នកដទៃបានច្រានចោលការកត់សម្គាល់នេះថារបបនេះជាកលាបនិយមផ្អែកលើមូលដ្ឋានថាពួកខ្មែរក្រហមមិន​បានការពារកម្មសិទ្ធិឯកជនទេ ។[៧] អង្គគ្រប់គ្រងគឺសំដៅលើអង្គការលើ[៨] ពួកមេដឹកនាំបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា (ប.ក.ក.)បានចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាអង្គការបដិវត្តន៍កំឡុងសម័យនេះ ។[៩] រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃរបបនេះបានអោយចែងថាជា រដ្ឋរបស់ប្រជាជន ពួកកម្មករ កសិករ និងគ្រប់ពួកពលករកម្ពុជាដទៃទៀត[១០]

ក្រោមពួកមេដឹកនាំប៉ុល-ពត ទីក្រុងនានាត្រូវបានធ្វើអោយទទេរ សាសនាដែលមានស្រាប់ហើយត្រូវបានគេលុបបំបាត់ចោល និងកម្មសិទ្ធិឯកជន លុយ និងទីផ្សារនានាត្រូវបំបាត់ចោលដែរ ។[១១] យុទ្ធនាការប្រល័យពូជសាសន៍ដែលធ្លាប់មានពីមុនមកបានជាលទ្ធផលដែលនាំទៅដល់ការធ្វើអោយអស់ប្រជាជននៃប្រទេសនេះ​ប្រហែល២០% រួមជាមួយការសម្លាប់ជាច្រើនដោយការជម្រុញតាមរយៈមនោគមវិជ្ជាខ្មែរក្រហមដែលពន្យុះអោយមានកំហឹងសងសឹកគ្នាមិន​ត្រឹមត្រូវប្រឆាំងនឹងពួកអ្នកជិះជាន់​មានលុយ និងពោរពេញដោយអំណាច ។[១២][១៣] ពួកជនរងគ្រោះមានដូចជាសត្រូវវណ្ណៈ ពួកមូលធននិយមមានៗ ពួកអ្នកមានវិជ្ជាជីវៈ ពួកបញ្ញវន្ត នគរបាល និងនិយោជិករដ្ឋាភិបាល (រួមមានភាគច្រើននៃពួកមេដឹកនាំនៃរបបលន់-ណុល)[១៤] រួមជាមួយគ្នាជនជាតិភាគតិចដូចជា ចិន យួន ឡាវ និង ចាម[៥]

ការប្រល័យពូជសាសន៍នេះត្រូវបានបញ្ឈប់ជាសារវន្តត្រឹមតែក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ប៉ុណ្ណោះ ដោយការលុកលុយនៃកងទ័ពរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា និងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម បន្តបន្ទាប់មកដែលក្នុងនោះសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (ស.ប.ក.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង ។ ស.ប.ក.មានរដ្ឋាភិបាលនិយមសូវៀត ដែលបានចាប់ផ្ដើមបង្កើតឱ្យមានប្រទេសដែលហិនហោចទាំងស្រុងនេះឡើងវិញ ។ ដំណើរការនេះត្រូវរំខានយ៉ាងខ្លាំងដោយកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមបរាជ័យ ដែលពួកគេបានប្រមូលជាក្រុមឡើងវិញតាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ និងទទួលបានរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅតំបន់ដែលពួកគេបានគ្រប់គ្រង ។ ស្ថានភាពនេះបានកាន់តែយ៉ាប់ឡើងដោយជាក់ស្ដែងទៅថាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន អ្នកគាំទ្រខ្លាំងបំផុតរបស់ខ្មែរក្រហម[១៥] និងប្រទេសជាតិលោកខាងលិចភាគច្រើនបំផុតបានបន្តទទួលស្គាល់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រទេសនេះ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ[កែប្រែ]

នៅឆ្នាំ១៩៧០ រដ្ឋមន្ត្រីប្រមុខលន់-ណុល និងរដ្ឋសភាបានទម្លាក់ព្រះនរោត្តម-សីហនុពីតំណែងជាប្រមុខរដ្ឋ ។ ព្រះសីហនុ ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដោយបានចូលជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយពួកខ្មែរក្រហមប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនេះ ។ ដោយទទួលប្រយោជន៍ពីការកាន់កាប់របស់វៀតណាមនៅកម្ពុជាភាគខាងកើត ការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្រាលព្រំស.រ.ដ៏ច្រើនសន្ធឹកជាជួរឆ្លងកាត់ប្រទេសនេះ និងកិត្តិនាមរបស់ព្រះសីហនុ ពួកខ្មែរក្រហមអាចបង្ហាញអោយឃើញថាខ្លួនជាបក្សដែលមានទិសដៅសន្តិភាពក្នុងក្រុមចម្រុះមួយដែលតំណាងអោយ​ភាគច្រើននៃប្រជាជន ។

ជាមួយនិងការគាំទ្រប្រកបដោយប្រជាប្រិយយ៉ាងច្រើនក្នុងទីជនបទ ពួកគេអាចដណ្ដើមយកបានរដ្ឋធានីភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ១៧មេសា ១៩៧៥ ។ ពួកគេបានបន្តប្រើប្រាស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុជាមេដឹកនាំដែលមានតែឈ្មោះសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលមួយនេះរហូតដល់ថ្ងៃ ២មេសា ១៩៧៦ នៅពេលនោះព្រះសីហនុបានលាលែងពីតំណែងជាប្រមុខរដ្ឋ ។ ព្រះសីហនុនៅតែមានផាសុខភាព ប៉ុន្តែគ្មានសន្តិសុខ ដែលត្រូវគេដាក់ឃុំក្នុងរាជដំណាក់នៅភ្នំពេញ រហូតដល់ពេលក្រោយ ក្នុងសង្គ្រាមជាមួយវៀតណាមទ្រង់ក៏បានចាកចេញទៅរកសហរដ្ឋដែលជាកន្លែងដែលទ្រង់បានធ្វើការចោទប្រកាន់ករណីរបស់​កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ។ ទ្រង់ជាចុងក្រោយក៏បានយាងទៅគង់នៅចិនវិញ ។

នៅខែ មករា ១៩៧៦ បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា (ប.ក.ក.) បានប្រកាសអោយប្រើ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានផ្ដល់អោយសភាតំណាងប្រជាជនកម្ពុជា (ស.ត.ប.ក.) ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយសន្លឹកឆ្នោតសម្ងាត់ក្នុងការបោះឆ្នោតសកលដោយផ្ទាល់ និងគណៈប្រធានរដ្ឋត្រូវបានជ្រើសរើសនិងតែងតាំងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្ដងដោយស.ត.ប.ក.នេះ ។ ស.ត.ប.ក.បានប្រជុំតែម្ដងគត់នៅខែ មេសា ១៩៧៦ ។ ពួកសមាជិកនៃស.ត.ប.ក. យ៉ាងណាៗ មិនដែលត្រូវបានគេបោះឆ្នោតអោយឡើយ គណៈមជ្ឍិមប.ក.ក.បានតែងតាំងប្រធាននិងពួកមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដទៃទៀតទាំងសភានិងទាំងគណៈប្រធានរដ្ឋ ។ ផែនការនានាសម្រាប់ការជ្រើសតាំងពួកសមាជិកត្រូវបានពិភាក្សា ក៏ប៉ុន្តែសមាជិក២៥០រូបនៃស.ត.ប.ក.ជាការពិតបានតែងតាំងដោយថ្នាក់លើនៃប.ក.ក. ។

ជាក់ស្ដែង អំណាចទាំងអស់ជារបស់គណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៃប.ក.ក. សមាជិកភាពដែលក្នុងនោះត្រូវបានចងក្រងឡើងដោយលេខានិងនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ុល-ពត លេខារងរបស់គាត់នួន-ជានិងពួកអ្នកដទៃប្រាំពីរនាក់ផ្សេងទៀត ។ ការងារប្រចាំថ្ងៃរបស់គណៈនេះត្រូវប្រព្រឹត្តឡើងចាប់ពីការិយាល័យ៨៧០នៅភ្នំពេញមក ។ ការិយាល័យ៨៧០ និងគណៈអចិន្ត្រៃយ៍ត្រូវគេស្គាល់ថាជា មជ្ឈមណ្ឌល រឺ អង្គការ

ពួកខ្មែរក្រហមបានកម្ទេចរចនាសម្ព័ន្ធនីត្យានុកូល និងតុលាការនៃសាធារណរដ្ឋ ។ គ្មានតុលាការ ចៅក្រម ច្បាប់ រឺ ការជំនុំជម្រះក្នុងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យឡើយ ។ តុលាការប្រជាជន បានចែងនៅក្នុងមាត្រា៩នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញមិនដែលឃើញបានបង្កើតឡើងឡើយ ។ រចនាសម្ព័ន្ធនីត្យានុកូលចាស់ៗត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយការអប់រំឡើងវិញ ការសួរចម្លើយ និងមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិសុខ ជាកន្លែងដែលពួកមន្ត្រីរដ្ឋការនិងអ្នកគាំទ្រអតីតសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ក៏ដូចគ្នាដែរពួកអ្នកផ្សេងក៏ត្រូវបានឃុំឃាំង និងប្រហារជីវិតចោលដែរ ។[១៦]

បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ភ្នំពេញភ្លាមៗ ពួកខ្មែរក្រហមបានចាកចេញពីទីក្រុងនេះ ដោយផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាពួកទាហានអាមេរិកនឹងមានផែនការទម្លាក់គ្រាប់បែកដាក់ទីក្រុងនេះ ។ ផ្លូវនានាដែលនៅក្រៅក្រុងត្រូវបានស្ទះជាមួយពួកអ្នកជម្លៀស ។ ភ្នំពេញ —ដែលប្រជាជនក្នុងនោះមានចំនួន២,៥លាននាក់ រួមមានពួកជនភៀសខ្លួនពេលសង្គ្រាមជាច្រើនស្មើ១,៥លាននាក់ដែលកំពុងរស់នៅជាមួយសាច់ញាតិ រឺ នៅកណ្ដាលទីក្រុងដែលភ្លាមស្ទើរតែគ្មាន ។ ការជម្លៀសស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ក៏បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង កំពង់ចាម សៀមរាប កំពង់ធំ និងក្នុងទីប្រជុំជនដទៃទៀត ។

ពួកខ្មែរក្រហមបានដោះសារនូវការជម្លៀសនេះ ដោយយកលេសគ្មានលទ្ធភាពក្នុងការដឹកជញ្ជូនស្បៀងអាហារគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចិញ្ចឹមប្រជាជនក្រុងដែលមានរវាង២ និង ៣លាននាក់ ។ កង្វះនៃការដឹកជញ្ជូនគ្រប់គ្រាន់មានន័យថាជំនួសមកការនាំស្បៀងអាហារអោយប្រជាជន ប្រជាជនទាំងនេះត្រូវបានគេនាំទៅរកស្បៀងអាហារវិញ ។ ខ្មែរក្រហមបានសម្រេចចិត្តបង្វែរប្រទេសនេះទៅជាប្រទេសជាតិនៃពួកកសិករដែលក្នុងនោះអំពើពុករលួយ និង បញ្ញើប្រាណនិយម (បរាសិតនិយម) នៃជីវិតទីក្រុងនឹងត្រូវបានគេជីកដកឫសគល់ទាំងស្រុង ។ សហគមនីយកម្មត្រូវបានអនុវត្តដោយការដាក់បុរសៗ ស្ត្រីៗ និងកុមារអោយធ្វើការក្នុងវាលស្រែ ដែលរារាំងដល់ជីវិតគ្រួសារ ។ របបនេះបានពោលដើម្បីអោយស្ត្រីបានរំដោះ រឺ សេរីភាពតាមរយៈដំណើរការនេះ និងតាមរយៈហ្សាល់-កាការី បានផុសឡើងដើម្បីអនុវត្តលទ្ធិរបស់អេងង៉ឺល្ស៍ក្នុងទម្រង់បរិសុទ្ធបំផុតរបស់ខ្លួន: ស្ត្រីបានផលិត ដូច្នេះពួកគេមានសេរីភាពហើយ ។[១៥] នៅផ្ទៃលើ សង្គមក្នុងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យគឺមានសមភាពដាច់ខាត ។ នេះមិនមែនជាករណីក្នុងការអនុវត្ត យ៉ាងនេះក្ដីក៏ដោយ ។ ពួកសមាជិកនិងពួកសមាជិកបេក្ខជននៃប.ក.ក. គឺជាពួកមេដឹកនាំថ្នាក់មូលដ្ឋានដែលមានសាវតារជាកសិករក្រីក្រដែលបានធ្វើសហប្រតិបត្តិការជាមួយអង្គការ និងពួកសមាជិកនៃកងទ័ពដែលមានបទដ្ឋាននៃការរស់នៅខ្ពស់ជាងប្រជាជនទាំងអស់ ។[ត្រូវការអំណះអំណាង]

ជាការហួសចិត្ត ដោយពិចារណាមើលប្រពលភាពនៃមនោគមវិជ្ជាបដិវត្តន៍របស់ពួកគេ ពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមបានអនុវត្តញាតិមិត្តនិយមទៅដល់កម្រិតមួយដែលស្ទើរតែផ្គូរផ្គងដូចឥស្សរជនសម័យសីហនុដែរ ។ ចំណងគ្រួសារមានសារៈសំខាន់ ដោយព្រោះតែវប្បធម៌និងព្រោះតែភាពអាថ៌កំបាំងដ៏ច្រើនពួកមេដឹកនាំរបបនេះ និងមិនជឿជាក់ពួកអ្នកខាងក្រៅ ជាពិសេសពួកកុម្មុយនិស្តនិយមវៀតណាម ។ ភាពលោភលន់ក៏ជាការជម្រុញមួយដែរ ។ ពួករដ្ឋមន្ត្រីផ្សេងៗ ដូចជាក្រសួងការបរទេស និងក្រសួងឧស្សាហកម្ម គឺត្រូវបានគ្រប់គ្រងនិងទាញប្រយោជន៍បានដោយក្រុមគ្រួសារខ្មែរក្រហមដ៏មានអំណាច ។ ការត្រួតពិនិត្យអង្គទូតត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការរកផលចំណេញជាពិសេសមួយដែរ ។

ភ្លាមៗបន្តបន្ទាប់ពីជ័យជម្នះខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ១៩៧៥ មានការប្រទាញប្រទង់គ្នាជាច្រើនរវាងកងទ័ពខ្លួននិងកងកម្លាំងវៀតណាម ។ ឧប្បត្តិហេតុមួយចំនួនបានកើតឡើងនៅខែ ឧសភា ១៩៧៥ ។ នៅខែបន្តបន្ទាប់ ប៉ុល-ពត និងអៀង-សារីបានទៅទស្សនកិច្ចហាណូយ ។ ពួកគាត់បានស្នើសុំអោយមានសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដោយគំនិតមួយថាបានជួបជាមួយបដិសណ្ឋារកិច្ចមិនកក់ក្ដៅពីពួកមេដឹកនាំវៀតណាម ។

ដោយបាយប្រឈមមុខជាមួយភាពល្មោភសង្គ្រាមរបស់ខ្មែរក្រហមដែលបានកើតឡើង ពួកមេដឹកនាំវៀតណាមបានសម្រេចចិត្តនៅដើមឆ្នាំ១៩៧៨ ដើម្បីគាំទ្រការតស៊ូនៅខាងក្នុងទល់នឹងរបបប៉ុល-ពត រួមជាមួយលទ្ធផលដែលភូមិភាគបូព៌ាបានក្លាយជាចំណុចប្រសព្វគ្នានៃបដិកម្បនា (ការបះបោរ) ។ ការរំជើបរំជួលនៃសង្គ្រាមបានឈានដល់កម្រិតដ៏ចម្លែកប្លែកនៅខាងក្នុងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ នៅខែ ឧសភា ១៩៧៨ នៅថ្ងៃមុនការបះឡើងនៅភូមិភាគបូព៌ារបស់សោ-ភឹម វិទ្យុភ្នំពេញបានប្រកាសថា បើសិនជាទាហានកម្ពុជាម្នាក់សម្លាប់បានយួនសាមសិបនាក់ ត្រឹមតែកងទ័ព២លាននាក់អាចនឹងត្រូវបានលុបបំបាត់ប្រជាជនវៀតណាម៥០លាននាក់ទាំងមូល ។ វាបង្ហាញអោយឃើញថាពួកមេដឹកនាំនៅភ្នំពេញបានឆ្លៀតជាមួយមហិច្ឆតាទឹកដីដ៏សំបើម ឧ. ដើម្បីយកតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គ ដែលពួកគេបានចាត់ទុកថាជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ ។

ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយួន និងពួកអ្នកគាំទ្ររបស់ខ្លួនដោយពួកខ្មែរក្រហមបានកាន់តែខ្លាំងឡើងក្នុងភូមិភាគបូព៌ា បន្ទាប់ពីការបះបោរខែឧសភា ។ នៅខែវិច្ឆិកា វ៉ន-វេតបានដឹកនាំរដ្ឋប្រហារមួយមិនបានសម្រេច ។ អង្កាល់ណោះមានរាប់ម៉ឺននាក់នៃខ្មែរនិងយួនបាននិរទេសចូលទឹកដីវៀតណាម ។ ថ្ងៃ ៣ធ្នូ ១៩៧៨ វិទ្យុហាណូយបានប្រកាសការបង្កើតរណសិរ្សសាមគ្គីជាតិសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (រ.ស.ជ.ស.ជ.ក.) ។ នេះគឺជាក្រុមដែលមានកំណើតផ្សេងគ្នានៃពួកអ្នកនិរទេសកុម្មុយនិស្តនិងមិនមែនកុម្មុយនិស្តដែលបានរំលែកវិសមានចិត្តទល់​នឹងរបបប៉ុល-ពត និងការពឹងពាក់ស្ទើរតែទាំងស្រុងលើការគាំទ្រនិងការពាររបស់វៀតណាម ។ រ.ស.ជ.ស.ជ.ក.បានផ្ដល់ភាពដូចគ្នា បើសិនជាមិនមែនជាការពិត នៃភាពស្របច្បាប់សម្រាប់ការលុកលុយរបស់វៀតណាមក្នុងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនិងសម្រាប់ការបង្កើតជាបន្តបន្ទាប់នូវរបប​រណបនៅភ្នំពេញរបស់ខ្លួន ។

ក្នុងខណៈពេលនេះ នៅឆ្នាំ១៩៧៨បានបន្តឥតឈប់ឈរ ការចូលចិត្តតស៊ូរបស់កម្ពុជានៅតំបន់ព្រំដែនបានហួសកម្រិតនៃការត្រាប្រណីរបស់ហាណូយ ។ ពួកអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយរបស់វៀតណាមបានរើសយកដំណោះស្រាយយោធា និងនៅថ្ងៃ ២២ធ្នូ វៀតណាមបានផ្ដើមការវាយលុករបស់ខ្លួនជាមួយនិងចេតនានៃការផ្ដួលរំលំ 'កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ' ។ កងកម្លាំងលុកលុយ១២០០០០នាក់ ដែលប្រកបដោយអង្គភាពពាសដែកផ្សំគ្នានិងថ្មើរជើងដែលមានការគាំទ្រកាំភ្លើងធំដ៏ខ្លាំងក្លា បានរំកិលខ្លួនទៅភាគខាងលិចចូលទីជនបទរាបស្មើនៃខេត្តភាគអាគ្នេយ៍របស់កម្ពុជា ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមផ្លេកបន្ទោរដប់ប្រាំពីរថ្ងៃ ភ្នំពេញបានធ្លាក់ទៅពួកវៀតណាមដែលរំកិលចូលមកនៅថ្ងៃ ៧មករា ១៩៧៩ ។[១៧] រដ្ឋការថ្មីនេះគឺត្រូវបានគាំទ្រដោយកងកម្លាំងយោធាដ៏រឹងមាំនិងការប្រឹងប្រែងប្រឹក្សាខាងអសេនិក (ស៊ីវិល) ។ តាមព្រឹត្តិការណ៍នានានៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០បានវិវត្តមក មុនការកាន់កាប់ជាចំបងនៃរបបថ្មីដែលបានរស់រាន កំពុងតែស្ដារសេដ្ឋកិច្ច និងកំពុងតែប្រយុទ្ធនឹងកុបកម្មខ្មែរក្រហមដោយមធ្យោបាយយោធា និង នយោបាយ ។

កងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ[កែប្រែ]

វង់យន្តហោះនៃក.ប.ក. ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ។

ក.រ.ជ.ប.ក. (កងទ័ពរំដោះជាតិប្រជាជនកម្ពុជា) ដែលត្រួតត្រាដោយខ្មែរក្រហមមានសមាជិក៦៨០០០នាក់ ដែលបានបំពេញការសញ្ជ័យកម្ពុជារបស់ខ្លួននៅខែ មេសា ១៩៧៥[១៨], ដែលត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឡើងវិញថាក.ប.ក. (កងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជា) ។ ឈ្មោះនេះបានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅការបះឡើងរបស់កសិករដែលបានផ្ទុះឡើងនៅ ស្រុកសំឡូតខេត្តបាត់ដំបង ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ។

ក្រោមមេបញ្ជាការដ៏យូរយាររបស់ខ្លួននិងក្រោយមកទៀតរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិស៊ុន-សេន ក.ប.ក.មានកងវរសេនាតូច២៣០កងក្នុងកងវរសេនាធំ៣៥ទៅ៤០កង និងក្នុងកងពលតូច១២ទៅ១៤កង ។ រចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការក្នុងអង្គភាពត្រូវពឹងផ្អែកលើគណៈដែលមានមនុស្សបីនាក់ដែលក្នុងនោះស្នងការនយោបាយ​មានស័ក្ដិខ្ពស់ជាងមេបញ្ជាការយោធានិងឧបៈ របស់គាត់ទៀត ។

កម្ពុជាត្រូវបានចែកទៅជាភូមិភាគ និងភាគពិសេសៗដោយក.ប.ក. ព្រំសីមាក្នុងនោះបានប្រែប្រួលតិចតួចអស់រយៈពេលជាងច្រើនឆ្នាំ ។ ដែលក្នុងតំបន់ទាំងនេះ ដំបូងរបស់ក.ប.ក.មានកិច្ចការលើការរំដោះ តាមគោលនយោបាយដែលបានគន់គូររួចហើយ គឺការប្រហារជីវិតដាច់ខាតនូវអតីតពួកនាយទាហានកងទ័ពជាតិខ្មែរ (ក.ជ.ខ.) និងគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដោយគ្មានការជំនុំជម្រះ រឺ ការប្រារព្ធពិធីអ្វីឡើយ ។

អាទិភាពបន្ទាប់គឺត្រូវបង្រួបបង្រួមទៅជាកងទ័ពជាតិមួយដែលកងកម្លាំងដែលបែកខ្ញែកគ្នានោះកំពុងតែប្រតិបត្តិការច្រើន រឺ តិចដោយស្វ័យត នៅក្នុងភូមិភាគផ្សេងៗ ។ អង្គភាពខ្មែរក្រហមត្រូវបានបញ្ជាការដោយពួកលេខាភូមិភាគ ដែលពួកគេគឺជាមន្ត្រីយោធានិងបក្សក្នុងពេលដំណាលគ្នា ពួកអ្នកខ្លះក្នុងចំណោមមន្ត្រីទាំងនោះត្រូវបានគេនិយាយថាបានស្ដែងអោយឃើញនូវ ចរិកលក្ខណៈស្ដេចត្រាញ់ ។ កងទ័ពជាច្រើនមកពីភូមិភាគមួយជាញឹកញាប់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ភូមិភាគមួយផ្សេងទៀតដើម្បីគោរពវិន័យ ។ កិច្ចប្រឹងប្រែងទាំងនេះដើម្បីបំពត់លេខាភូមិភាគនិង ពួកអ្នកប្រឆាំង រឺ ពួកកម្មាភិបាលគ្មានចិត្តស្មោះត្រង់តាមមនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួនដែលផ្ដល់អោយមានការលើកកម្ពស់បន្សុទ្ធកម្មដែលត្រូវសម្លាប់​ដប់ដងជួរក.ប.ក. ដែលធ្វើឱ្យដល់ទឹកចិត្តកងទ័ពដែលមានជ័យជម្នះ និងដើម្បធ្វើអោយលែងមានគ្រាប់ពូជនៃឧទ្ទាមកម្ម ។[១៩]

ទំនាក់ទំនងបរទេស[កែប្រែ]

ការតម្រង់ទិសនៃខ្មែរក្រហមគឺសម្អប់បរទេសដ៏ខ្លាំង គឺការសង្កត់ធ្ងន់លើកំណែមនោគមនីយកម្ម ឱ្យនៅដាច់អោយឆ្ងាយ និងគ្រប់គ្រាន់ខ្លួនឯងនៃសង្គមកម្ពុជា ។ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានថែរក្សាស្ថានទូតនានាអោយមានត្រឹមតែបីប្រទេសប៉ុណ្ណោះ: សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ (កូរ៉េខាងជើង) និងវៀតណាម ។ (ទំនាក់ទំនងជាមួយពេលក្រោយៗបានធ្វើអោយលែងទុកចិត្តនិងត្រូវបានបញ្ឈប់ជាបណ្ដោះអាសន្នក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ ។) [២០] ក្នុងចំណោមអាទិភាពដំបូងនៃគោលនយោបាយពីរបីរបស់របបនេះគឺមានការទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានជោគជ័យនៅទីបំផុត ។[២១]

បំណែងចែករដ្ឋបាល[កែប្រែ]

ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមបានបំបាត់នូវបំណែងចែករដ្ឋបាលតាមប្រពៃណីកម្ពុជាពីមុនៗទាំងអស់ ។ ជំនួសឱ្យខេត្ត កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានចែកទៅជាភូមិភាគ បានមកពីការបែងចែកដោយខ្មែរក្រហមនៅពេលដែលពួកខ្លួនបានប្រយុទ្ធទល់នឹងសាធារណរដ្ឋខ្មែរដែលមានវាសនាអាក្រក់ដឹកនាំ​ដោយឧត្តមសេនីយ៍លន់-ណុល ។[២២] ធ្លាប់មានភូមិភាគប្រាំពីរ: ពាយព្យ ឧត្តរ ឦសាន បូព៌ា និរតី បស្ចឹម និង កណ្ដាល បូករួម តំបន់ពិសេស ពីរទៀត: តំបន់ពិសេសក្រចេះលេខ៥០៥ និង (មុនពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៧៧) តំបន់ពិសេសសៀមរាបលេខ១០៦ ។[២៣] តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានចែកបន្តទៅជា តំបន់តូចៗ ។ ទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈលេខ ដែលត្រូវបានគេកំណត់ដោយគ្មានគំរូហាក់បីដូចជាជាប់ទាក់ទងគ្នាឡើយ ។

ភូមិនានាក៏ត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅជាក្រុមដែលមាន១៥-២០គ្រួដែលត្រូវបានដឹកនាំដោយ មេក្រុម ។ ការអនុវត្តដូចនេះបានបន្តបន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជា ។ វាលែងជាផ្នែកនៃប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលផ្លូវការនិងឥឡូវមិនត្រូវបានគេអនុវត្តជាសំខាន់ឡើយ ។

សូមមើលផងដែរ[កែប្រែ]

ឯកសារយោង[កែប្រែ]

  1. "COALITION GOVERNMENT OF DEMOCRATIC KAMPUCHEA"។ countrystudies.ushttp://countrystudies.us/cambodia/72.htm។ បានយកមក 2007-11-16 
  2. Jackson, Karl D។ Cambodia, 1975–1978: Rendezvous with Death។ Princeton University Press។ ទំ. 219ល.ស.ប.អ. 0-691-02541-X 
  3. អឺរវ៉ិន-ស្តប ។ ឫសគល់នៃអំពើអាក្រក់: ដើមកំណើតនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ និង អំពើហិង្សាក្រុមដទៃទៀត ។ សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យឃែមប៊្រីច ១៩៨៩ ។ p. 202
  4. ៤,០ ៤,១ David Chandler & Ben Kiernan, រៀ. (1983)។ Revolution and its Aftermath។ New Haven។ 
  5. ៥,០ ៥,១ ៥,២ Helen Fein. Revolutionary and Antirevolutionary Genocides: A Comparison of State Murders in Democratic Kampuchea, 1975 to 1979, and in Indonesia, 1965 to 1966. Comparative Studies in Society and History, Vol. 35, No. 4 (Oct., 1993), pp. 796–823
  6. Becker, Elizabeth. 1986. When the War Was Over. New York: Simon and Schuster, 1986, p.136.
  7. Cyprian Blamires, Paul Jackson. World fascism: a historical encyclopedia, Volume 1 ABC-CLIO, 2006. ISBN 1-57607-940-6 p. 363: "In the final analysis, several typical features of fascist regimes - such as qualified protection of private property, state toleration of a national religion, and an express rejection of Marxism-Leninism in all its variants - were not in evidence during Democratic Kampuchea, and the regime cannot, as such, be considered fascist."
  8. "Cambodia Since April 1975"។ Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois Universityhttp://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/Part2.htm។ បានយកមក 2007-11-26 
  9. "A History of Democratic Kampuchea (1975–1979)"។ monument-books.com។ បានដាក់ទុកឯកសារ ពី[១] នៅថ្ងៃ 2007-10-18http://web.archive.org/web/20071018180334/http://monument-books.com/shop/local-publication/a-history-of-democratic-kampuchea-1975-1979.html។ បានយកមក 2007-11-26 
  10. "Constitution of Democratic Kampuchea"។ Dccam.orghttp://www.dccam.org/Archives/Documents/DK_Policy/DK_Policy_DK_Constitution.htm។ បានយកមក 2010-07-27 
  11. ដំណោះស្រាយចុងក្រោយ: ការសម្លាប់និងការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ច្រើនក្នុងសតវត្សទីម្ភៃ សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខននេល ២០០៤ ។ ISBN 0-8014-3965-5 p. 127.
  12. Nicholas A. Robins, Adam Jones. Genocides by the oppressed: subaltern genocide in theory and practice. Indiana University Press, 2009. p. 98
  13. Alexander Laban Hinton. A Head for an Eye: Revenge in the Cambodian Genocide. American Ethnologist, Vol. 25, No. 3 (Aug., 1998), pp. 352–377
  14. Nicholas A. Robins, Adam Jones. Genocides by the oppressed: subaltern genocide in theory and practice. Indiana University Press, 2009. p. 97
  15. ១៥,០ ១៥,១ ១៥,២ Zal Karkaria. Failure Through Neglect: The Women’s Policies of the Khmer Rouge in Comparative Perspective. Concordia University Department of History.
  16. Judgement of the Trial Chamber of the Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia
  17. “”។ "A video on Vietnamese invasion"។ Youtube.comhttp://www.youtube.com/watch?v=L_A1pzHJb-0។ បានយកមក 2010-07-27 
  18. a video of a 1975 Khmer Rouge parade is available here [២]
  19. Becker, Elizabeth (1986)។ When the War Was over: Cambodia and the Khmer Rouge Revolution។ New York: Simon and Schuster។ ល.ស.ប.អ. 0-671-41787-8 
  20. Martin, M.A. Cambodia: A Shattered Society. University of California, 1994. p 204.
  21. Martin 1994, p. 204.
  22. Tyner, James A. (2008)។ The Killing of Cambodia: Geopolitics, Genocide, and the Unmaking of Space។ Burlington, VT: Ashgate។ ល.ស.ប.អ. 978-0-7546-7096-4 
  23. Vickery, Michael (1984)។ Cambodia : 1975–1982។ Boston: South End Press។ ល.ស.ប.អ. 0-89608-189-3 

អំណានបន្ថែម[កែប្រែ]

  • Beang, Pivoine, and Wynne Cougill. Vanished Stories from Cambodia's New People Under Democratic Kampuchea. Phnom Penh: Documentation Center of Cambodia, 2006. ISBN 99950-60-07-8
  • Dy, Khamboly. A History of Democratic Kampuchea (1975–1979). Phnom Penh, Cambodia: Documentation Center of Cambodia, 2007. ISBN 99950-60-04-3 Foreword
  • Etcheson, Craig. The Rise and Demise of Democratic Kampuchea. Westview special studies on South and Southeast Asia. Boulder, Colo: Westview, 1984. ISBN 0-86531-650-3
  • Pescali, Piergiorgio. Indocina. Emil, Bologna, 2010. ISBN 978-88-96026-42-7
  • Daniel Bultmann: Irrigating a Socialist Utopia: Disciplinary Space and Population Control under the Khmer Rouge, 1975-1979, Transcience, Volume 3, Issue 1 (2012), pp. 40-52 (Text-Link)

តំណភ្ជាប់ក្រៅ[កែប្រែ]

មេឌាដែលទាក់ទងនឹងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងវិគីមេឌា Commons